Наполеон соғыстары кезіндегі теңіз шайқасы: Комор аралдары маңындағы ұрыс
Action of 3 July 1810
1810 ж. 3 шілдедегі теңіз шайқасы: Наполеон соғыстарында француз фрегаттары британдық сауда кемелерін Комор аралдары жанында жеңіп алды. Жеңіліс, шайқас, теңіз соғысы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Наполеон соғыстары кезіндегі шағын теңіз шайқасы
Minor naval engagement during the Napoleonic Wars
1810 жылғы 3 шілдедегі оқиға Наполеон соғыстарының шағын теңіз шайқасы болды, онда Гай Виктор Дюперре басқарған француз фрегаттары эскадрильясы Комор аралдары маңындағы Құрметті Шығыс Үндістан компаниясының шығыс үнді кемелерінен құралған конвойға шабуыл жасап, жеңіске жетті. Шайқас барысында британдық конвой қарсылық көрсетіп, ауыр шығынға ұшырады, бірақ екі кеме берілуге мәжбүр болды. Олар – британдық флагмандық кеме «Виндхэм», ол француз эскадрильясын тоқтатқандықтан, қалған «Астель» кемесі қашуға үлкерді, және «Цейлон». Бұл француз фрегаттарының Индий мұхитындағы конвойға жасаған үшінші сәтті шабуылы болды. Жосиас Роули басқаратын британдық фрегат эскадрильясы француз шабуылшыларын жоюға бұйрық алғанмен, Роули келесі аптада басталған Бонапарт аралына жоспарланған шабуылға көңіл бөлді. Аймақтағы британдық ресурстардың шектеулі болуымен байланысты, француз фрегаттары мұхит арқылы британдық мүдделерге шабуыл жасауға мүмкіндік алды. Дегенмен, Бонапарт аралына жасалған шабуыл – француз шабуылдау базаларын басып алуға бағытталған кең ауқымды британдық стратегияның бір бөлігі болды. Операцияның сәтті аяқталуы француз тарапының болашақ операцияларын шектеді, себебі Гамелин эскадрильясы Франция аралын қорғауға қатысты. Осының нәтижесінде, бұл Наполеон соғыстары кезінде Индий мұхитында британдық сауда конвойына жасалған соңғы сәтті шабуыл болды.
The action of 3 July 1810 was a minor naval engagement of the Napoleonic Wars, in which a French frigate squadron under Guy Victor Duperré attacked and defeated a convoy of Honourable East India Company East Indiamen near the Comoros Islands. During the engagement the British convoy resisted strongly and suffered heavy casualties but two ships were eventually forced to surrender. These were the British flagship Windham, which held off the French squadron to allow the surviving ship Astell to escape, and Ceylon. The engagement was the third successful French attack on an Indian Ocean convoy in just over a year, the French frigates being part of a squadron operating from the Île de France under Commodore Jacques Hamelin. Although a British frigate squadron under Josias Rowley was under orders to eliminate the French raiders, Rowley was distracted by the planned invasion of Île Bonaparte, which began the following week. Combined with limited British resources in the region, this allowed the French frigates significant freedom to attack British interests across the Ocean. The attack on Île Bonaparte was however part of a wider British strategy to seize and capture French raiding bases, and the success of the operation severely limited future French operations as Hamelin's squadron was required for the defence of Île de France. As a result, this was the last successful attack on a British merchant convoy in the Indian Ocean during the Napoleonic Wars.
Өмірбаян
Наполеон соғыстары 1803 жылы басталғаннан бері, француз каперлері мен фрегаттары Иль-де-Франс және Иль-Бонапарт аралдарындағы бекінілген базалардан шығып, Үнді мұхитында британдық кемелерге шабуыл жасады. Үлкен қашықтықтар, жабдықтаудың шектеулері және Корольдік теңіз күштерінің кемелері мен ауыр қаруланған Шығыс Индия компаниясының кемелерінің болуы осы салыстырмалы түрде әлсіз француз кемелерінің Британдық Үндістан мен Қашық Шығыстан Ұлыбританияға миллиондаған фунт стерлингтік тауар тасыған конвойларға шабуыл жасауына кедергі келтірді. 1805 жылы адмирал Линои басқаратын француз эскадрильясы конвойды басып алуға тырысқанда, сауда капитандарының шабуылдық тактикасы оларды кері шегіндірді. 1808 жылдың соңында француз теңіз күштері Үнді мұхитына бес фрегатты, оларды коммодор Жак Хамелиннің басқаруымен Иль-де-Франс аралында кездесу үшін жіберді. Тек төрт фрегат француз аралына жеткенімен, олар Бенгал шығанағында британдық кемелерге, әсіресе Құрметті Шығыс Индия компаниясының (HEIC) ірі шығыс үнділік кемелеріне шабуыл жасауға арналған, әрқайсысы 40 ауыр зеңбірек тасыған жаңа кемелер болды. Бірінші фрегат – «Каролина», ол Еуропаға бағытталған конвойға шабуыл жасады. 500 000 фунт стерлингтен астам құнды жібек тасыған екі шығыс үнділік кемесін басып алып, «Каролина» ол жауапкершіліктерін Иль-Бонапарт аралындағы бекінілген Сент-Пол портына жеткізді. Жақсы Үміт мүйісіндегі британдық қолбасшы Альбемарл Берти 1809 жылы Үнді мұхитында операция жоспарлап, коммодор Джозиас Роули басқаратын эскадрильяны құрды. Оларға француз аралдарын блокадалау, олардың қорғанысын тексеру және мүмкіндігі болса, оларды басып алу туралы бұйрық берілді.
Since the beginning of the Napoleonic Wars in 1803, French privateers and naval frigates operating from the fortified island bases of Île de France and Île Bonaparte had attacked British shipping in the Indian Ocean. The huge distances involved, restrictions on supplies and the presence of Royal Navy warships and heavily armed East Indiamen had prevented these relatively weak French ships from attacking the convoys that transported millions of pounds worth of goods from British India and the Far East to the United Kingdom. When one French squadron under Admiral Linois had tried to seize a convoy in 1805, it had been driven off by the aggressive tactics of the merchant captains. In late 1808, the French Navy despatched five frigates to the Indian Ocean to rendezvous at Île de France under the command of Commodore Jacques Hamelin. Although only four frigates eventually reached the French island, these were new vessels carrying 40 heavy guns each under orders to attack British shipping in the Bay of Bengal, in particular the large East Indiamen of the Honourable East India Company (HEIC). The first frigate to do so was Caroline, which attacked a Europe bound convoy in the action of 31 May 1809. Capturing two East Indiamen carrying over £500,000 worth of silk, Caroline brought her prizes back to the fortified port of Saint Paul on Île Bonaparte. The British commander at the Cape of Good Hope, Albemarle Bertie, had also been planning an operation in the Indian Ocean during 1809 and assembled a squadron under Commodore Josias Rowley with orders to blockade the French islands, probe their defences and capture them if practical.
Ұрлау жалғасуда
Британдықтардың Сент-Полға шабуыл жасауына қарамастан, француз фрегаттары Үнді мұхитында жұмыс істеуді жалғастырды, Хаммелен күзде Бенгалия шығанағында круизді жеке басқарды. Оның кемелері бірнеше шағын сауда кемелерін басып алды және 1809 жылдың 18 қарашасындағы шайқаста ол жеке өзі жеңіске ұшыратып, үш үлкен Шығыс Индия компаниясына тиесілі кемені тұтқынға алды. Желтоқсанның соңында оның эскадрильясы мен ол басып алған кемелер Île de France-қа қайтып оралғанға дейін, британдық бриг HMS Victor және үлкен португал фрегаты Minerva-ны да басып алды. Қыс айларында теңізде кемелердің саны азайды, себебі желтоқсан мен наурыз аралығында маусымдық дауылға тап болу қаупі тым жоғары саналды. Роули де өз күштерінің көп бөлігін Жақсы Үміт мүйісіне қайтарып алды, француз аралдарын бақылау үшін бірнеше кішкентай кемелерді қалдырды. Хаммелен де өз күштерін Île de France портында ұстады, кемелерін жабдықтап, Порт-Наполеондағы жұмыссыз адамдардың көп санынан теңізшілерді жұмысқа алды. Британдық блокадасының қалған фрегаттарынан сақталанып, Дюперренің кемелері байқаусыз қашып, Бенгалия шығанағында жүзіп, бірнеше шағын кемені басып алды, бірақ аймақтағы британдық саудаға елеулі әсер етпеді. 1 маусымға дейін Дюперре Батыс Үнді мұхитына көшіп, Мадагаскар жағалауында Кейптауннан келе жатқан британдық кемелерді көру үмітімен жүзіп кетті. Теңізде ұзақ болғандықтан, оның кемелері нашар күйде болды және келесі айдың көп бөлігі оқшауланған жағалауларда жөндеу жұмыстарын жүргізуге кетті.
Despite the British attack on Saint Paul, French frigates continued to operate in the Indian Ocean, Hamelin personally leading a cruise in the Bay of Bengal during the autumn. His ships seized a number of small merchantmen and in the action of 18 November 1809 he personally defeated and captured three large East Indiamen in convoy. Before his squadron and their prizes returned to Île de France in late December, they had also captured the British brig HMS Victor and the large Portuguese frigate Minerva. During the winter few ships were at sea, as the risk of being caught in a seasonal hurricane was considered too severe to operate between December and March. Rowley correspondingly withdrew most of his forces to the Cape of Good Hope, leaving a handful of smaller ships to watch the French islands. Hamelin too kept his forces in harbour at Île de France, replenishing his ships and recruiting sailors from the large pool of unemployed men in Port Napoleon. Avoiding the remaining frigates of the British blockade, Duperré's ships escaped unnoticed and began cruising in the Bay of Bengal, capturing a few small vessels but making no serious impression on British trade in the region. By 1 June, Duperré had moved to the Western Indian Ocean, sailing off Madagascar in the hope of sighting British ships from Cape Town. Due to the extended period at sea, his ships were in a poor state of repair and much of the following month was spent conducting repairs at isolated beaches.
Шайқас
3 шілде күні сағат 06:00-де Дюперре эскадрильясы Майотта аралының жанынан өтіп бара жатқанда, солтүстік-шығыста желкендерді көрді. Дюпре бірден қууға бұйрық берді және олжаның үш ірі шығыс Индия компаниясының кемелері – «Цейлон», «Виндхем» (капитан Стюарт басқарады) екенін анықтады. Меритон – өте тәжірибелі HEIC капитаны, ол екі рет француз шабуылшыларынан конвойын сәтті қорғаған: алғаш 1800 жылғы 4 тамызда, оның «Эксетер» кемесі «Меде» кемесін берілуге мәжбүр еткенде, екіншісі – 1804 жылғы Пуло-Аура шайқасында. Конвой 13 маусымда Кейптаундан бес кемемен жолға шықты, бірақ «Эвфратес» тасқа тиіп, су жинағаннан кейін екеуі кері қайтуға мәжбүр болды. Қалғандары Мозамбик бұғазы арқылы Мадрасқа сапарларын жалғастырды. Шығыс Индия компаниясының кемелерінің бірі – «Виндхем», оның капитаны Джон Стюарт және көптеген экипажы 1809 жылғы 22 қарашада Бенгал шығанағында Хамелиннің қолына түскен, бірақ бір айдан кейін «HMS Magicienne» кемесі Иль-де-Франс жанында қайтадан қолға түсірген. Дюперре өз эскадрильясының қарсыласынан басым екеніне сенімді болды, сондықтан кемелеріне шығыс Индия компаниясының кемелерін қууға бұйрық берді. Стюарттың ұсынысы бойынша, олар жағалауға жақындауға тырысты, онда жел мен толқындар әлсіз болып, француз шабуылына қарсы тұру оңайырақ болар еді. Алайда, сағат 09:30-да «Астель» желкенін түсіруге мәжбүр болды, әйтпесе жоғарғы мачталары сындырып алу қаупі туады. Бұл британдық конвойдың қозғалысын баяулатты, «Виндхем» мен «Цейлон» да «Астельді» қорғау үшін жылдамдығын азайтты. Француздар сағат 14:15-те шабуыл жасады, «Минерва» британдық формацияға жақындап, ортаңғы кеме – «Цейлонға» оқ ашты. Осы уақытқа дейін британдық формация шатасып, «Астель» қалған кемелерге тиісті қолдау көрсету үшін тым алыс кетіп қалды. Британдық формацияның тұрақсыздығына байланысты, «Минерва» мен «Виктор» конвойға жақындап, үш сауда кемесімен жалпы шайқас бастады. Осы шайқас барысында «Астель» капитаны Роберт Хей ауыр жарақат алды. Бір жарым сағаттан кейін, сағат 18:30-да «Беллона» шайқасқа қосылып, тікелей «Виндхемге» шабуыл жасады. «Виктор» «Беллонаға» қолдау көрсетіп, флагмандық кемемен бірге «Цейлонға» және «Астельге» шабуылдауға аттанды. Сағат 19:00-ге қарай «Цейлон» кемесі соншалықты зақымданды, ол енді тиімді жүзе де, шайқаса да алмады. Үшінші офицер Тристам Флеминг кемені шайқас желісінен шығарып, экипажға оқ атуды тоқтатуға бұйрық берді: Меритон мен оның екінші офицері Томас Олдхэм екеуі де жүзімше оқтан ауыр жарақат алды. Стюарт жалғыз өзі француз кемелерімен шайқасып, «Астельдің» қашуына мүмкіндік жасады. 19:20-да жөнделген «Минерва» қайтып оралып, «Цейлонды» басып алды, ал 19:45-те Стюарт бір жылдың ішінде екінші рет жеңілді: оның кемесі қатты зақымданды және экипажы мен жолаушылары арасында қаза болды.
At 06:00 on 3 July, Duperré's squadron was cruising off the small island of Mayotta when sails were sighted to the north east. Giving chase immediately, Duprée discovered that his quarry was a convoy of three large East Indiamen, Ceylon, Windham, under Captain Stewart, Meriton was a highly experienced HEIC captain, who had twice been involved in successfully defending his convoy from French raiders: firstly at the action of 4 August 1800, when his ship Exeter had actually forced the surrender of the Médée, and then at the Battle of Pulo Aura in 1804. The convoy had departed from Cape Town on 13 June with five ships, but two had to turn back after Euphrates struck a rock and began to take in water. The others continued their journey to Madras via the Mozambique Channel. One of the East Indiamen, Windham, her captain John Stewart and many of her crew had been engaged and captured by Hamelin on 22 November 1809 in the Bay of Bengal and recaptured a month later by HMS Magicienne off Île de France. Confident that his squadron outclassed his opponent, Duperré ordered his ships to chase the East Indiamen, who, at Stewart's suggestion, attempted to close with the shore where the wind and waves would not be as strong and they could better resist the French attack. By 09:30 however the Astell was forced to reduce sail or risk snapping her topmasts. This slowed the British convoy, Windham and Ceylon slowing too to protect Astell. The French attacked at 14:15, Minerve approaching the British line and opening fire on the central ship Ceylon. In the intervening time, the British battleline had become disorganised, with Astell too far to the rear to properly support the other ships. With the British line wavering, Minerve and Victor closed with the convoy and began to exchange fire with the three merchant ships in a general action, during which Robert Hay, captain of Astell was seriously wounded. An hour and a half later, at 18:30, Bellone joined the action, attacking Windham directly. Victor supported Bellone and accompanied the flagship as she moved ahead to attack Ceylon and Astell. By 19:00, with Ceylon damaged so severely that she could no longer effectively sail or fight, third officer Tristam Fleming hauled the ship out of the battle line and ordered his crew to cease firing: Meriton and his second officer Thomas Oldham had both been seriously wounded by grape shot. Alone, Stewart continued to engage the French ships to enable Astell to make her escape. At 19:20 the repaired Minerve returned and took possession of Ceylon, and at 19:45 Stewart surrendered for the second time in less than a year: his ship badly damaged and casualties mounting among his crew and passengers.|group=Note
Салдары
Астель – HEIC-тің жалғыз қашып құтылған кемесі болды, ол қараңғыда жоғалып, кейіннен қауіпсіз портына жетіп, Лондонға оқиғаны баяндайтын хабарламалар жіберді. Осы есептердің негізінде «Астель» экипажы мен офицерлері компания директорларынан 2000 фунт стерлингпен марапатталды, оны олар бөлісіп алды. Британдық конвойдағы шығын көп болды: «Виндхэм» кемесінен алты адам қаза тауып, 18-і жараланды, «Цейлоннан» алты адам қаза тауып, 21-і жараланды (соның ішінде Меритон мен Олдхэм), ал «Астельден» сегіз адам қаза тауып, 37-сі жараланды (соның ішінде Хей). Барлығы 20 британдық теңізші мен сарбаз қаза тауып, 76-сы жараланды, француз жағынан да осыған тең шығын болды: 22 адам қаза тауып, 38-і жараланды – «Беллонеде» төрт адам қаза тауып, алтысы жараланды, «Минерведе» 17 адам қаза тауып, 29-ы жараланды, «Викторда» бір адам қаза тауып, үшеуі жараланды. Трофейлерге қатты зақым келгендіктен, Дюперре 17 шілдеге дейін Анжуан аралындағы уақ жағалауға эскадрильясын жөндеуге жіберуге мәжбүр болды, содан кейін ол Франс аралына қайтып келді. «Цейлон», «Сейлан» деп қайта аталды, «Минерведен» лейтенант Винсент Мулакқа, ал «Виндхэм» – прапорщик д’Ародқа берілді. Дюперре француз аралына қайтып келген жолында британдық кемелермен кездеспеді, себебі британдық блокадалық эскадрильясының көп бөлігі шілде айында коммодор Роули жүргізген Бонапарт аралына жасалған шабуылдың салдарымен айналысып жатты. Британдықтар осы десанттық операцияға ден қойғандықтан, капитан Сэмюэл Пимнің кішкентай блокадалық эскадрильясына қарамастан, Дюперре үшін Франс аралының оңтүстік-шығыс жағалауындағы Гранд-Портқа жету оңай болды. Бұл тар және жақсы қорғалған бекініс француз эскадрильясын қайта жабдықтау үшін ең қолайлы орын деп есептелді, бірақ тамыз айында Гранд-Порт шайқасында британдық эскадрилья шабуылға ұшырады. Бұл британдықтар үшін апатқа ұласты, өйткені олардың кемелері порттың беймәлім аймақтарында тұрып қалды және төрт фрегат жағалаудағы артиллерия мен Дюперре эскадрильясының атысынан жойылды.
Astell was the only HEIC ship to escape, disappearing in the darkness and later reaching a safe port from which despatches were sent to London recounting the action. On the basis of these accounts, the crew and officers of Astell were rewarded with £2,000 from the company directors to be shared among them. Casualties in the British convoy had been heavy, Windham losing six killed and 18 wounded, Ceylon six killed and 21 wounded (including Meriton and Oldham) and Astell eight killed and 37 wounded (including Hay). In all, 20 British sailors and soldiers were killed and 76 wounded during the engagement, a figure which was matched by the French losses of 22 killed and 38 wounded: four killed and six wounded on Bellone, 17 killed and 29 wounded on Minerve and one killed and three wounded on Victor. The prizes were very severely damaged and Duperré was forced to take his squadron to an isolated beach on Anjouan until 17 July to effect repairs, before returning to Île de France. Command of Ceylon, renamed Ceylan was awarded to Lieutenant Vincent Moulac, of Minerve, and that of Windham, to ensign d'Arod. Duperré did not meet any British ships on his journey back to the French island, as most of the British blockade squadron were engaged in the aftermath of the Invasion of Île Bonaparte, conducted during July by Commodore Rowley. With the British distracted by this amphibious operation, it was simple for Duperré to reach Grand Port on the south east coast of Île de France in spite of the small blockade squadron under Captain Samuel Pym. This narrow and well protected anchorage was considered to be the best place to refit the battered French squadron, but in August it came under attack by a British squadron in the Battle of Grand Port. This action was a disaster for the British as their ships became grounded in the unfamiliar shoals of the harbour and four frigates were lost under fire from shore batteries and Duperré's squadron.