Эрих Фроммның аналитикалық әлеуметтік психологиясындағы әлеуметтік мінез-құлық тұжырымдамасы

Кіріспе

Аналитикалық әлеуметтік психологияның негізгі ұғымы – Эрих Фроммның аналитикалық әлеуметтік психологиясындағы әлеуметтік сипат.

Шолу

Бұл тұжырым қоғамның немесе әлеуметтік топтың адамдарының өмір салтына және әлеуметтік бейімделу мінез-құлқына қатысты қоғамдық үлгілі күтулер мен функционалдық талаптарға сәйкес ортақ мінез-құлықтың қалыптасуын сипаттайды. Әлеуметтік мінез негізінен қоғамдағы басым өндіріс тәсіліне бейімделеді. Фромм пікірінше, бұл тұжырым Маркстің өндіріс тәсілі идеологияны қалай анықтайтыны туралы теориясын Фрейдтің мінез-құлық тұжырымымен үйлестіреді. Жеке мінез жеке тұлғаның мінез-құрамының байлығын көрсетеді, ал әлеуметтік мінез – әлеуметтік топтағы немесе қоғамдағы адамдарға ортақ эмоционалдық көзқарастарды көрсетеді. Әлеуметтік мінез қоғамның бір бөлігі ретінде отбасында қалыптасады, сондай-ақ мектептер мен жұмыс орындары сияқты қоғамның басқа да институттарында дамытылады. Әлеуметтік мінездің функциясы – адамдарды жұмыс, өзара қарым-қатынас, білім алу және тұтыну саласындағы күтілетін әлеуметтік міндеттерді орындауға ынталандыру. Әлеуметтік-экономикалық және әлеуметтік либидолық құрылымдардың өзара әрекеттесуінен туындайтын әлеуметтік мінез, адам энергиясын қоғамдық өнімді ресурс ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. Эрих Фромм қоғам мүшелері сақтауы тиіс әлеуметтік қажеттіліктерді атап көрсетеді. Қоғам тиімді жұмыс істеуі үшін оның мүшелері өзінің табысын қамтамасыз ету үшін қажетті нәрсені істеуге мүмкіндік беретін мінез-құлық құрылымын қалыптастыруы керек. Мысалы, авторитарлық қоғамда адамдар иерархияға бағынуға және оларға берілген тапсырмаларды өз мүддесін ойламай орындауға бейімделеді деп күтіледі. Егіншілік қоғамда адамдар жинақтауға және тәуелсіз жұмыс істеуге тәрбиеленеді. Алайда, еркін тұтыну мәдениетінде адамдар қуана және көптеп тұтынуға тәрбиеленеді. Осылайша, әр қоғамдағы мінез-құлық адамдар осы күтулерді дерлік ерікті түрде орындауға мүмкіндік беретіндей етіп қалыптасады. Әрбір адам өзін басқа мәдениеттегі адамдардан ерекшелейтін мінез-құлық ерекшеліктері мен бағитталуларын дамытса да, бірдей өндіріс тәсіліне ие мәдениеттердегі адамдар әлеуметтік мінездің негізгі элементтерін бөліседі. Қоғам теоретигі ретінде Фроммды жеке тұлғалардың бір-бірінен ерекшеленетін ерекшеліктері қызықтырмайды, ол адамдардың психологиялық реакцияларында ортақ болатын нәрсеге қызығушылық танытады. Сондықтан ол қоғамның көпшілігіне ортақ мінез-құлықтың бөлігін зерттейді. Фромм осы жалпы негізді мінезде әлеуметтік мінез деп сипаттайды. Әлеуметтік мінездің қалыптасуы көптеген қоғамдарда жеке тұлғалардың спонтандығы мен еркіндігінің есебінен жүзеге асырылады.

The concept describes the formation of the shared character structure of the people of a society or a social class according to their way of life and the socially typical expectations and functional requirements regarding socially adaptive behavior. Social character is essentially adaptive to the dominant mode of production in a society. According to Fromm, the concept integrates Marx's theory concerning how the mode of production determines ideology with Freud's concept of character. While individual character describes the richness of the character structure of an individual, the social character describes the emotional attitudes common to people in a social class or society. The social character is acquired substantially in the family as an agent of the society but also developed in other institutions of society such as schools and workplaces. The function of the social character is to motivate people to accomplish the expected social tasks concerning work and interaction, education and consuming. Arising in the interaction of the socio economic social structure and the social libidinous structure the social character makes it possible to use human energies as a socially productive resource. Erich Fromm emphasizes the social necessities, which must be obeyed by the members of a society. So that a society functions adequately, their members must acquire a character structure which enables them to do what they need to do in order to prosper. It is for example expected in an authoritarian society that people are motivated to subordinate themselves to a hierarchy and fulfill selflessly the instructions brought to them. In peasant society, people are socialized to save and to work independently. However, in the permissive consumer culture people are socialized to consume gladly and extensively. Thus the character structure in every society is formed in such a way that people can fulfill expectations quasi voluntarily. Although everyone develops character traits and character orientations that distinguish them from people who live in other cultures, people in every culture with the same mode of production share basic elements of the social character. As a theorist of the society Fromm is not interested in the peculiarities by which the individual persons distinguish themselves from each other but he asks what is common to most people in their psychological reactions. So he examines the part of the character structure which is shared by most members of a society. Fromm describes this general core in the character as social character. The figuration of the social character takes place in most societies at cost of the spontaneity and freedom of the individuals.