Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Баск зерттеушісі испан империясы үшін
Basque explorer for the Spanish Empire
Андрес де Урданета (1508 – 3 маусым, 1568) – баск тегінен шыққан испан империясының теңіз саяхатшысы, кейіннен августин монахы болған. Он жеті жасында ол Тәмдеуіш аралдарына жасалған Луаиса экспедициясына қатысып, оннан астам жыл өткізді. 1540 жылдар шамасында Жаңа Испанияға қоныстанды және 1552 жылы августин монахына айналды. Филипп II-нің өтінішімен ол Филиппинге қайта оралу үшін Легаспи экспедициясына қосылды. 1565 жылы Урданета Филиппиннен Жаңа Испанияның вице-корольдігіне қарасты Акапулькоға дейін Тынық мұхиты арқылы шығысқа қарай жаңа маршрутты ашты және оны картаға түсірді. Бұл маршрут Испанияға Филиппиннің отарлауын жеңілдетті және екі жүз жылдан астам уақыт бойы Манила галеон сауда жолы ретінде қолданылды. Филиппинде католик дінін орнатуда маңызды рөл атқарды және Филиппиннің жергілікті халқына деген қарым-қатынасы үшін "үндістердің қорғаушысы" деп есептелді.
Andrés de Urdaneta (1508 – June 3, 1568) was a maritime explorer for the Spanish Empire of Basque heritage, who became an Augustinian friar. At the age of seventeen, he formed part of the Loaísa expedition to the Spice Islands where he spent more than eight years. Around 1540 he settled in New Spain and became an Augustinian friar in 1552. At the request of Philip II he joined the Legazpi expedition for a return to the Philippines. In 1565, Urdaneta discovered and plotted an easterly route across the Pacific Ocean, from the Philippines to Acapulco in the Viceroyalty of New Spain. The route made it practical for Spain to colonize the Philippines and was used as the Manila galleon trade route for more than two hundred years. He played an important role in establishing the Catholic faith in the Philippines and was considered a "protector of the Indians" for his treatment of the Philippine natives.
Ерте өмір
Андрес де Урданета 1508 жылы Кастилия Корольдігінде, Ордизия қаласының жанында, сол кезде Виллафранка деп аталған Баск елді мекенінде дүниеге келді. Ол қоғамда белгілі және жақсы қарым-қатынаста болды. Оның әкесі Хуан Очоа де Урданета Виллафранка қаласының мэрі болса, анасы Грейсия де Серейн аймақтағы беделді отбасынан тегін білді. Ол Ордизияда білім алды.
Andrés de Urdaneta was born in 1508, near Ordizia, a Basque town then known as Villafranca, in the Crown of Castile. He was well connected in society. His father, Juan Ochoa de Urdaneta, served as mayor of Villafranca and his mother, Gracia de Cerain, came from a family of good standing in the region. He received his education in Ordizia.
Лоаиса экспедициясы
Он жеті жасында Урданета Лоаиса экспедициясына шақырылып, Хуан Себастьян Эльканоның – жақында әлемді айналып келген бірінші кеменің капитаны болған баск теңізшісінің пажы қызметін атқарды. 1522 жылы Элькано тарихи сапарынан оралғаннан кейін, император Карл V екінші экспедицияны ұйымдастырып, оны Дәмдеуіш аралдарына қайтаруды және дәмдеуіш саудасында Испанияның бекінісін нығайтуды тапсырды. Гарсия Жофре де Лоаиса экспедиция командирі болып тағайындалды, ал Элькано флоттың басты навигаторы және екінші үлкен кеменің капитаны болды. Жеті кемеден тұратын флот 1525 жылдың 24 шілдесінде А-Корунья портынан жолға шықты. Экспедиция және оның салдары туралы көптеген мәліметтер Урданетаның егжей-тегжейлі күнделіктері мен карталарынан алынған. Саяхат ұзақ және қиын болды. Екі кеме Магеллан бұғазынан өту қаупінен қорқып, дезертирлік жасады, ал төрт кеме Тынық мұхитындағы қатты дауылдардан жоғалды. Саяхат басталғалы бір жыл өткен соң, экипаж қызыл ауруға (скорбут) шалдығып, Лоаиса мен Элькано қайтыс болды. 1526 жылдың қазан айында "Санта-Мария де ла Виктория" кемесі Дәмдеуіш аралдарына жеткенде, бастапқы 450 экипаж мүшесінің тек 105-і ғана тірі қалды. Экспедиция португалдардың Тернатеде бұрыннан орналасқанын анықтады. Келесі бірнеше жыл бойы испан және португалдықтар аралдар мен дәмдеуіш саудасын бақылау үшін күресті. Жасы келгеніне қарамастан, Урданетаға түрлі маңызды міндеттер жүктелді. Ол португалдарға қарсы одақ құру ниетімен жергілікті басшылармен елшілік жұмыстарын жүргізді; аймақтың географиясы, саудасы және теңіз жолдары туралы мәлімет алу үшін көптеген барлау миссияларына жіберілді; сондай-ақ португалдарға қарсы көптеген шабуылдарға жетекшілік етті. Бір шайқаста оқ-дәрілі шаңғақ жарылып, Урданета ауыр күйік алып, беті зардап шекті. Урданета бұл екі іске қатыспады, бірақ Жаңа Испанияда вице-корольге түрлі тапсырмалармен жұмыс істеді. 1543 жылы ол Мичоакан облысының коррегидоры (комиссары) болып тағайындалды. Сол жылы Урданета визитадор (аудитор) болып тағайындалды – бұл маңызды лауазым тікелей вице-корольге есеп беріп, ресми сыбайлас жемқорлықты, жергілікті тұрғындарға жасалған зұлымдықтарды және басқа да қылмыстарды тергеуге жауапты болды. Урданета Тынық мұхитындағы теңіз шаруашылығына да қызығушылық танытты. 1543 жылы Кабрильо экспедициясының аман қалғандары Калифорниядан оралғанда, Урданета олармен сапар туралы сұхбаттасып, саяхат туралы сақталған жалғыз қолжазбаны жазды.
When he was seventeen, Urdaneta was invited to join the Loaísa expedition, serving as a page to Juan Sebastián Elcano, the Basque mariner who had recently captained the first ship to circumnavigate the globe. Almost as soon as Elcano returned from his historic voyage in 1522, a second expedition was commissioned by Emperor Charles V to return to the Spice Islands and secure a Spanish foothold in the lucrative spice trade. García Jofre de Loaísa was appointed commander of the expedition and Elcano was appointed pilot major of the fleet and captain of the second largest ship. The seven ship fleet left the harbor of A Coruña on July 24, 1525. Much of what is known about the expedition and its aftermath comes from Urdaneta's detailed journals and charts. The voyage was long and difficult. Two ships deserted rather than risk passage through the Magellan Straits and four ships were lost to terrible storms encountered in the Pacific. A year into the voyage the crew suffered from scurvy and both Loaísa and Elcano died. By the time the one remaining ship, Santa Maria de la Victoria, reached the Spice Islands in October 1526, only 105 of the original 450 crewmen remained. The expedition found that the Portuguese had already established a presence on Ternate. For the next several years, the Spaniards and Portuguese contended for control of the islands and the lucrative spice trade. Despite his relative youth, Urdaneta was assigned a variety of important roles. He acted as an emissary to the local leaders in hopes of building alliances against the Portuguese; he was sent on numerous reconnaissance missions to gain an understanding of the geography, trade, and sailing routes of the region; and he led numerous sorties against the Portuguese. During one fight, a keg of gunpowder exploded, severely burning Urdaneta and permanently disfiguring him. Urdaneta took no part in either venture, but remained in New Spain working for the viceroy on a variety of assignments. In 1543 he was appointed corregidor (commissioner) of a district in Michoacán. In the same year Urdaneta was appointed visitador (auditor), an important office that reported directly to the viceroy and was responsible for investigating official corruption, mistreatment of the natives, or other misdeeds. Urdaneta also remained interested in maritime activities in the Pacific. In 1543, when the survivors of the Cabrillo expedition returned from California, Urdaneta interviewed them about the journey and wrote what became the only surviving manuscript account of the voyage.