Кіріспе
Дурга Жагатхатри немесе Джагатхатри – индус қадірлі Дурганың бір қыры, Үндістанның Батыс Бенгалия штатында және Одиша, Жаркханд сияқты басқа штаттарда құлшылыққа жатады. Джагатхатри Пуджасы Хугли ауданының Чанданнагар қаласында, Надия ауданының Кришнанагар қаласында және Батыс Бенгалияның Солтүстік 24 Парганасының Ичхапур Навабгунж қаласында ерекше танымал, онда ол бес күндік фестиваль ретінде тойланады. Оған жасалған құлшылық пен рәсімдер Тантрадан алынған. Оған құлшылық ететін адамдарды мақтаншылдықтан және барлық басқа материалдық тілектерден босатады деп сендіреді. Пурандарға сәйкес, Джагадатри – Сиддхидатринің бейнесі. Сондай-ақ, ол Шри Бхуванешвари мен Дурганың біріккен түрі деп есептеледі. Бенгалияда оның пуджасы Девидің оралуы ретінде тойланады, әсіресе Кришнанагар, Чанданнагар, Ришра және Гуптипарада.
Jagatdhatri or Jagaddhatri is an aspect of the Hindu goddess Durga, worshipped in the Indian state of West Bengal and other states like Odisha and Jharkhand. Jagaddhatri Puja is particularly famous in Chandannagar town of Hooghly district,Krishnanagar of Nadia district and Ichhapur Nawabgunj of North 24 Parganas in West Bengal where it is celebrated as a five day long festival. Her worship and rituals are derived from Tantra. It is believed that her worship frees her devotees from ego and all other materialistic desires. According to the Purans, Jagadhatri is the incarnation of Siddhidhatri. She is also said to be the combined form of Sri Bhuvaneshwari and Durga. In Bengal, her puja is celebrated as the comeback of Devi, specifically in Krishnanagar, Chandannagar,Rishra and Guptipara.
Аңыздар
Жағадхатри туралы аңыз Кена Упанишадындағы бір хикаядан шабыттандырылған. Катьяяни Тантрасында былай делінеді. Дурга Деви Махишасураны өлтіргеннен кейін, Сварга құдайлары оның күшін ұмытып қалды. Оларды сынау үшін Парвати Агни, Ваю, Варуна және Чандра құдайларының алдына келді, олар өзін жеңілмес деп санады және ахамкараға (эгоға) берілді. Ол олардан бір кішкентай шөпті жылжытуды сұрады. Ваю оны жұлып ала алмады, Агни оны өрте алмады. Барлық құдайлар тапсырманы орындай алмады. Соңында олар Девидің әлемдегі барлық күштің, тіпті өздерінікінің де бастауы екенін түсінді. Ол олардың алдына арыстанға мініп отырған Ума түрінде пайда болды. Бұл хикаяда Деви Брахманмен теңестірілген. Деви құдайлардың эгосына пілдің бейнесін берді. Жағадхатри пілдің үстінде отырған арыстанмен бейнеленген. Ахамкараны символдайтын піл оның ваханасы – арыстанның аяқтарының астында жатыр, ол батырлықты, қайратты және Шада Рипустың ("алты дұшпанды") қоса алғанда, кез келген қиындықтарды жеңуге қабілетті күшті символдайды. Шри Рамакришна былай деді: "Сіз Ишвара рупаға сенуіңіз керек. Жағадхатри рупаның мағынасын білесіз бе? Ол әлемді көтеріп алып жүреді. Егер ол тоқтаса, әлем құрылысы бұзылады". Оның дхьяна мантрасы оның қару-жарағын, ваханасын және иконографиясын сипаттайды. Ол арыстанның үстінде отырып, түрлі зергерлік бұйымдармен әшекейленген, төрт қолында садақ, жебе, чакра және Самха ұстап тұр. Ол күннің тууындай қызыл, және жылан гүлдерімен әшекейленген. Оның қызыл түсі мен қару-жарағы раджа гунаның белгісі, бірақ бұл құрту үшін немесе соғысқа бару үшін емес. Керісінше, бұл әлемнің назарын Ритам мен Сатьямаға аудару үшін. Ол өзінің Йога шакти арқылы әлемді сақтап тұрады. Нага/Сарпа – Йоганың, ал Упавитам – брахманның символы. Деви – йогин. Ол өзінің Маха-йога шакти арқылы әлемді пайдаланады. Әлемді құтқару – оның Лиласы. Оның стотрамында (Жағадхатри Стротрам) ол Адара бхутах, Дхритирупах, Дхурандарах, Дхрувападах, Шактистах, Шактирупах, Шактачарприя, Шактивиграхе деп шақырылған. Ол Қурандрасура атты піл демонды өлтірген делінеді. Бұл туралы оның дхьяна мантрасында айтылмаған, бірақ оның мүсінінде оның тау арыстанының астында піл көрінеді, ол Қурандрасурадан басқа ешкім емес.
Ғибадат тарихы
Бенгалиядағы қасиетті құдайға табыну тарихына қатысты түрлі пікірлер бар. Көпшілік арасында кең таралған аңыз бойынша, бұл құдайға табынуды Надиядағы Кришнанагардың Махараджа Кришначандра бастаған. Дегенмен, жергілікті тарих бойынша, Джагатдхатри қасиетті құдайына табынуды алғаш рет Сантипурлық Чандрачур Таркамани құрған. Ол Раджа Гиришчандраның бұйрығымен қасиетті құдайдың мүсінін жасаған. Сол кезде Кришнанагарда, Надияда тек қана қазылған жерлерде ғибадат ету болған. Қасиетті құдайға мүсін арқылы табыну Надияның Сантипур ауданындағы Харипур ауылында орналасқан Брамхасасон ауылында басталды. Сонымен қатар, Шантипурдың (1665 ж.) Жалешвара ғибадатханасында және Рагавешвара ғибадатханасында (1669 ж.) қасиетті құдайдың мүсіні ғибадатхананың қабырғаларында бейнеленген. Осылайша, оның құрметі Кришна Чандрадан бұрын-ақ Надияда белгілі болған. Кришнанагарда Радж Раджешвари Джагатдхатри Пуджа Бенгалиядағы ең көне мерекелердің бірі. Жергілікті тарих бойынша, Наваб Сираж-уд-Дула Махараджа Кришначандраны салықты уақтылы төлемегені үшін бір рет тұтқындаған. Ол Виджая Дашами күні түрмеден босатылды. Патшалығындағы Дурга Пуджа мерекесін өткізе алмағандықтан Махараджа қатты ренжіді. Өзінің адал жандарын ренжігенін көрген қасиетті Жағаддхатри патшаға аян берді, содан кейін патша өз туған жерінде Джагатдхатри Пуджа рәсімін бастады. Бұл рәсімді Радж Раджешвари (бенгал тілінде Радж Мата) атқарды, ал басталу алдында Махараджа Кришна Чандра Маа Жалешвари атымен Малопара Барувариде Джагатдхатри Пуджасын сыйлады. Кейіннен Рамакришнаның әйелі Сарада Деви қасиетті құдайға табынуды қайтадан бастады. Бұл орайда Бос және Чаттерджи отбасыларының Пальпара мен Бхаванипурдағы Джагатдхатри пужасын ерекше атап өту керек. Бос отбасының ғибадатханасы бастапқыда Муршидабадтағы ата-бабаларының үйінде өткізілетін. Халық аңызына сүйенсек, бұл мереке 1788 жылы басталған. Кейіннен бұл ғибадатхана қазіргі Чанданнагар қаласына көшірілді, қазір сол жерде көптеген отбасы мүшелері тұрады. Бұл қасиетті құдайдың нақты тарихы белгісіз, бірақ отбасылық жазбалар оны 1640 жылға дейін жатқызады. Чаттерджи отбасында бұл пуджа 1700 жылы Шрирампурдан бастау алады, кейін 1936 жылы Хари Мохан Чаттерджи оны Чаттерджидің ресми ата-бабасының үйіне көшірді. 40 жылдан астам уақыт бойы бұл ғибадатхана мерекелер кезінде қызығушылық орталығы болды. Хари Мохан Чаттерджи қайтыс болғаннан кейін бұл ғибадат 3 ұрпақ бойы Шашанка Чаттерджи, Ниланка Чаттерджи (Шашанка Чаттерджидің ұлы) және қазіргі уақытта Тиртанка Чаттерджи мен Анкита Чаттерджи (Ниланка мен Жаита Чаттерджидің балалары) жалғастырды. 2023 жылы бұл мереке 200 жыл ішінде екінші рет Бангалорға көшірілді, бұл Оңтүстік Үндістанға тарихи ауысуды білдірді. Бұл мерекені шатырлар ғасырлар бойы салтанатты түрде жалғастырып келеді. Зерттеуші Мохит Ройдің айтуынша, Барисалдан шыққан Жағадхатри виграхасы 8-ғасырлық. Қазіргі уақытта виграха Ашутош мұражайында (Колкатта) сақталған. Айта кетерлігі, мұндай Симха Вахини вигралары, әсіресе Батыс Бенгалияда көптеп табылған. Жағадхатри пужаның алғашқы мәтіндік аталуы Смарта Шулапанидің Калвивекасында, шамамен 1375 жылдан 1460 жылға дейін жазылған. Кришнанагардағы Джагадатри пужасын көруге тиіссіз. Бұл уақытта қала көптеген шамдармен, гүлдермен, пандалдармен және басқа да әшекейлермен безендіріледі. Жыл сайын 500 мыңнан астам адам осы салтанатты мерекеге қатысу үшін Кришнанагарға келеді. Қалада Жағадатри мерекесін ұйымдастыратын 150-175 клуб пен баруари бар. Кришнанагардағы Жағадхатри пужасы - бұл адалдық, эмоция және мерекелік көңіл-күйдің керемет үйлесімі. Жағадхатридің ең танымал құдайы - Часа Параның Буримасы (бенгал тілінде Часа - шаруа). Бұл құдай Кришнанагардың Тирупатиі деп аталады. Жыл сайын мүсінге 150 кг алтынмен және 150 кг күміспен әшекейленген, 10-нан астам бенараси және джамдани киімдері кигізіледі. Буримадан басқа, Чото Ма (Каталпота Баруари құдайы), Межома (Колледж көшесіндегі Баруари құдайы), Жалесури (Мало пара Баруари тәңірі) де өте танымал. Тринани Жағадатри Пуджа комитеті Банкура ауданында бірінші сарбожанин (барлығы үшін) Жағадатри Пуджасын бастады. Бірінші пуджа 2017 жылы басталса да, алғашқы комитет 2019 жылы құрылды. Бұл жерде Жағадхатри құдайы Борома деп аталады. Шұқла Навами күні Картика айында (кейде Аграхаянада) Трикалин пужасы орындалады. Он бірінші күні ана мүсіні Падмапукурға түсіріліп, Дхунучи биімен, ежелгі бенгалдық дахақ пен шерумен бірге жүреді. Бұл пуджа комитетінің басты қызығы - пуджа белгілі бір аймақта ғана орындалады, бірақ Банкураның әр түрлі жерлерінен адамдар осы пуджамен байланысты. Олардың сөзімен айтқанда, "Пара жар жар Борома Собар". Бұл комитет пуджамен бірге түрлі әлеуметтік жұмыстарды да атқарады. 2020 жылы Батыс Бенгалияның бас министрі Мамата Банерджи Тринани Жағадхатри Пуджасында бас қонақ ретінде болды. Тринани Жағадхатри Пуджа комитеті Банкура халқы арасында танымал болып келеді.
Жағадхатри меласы
Ратха-ятрадан кейін, Бханжпур Жағадатри Подиясындағы Жағадатри мерекесі – Одишаның Барипада қаласындағы ең ірі мереке. Бұл – бүкіл әлемнің анасы, қасиетті Жағадатридің мерекесі. Осы мерекеде 8-15 күндік мела (карнавал) өтеді, ол Кэттак қаласының Бали Джатрасының құрметіне шағын Бали Джатра деп аталады. Мереке Гоштастами күні тойланады. Бұл мереке басқа бір Дурга Пуджасы сияқты, Астами күні басталып, Дашами күні аяқталады. Пуджаның күні индуистік күнтізбе бойынша белгіленеді. 2012 жылы 21 қарашада «Сарбаджанина» анамыз Жағадатридің пуджасы басталды. Бірақ мела 26 қарашадан 7 желтоқсанға дейін жалғасты (алғаш рет 13 күндік мұндай ұзақ кезеңге созылды). Бұл мереке 60 жылдық мерейтойына арналған. 2013 жылы «Сарбаджанина» анамыз Жағадатридің пуджасы 11 қарашада басталды. Алайда, Одишаның, әсіресе Майурбхандж ауданы мен Барипада қаласының Файлин дауілі мен одан кейінгі су тасқынынан келген залалды еске алу үшін, 2013 жылғы Жағадатри пуджасы мен меласының мәдени бағдарламасы немесе тікелей эфирі Blue Sky (жергілікті кабель провайдері) арнасында көрсетілмейді. Бірақ мела 2013 жылдың 14-25 қараша аралығында жалғасады. Жыл сайын оның басты тартымдылығы – Пуджа Торанасы (Пендал) және мела. 2011 жылы Пендал АҚШ Капитолий ғимаратының кіші нұсқасы болды. Ал биыл Майсур қаласындағы Лалита Махал безендірілді. 2000 жылдан бері торананы ерекше инфрақұрылым ретінде безендеу дәстүрі қалыптасқан. 2000 жылдан 2006 жылға дейін Таджмахал (Агра), Виктория ескерткіші (Үндістан, Калькутта), «Титаник» кемесі, Лотос ғибадатханасы (Нью-Дели), Алтын ғибадатхана (Пенджаб) сияқты атақты орындардың үлгісі жасалған. 2009 жылы Мумбайдағы 26/11 Тадж Махал сарайы мен мұнарасына жасалған шабуылдың құрбандарына құрмет ретінде торана сол қонақүйдің көшірмесі болды. Суреттерде 2007 жылдан 2012 жылға дейінгі тораналар көрсетілген, өйткені бұрынғы жылдардың суреттері қолжетімді емес.
Әдебиетте
Жағадхатри құдайы бенгалдық жазушы Банким Чандра Чаттерджидің "Анандомамат" тарихи көркем романында бейнеленген. Осы әдеби шығармадан-ақ Үндістанның ұлттық әні "Ванде Матарам" шыққан. Романда Кали, Дурга және Жағадхатри "Бхарат Матаның" (Индия анасының) үш қыры ретінде көрсетілген – Жағадхатри бұрынғы ана, Кали қазіргі ана, ал Дурга болашақтағы ана болып бейнеленген. Бұл үш құдайға аскеттер тобы, олар оқиғаның басты кейіпкерлері, табынады.