Кіріспе

Боттичелли – бір адам немесе команда белгілі бір тұлғаны ойлап, оның есімінің бас әрпін ашады, содан кейін басқа ойыншыларға сол тұлғаны таба алуы үшін "иә" немесе "жоқ" деп жауап беретін сұрақтар қойылады. Ойыншылардың танымал адамдар туралы өмірбаяндық мәліметтерді жақсы білуі қажет. Ойынның аты сол тұлғаның Сандро Боттичеллидей кем дегенде танымал болуы керек деген қағидаға негізделген.

Ойынның түрі

Бір ойыншы (таңдаушы) белгілі бір тұлғаны (танымын) ойлап табуға таңдалады. Бұл тұлға таңдаушының өмірбаяндық сұрақтарға жауап беруге дайын болуы керек, сондай-ақ басқа ойыншылардың барлығы оны білетініне сенімді болуы керек; мәлім емес тұлғалар ойынды, әсіресе жас ойыншылармен ойнағанда, көңілсіздікке ұшыратуы мүмкін. Ең басты қағида – бұл тұлға кем дегенде Сандро Боттичеллидей танымал немесе мәлім болуы керек, сондықтан ойын осылай аталды. Көркем әдебиеттік кейіпкерлерге де рұқсат етіледі, бірақ олар белгілі бір қиындықтар тудыруы мүмкін. Кейбір жағдайларда барлық ойыншыларға таныс болған, аса танымал емес адам да қабылдануы мүмкін. Содан кейін таңдаушы адамның әдетте қалай танылатынына байланысты атының алғашқы әрпін жариялайды; шын тұлғалар үшін бұл әдетте тегі болады. Мысалы, егер таңдаушы Сандро Боттичеллиді таңдаса, бастапқы әріп B болады. Кейбір тұлғалар тек есімдерімен ғана белгілі, мысалы Микеланджело немесе Шер; олар үшін тек алғашқы әрпі қолданылады. Сұрақтар мен жауаптарды құру үшін таңдаушы таңдалған тұлғаның рөлін қабылдайды. Ойын екі режимде өтеді – тікелей режим және жанама режим – және жанама режимде басталады.

Тікелей емес режим

Бейнелегіш режимде болжаушылар кезекпен (тізбек бойынша немесе еркін түрде) белгіленген әріппен басталатын бір адамды ойлайды. Әр болжаушы таңдаушыға «иә/жоқ» түрінде сұрақ қойып, өзі ойлаған адам туралы фактілерді пайдаланады. Мысалы, егер әріп «B» болса, болжаушы Юл Бриннерді таңдап алып: «Сіз тоқшымасыз ба?» – деп сұрайды. Осы кезде таңдаушының үш жауабы болуы мүмкін: «Жоқ, мен Франк Блэк емеспін». – Таңдаушы болжаушының сұрағына сай келетін, бірақ өзінің жеке басы емес адамды ойлап тапқан. Әдетте, бұл болжаушы ойлап отырған адам болады, бірақ сұраққа сай келетін кез келген адамды айтуға болады. Ойын бейнелегіш режимде қалып, келесі болжаушыға өтеді. «Иә, мен Юл Бриннермін». – Таңдаушының жеке басы болжаушының сұрағының шартына сай келеді және таңдаушы оны қанағаттандыратын басқа адамды ойлап таба алмайды. Болжаушы жеңіске жетеді. «Жоқ, мен сіз кімді ойлап отырғаныңызды білмеймін». – Таңдаушы белгілі бір шарттарға сай келетін адамды ойлап таба алмайды. Болжаушы өзінің жауабын ашады, ал ойын тікелей режимге ауысады. Болжаушылар таңдаушының жеке басын тікелей болжау үшін бейнелегіш режимді пайдалана алады (мысалы, «Сіз Юл Бриннерсіз бе?»). Дегенмен, болжаушының сұрағы «Сіз кімсіз?» түрінде болғанда, болжаушының таңдаған адамы туралы бұрын білгендерімен сәйкес келетін адамды таңдауы міндетті емес. Болжаушының таңдауының қабылдану деңгейі таңдаушының жеке басын таңдаудан төмен; таңдаушының адамды естігені немесе оның өмірбаяны туралы мәліметтерді білуі қажет емес, бірақ болжаушылар бұл мүмкіндікті әдейі пайдаланбауы керек.

Тікелей режим

Тікелей режимде, режимді ауыстыруға мүмкіндік берген таңдауды жасаған болжаушы, "Қиыршық сұрақтар" сияқты, таңдаушының кім екені туралы бір немесе бірнеше "иә/жоқ" сұрақтарын қоюға құқылы. Кейбір нұсқаларда тікелей режим таңдаушы сұраққа "жоқ" деп жауап бергенге дейін жалғасады; ал кейбір нұсқаларда жауап қандай болғанына қарамастан, бір ғана тікелей режимдегі сұрақтан кейін дереу жанама режимге оралады. Егер таңдаушы тікелей режимдегі сұраққа жауап білмесе немесе сұраққа нақты "иә/жоқ" түрінде жауап беру мүмкін болмаса, таңдаушы мүмкіндігінше дәл жауап беруге тырысады. Контекстке сәйкес келмейтін тікелей режимдегі сұрақтарға жауап берудің белгілі бір ережелері бар; мысалы, егер олардың өлімі тіркелген болса, ойдан шығарылған кейіпкерлер әдетте өлген деп есептеледі.

Жеңіс

Ойын, таңдаушының кім екенін болжаушы сәтті анықтағанда аяқталады. Сол болжаушы таңдаушы болады, жаңа кейіпкер мен әріп таңдалады және ойын қайтадан жанама режимде басталады. Егер тікелей режимде тағайындалмаған болжаушы сәтті болжаса, онда тағайындалған болжаушының екінші ойыншыға жол беруі – әдеттегі сыпайылық. Егер барлық болжаушылар жеңіске жетпей бас тартса, онда таңдаушы өзінің кім екенін ашады. Содан кейін болжаушылар (көпшілік дауыспен) таңдаудың дұрыс болғанын анықтайды (яғни, олардың барлығы осы кейіпкерді білуі керек еді және таңдаушы тікелей режимде дұрыс жауап берді). Таңдаушы рөлі сол ойыншыда қалады немесе басқа ойыншыға (мысалы, сағат тілі бойынша) беріледі. Барлығы бас тартқаннан кейін бір болжаушының кешіктіруі – жаман мінез деп есептеледі.

Басып басу

Бұл нұсқа ұзақ сапарларда әсіресе пайдалы, себебі бір айналым кейде бір сағаттан асып кетуі мүмкін. Стандартты нұсқадағыдай, таңдаушы белгілі бір адамды немесе кейіпкерді таңдайды және бастапқы әріпті ұсынады (мысалы, егер таңдаушы Сандро Боттичеллиді таңдаса, ол "Б" әрпін ұсынады). Болжаушы осы әріппен басталатын сөзбен жауап беретін сұрақ ойлап табуы керек. Мысалы, "Оңтүстік Америкадағы ең көп халқы бар ел қайсы?" деген сұраққа "Бразилия" деп жауап беруге болады. Сұраққа берілетін жауап таңдаушының жеке емес, ақылға қонымды білуі мүмкін нәрсе болуы керек (мысалы, "Мен бес жасымдағы көмескі досымның атын қалай атағанмын?") немесе болжауға мүмкін емес нәрселер болмауы тиіс. Егер таңдаушы дұрыс жауап берсе, болжаушы тағы бір сұрақ ойластыруы керек. Егер таңдаушы ойланып, жауап бере алмаса, болжаушы адам немесе кейіпкер туралы бір ғана "иә" немесе "жоқ" сұрағын (стандартты нұсқаның тікелей режимінде) қоя алады. Таңдаушы сұраққа жауап бергеннен кейін, болжаушы келесі тікелей сұрақ қоюдан бұрын таңдаушыны қайтадан ойға тоқтатуы керек. Әдетте, адамның немесе кейіпкердің кім екенін болжау тікелей сұраққа жатады және оны таңдаушыны тоқтатып алғаннан кейін ғана жасауға болады; алайда, ойынды қысқарту үшін ойыншылар кейде таңдаушыны тоқтатудың алдында-ақ кім екенін болжайды.

Бекіту талаптары

Бір түрінде, ойын тікелей режимге тек қана таңдаушы қате кетіп немесе бас тартқаннан кейін, екінші бір болжаушы сұрақтың тақырыбын сәтті анықтаса ғана көшеді. Бұл болжаушы қойған сұрақтың дұрыс екендігін бағалауға мүмкіндік береді.

Қосымша әріптер

Бір түрі таңдау жасаған адамды (бірақ болжағандарды емес) таңдалған адамның есіміне қосымша әріп қосып сыр берумен сыйлайды. Бұл ойынды ойнауды жылдамдатуға мүмкіндік береді.

Таңдауды қысқарту

Бұл өзгеріс жанама сұрақтардың осы уақытқа дейін белгіленген барлық талаптарды қамтуын қажет етеді. Егер құпия адамның өмірдегі ер адам киножұлдыз екені анықталса, келесі сұрақ та өмірдегі ер адам киножұлдыз туралы болуы керек, және т.б. Бұл қиындық деңгейін арттырады, сонымен бірге ойынды дұрыс жауапқа тікелей бағыттайды. Осы өзгерістің тағы бір нұсқасы – әріппен емес, бастапқыдан бастау.

Botticelli-ге ұқсас ойындар

Vermicelli, онда адам емес, тағамды атайтын болжам жасалады. Веспуччи, онда атайтын нәрсе – жер. Вебстер – кез келген сөзді атайтын қиын нұсқа. «Байланыс», Вебстер, сұрақ қою арқылы қиындық тудырып, әріптер қосу. Егер ойыншылардың бірі таңдаушыға қойылған сұраққа жауап білсе, ол сұрақ қоюшымен «байланыс» жасайды. Екеуі «байланыс» деп, онға дейін санайды. Егер таңдаушы оған дейін жауапты таба алмаса, келесі әріпті ашуға міндетті. Тікелей ойын режимі жоқ.

Ботичелли танымал мәдениетте

Джон Апдайктың 1968 жылғы «Жұбайлар» романында басты кейіпкерлер Боттичеллидің бір түрін ойнайды, онда сұрақтарға берілген жауаптар Тұлғаның қырларын ашады, бірақ есімін жасырады. Жауаптардың жүйесі оқырманға кейіпкерлердің мінезін және олардың арасындағы қарым-қатынастың қалай дамитынын көрсетеді. 1968 жылғы «Рецепт: Қанішерлік» телефильмі, Колумбо кейіпкерін таныстырған, кісі өлтіруші (Джин Барри), өзімшіл психиатр, кештің қонақтарына Боттичелли ойыны арқылы 19 ғасырдың белгісіз нейрофизиологы Йозеф Брюерді таңайды. Наполеон Соло мен Илья Курякин Дэвид МакДаниелдің 1960 жылдардағы «U.N.C.L.E.» телесериалы негізінде жазылған бірнеше романдарда уақытты өткізу үшін Боттичелли ойнайды. Терренс МакНаллидің 1971 жылғы «Боттичелли» атты қысқа пьесасында Вьетнам соғысындағы екі американдық солдат осы ойынды ойнайды. Том Роббинстің 1976 жылғы «Тіпті ковбойлар да блюз алады» романында басты кейіпкер Сисси Гитче (туған тегі Хэнкшоу), оның күйеуі, үнді суретшісі Джулиан Гитче және олардың достары Говард пен Мари уақытты өткізу үшін Боттичелли ойнайды. 1980 жылдардағы «Жас жігіттер» телесериалының бір эпизодында Рик үйлестеріне ойынды үйретуге тырысады, бірақ сәтті болмайды. Мадлен Л’Энглдің 1989 жылғы «Қабыл ететін уақыт» жасөсперімдерге арналған ғылыми-фантастикалық романында басты кейіпкер Поли осы ойынды отбасымен және достарымен ойнайды. «Симпсон» сериалының 19 маусымының 8-ші эпизоды «Диамантқа қоштасу» (2007) сериясында Сесил (Сайдшоу Бобтың інісі) Бартқа ол және Боб бұл ойынды қалай ойнайтынын айта бастайды, содан кейін ойын туралы сөйлейді, бірақ Барттың бұл ойынның қызықсыз екені туралы бұрынғы пікірімен келіседі. Томас Пиншонның «49-жолының жылауы» романында басты кейіпкер Эдипа Маас адвокат Метцгермен мотельдегі бөлмесінде «Жылынақты Боттичелли» деп аталатын ойын ойнайды. «Малькольм отбасымен танысады» телесериалының 5-ші маусымындағы эпизодында Малькольм кездесіп жүрген қыздың отбасымен Боттичелли ойнайды. «Вегас ренормализациясы» эпизодының басында, 2009 жылғы «Үлкен жарылыс теориясы» сериясында Говард, Шелдон, Леонард және Радж Боттичелли ойнайды.