Кіріспе

Фредерик I (28 сәуір 1676 – 5 сәуір 1751) – 1720 жылдан өліміне дейін Швеция королі, 1718 жылдан 1720 жылға дейін Швецияның серіктес ханзадасы, ал 1730 жылдан Гессен-Кассельдің ландграфы болды. Ол Ұлы Солтүстік соғысында өзінің қайын ағасы, абсолютист Карл XII-нің қазасына және оның әйелі, Карлдың қарындасы және мұрагері Ульрика Элеонораның, биліктің көп бөлігін Эштаттардың Риксдағына беруге мәжбүр болғаннан кейін тақтан бас тартуына байланысты таққа отырды. Оның билігінің әлсіздігі және өз заңды мұрагерлерінің болмауы оның отбасының мұрагерлік құқығынан шығарылуына әкелді, себебі реваншисттік көзқарасты саясаткерлер басымдығы бар парламенттік үкімет Ресеймен соғысқа кірісіп, жеңіліспен аяқталды, ал Ресей императрицасы Елизавета король қайтыс болғаннан кейін Адольф Фредерик Готторпты таққа отырғызды. Фредерик атымен танылған жалғыз швед монархы болғанымен, ол Гессен-Кассельдің Фредерик I және сонымен бірге Швецияның Фредерик I болды, бірақ Биргер, Зигизмунд сияқты қайталанбайтын есімдері бар басқа швед монархтары (сондай-ақ Фредериктің мұрагері Адольф Фредерик) саналмады.

Жастық шақ

Ол Гессен-Кассель ландграфы I Карл мен Курляндия ханшайымы Мария Амалияның ұлы болды. 1692 жылы жас ханзада Голландия Республикасына, 1695 жылы Италия түбегіне саяхат жасады, кейін Женевада білім алды. Осыдан кейін ол әскери қызметке қадам басты, голландиялықтар тарапынан Испания мұрагерлік соғысында Гессен әскерлерін генерал-лейтенант ретінде басқарды. Ол 1703 жылы Шпейербах шайқасында жеңіліске ұшырады, бірақ келесі жылы Бленхайм шайқасындағы маңызды жеңіске қатысты. 1706 жылы Кастильоне шайқасында француздар оны қайтадан жеңді. 1716 және 1718 жылдары ол Швеция королі XII Карлдың Норвегияға қарсы жорығына қосылды және швед генерал-сиссимусы болып тағайындалды.

Швецияның ханшайымы

Ол 1715 жылы екінші әйелі – Швеция ханшайымы Ульрика Элеонораға үйленді. Одан кейін ол Швеция ханзадасы атағын алды, және 1718 жылдан, Ульрика Элеонора тақтан бас тарған 1720 жылға дейін ол ханшайымның ері ретінде танылды, оған "Жоғарылық" дәрежесі берілді. Ол бүгінгі күнге дейін Швецияда ханшайымның ері болған жалғыз ханзада. Фридрих I әйелі билік құрып тұрғанда үлкен ықпалға ие болды. Кейбір тарихшылар 1718 жылы оның жекжаттысы, Швеция королі Карл XII-ні өлтірген оқты Фридриктің көмекшісі Андре Сикре атқан деген болжам бар. Карл авторитарлық және қатал билеуші болған; шведтік мәжілісі Фридрикті сайлауының бір себебі, оны әлсіз деп санаған, және ол шынымен де солай болды.

Швеция патшасы

Фредерик 1720 жылы шведтік мәртебелілер сайлағаннан кейін, оның пайдасына таққа отырды. Ұлы Солтүстік соғысында Карл XII-нің жеңілісі Швецияның Еуропадағы бірінші дәрежелі держава ретіндегі мәртебесін жойды. Фредериктің тұсында осы жағдайды қабылдау қажет болды. Швеция 1721 жылы Нистад шарты бойынша Эстония, Ингрия және Ливонияны Ресейге беруге мәжбүр болды. Фридрих I өзінің 31 жылдық билігінің басында өте белсенді және жанданды патша болды. Бірақ аристократия Ресеймен соғыстарда билікті қайта иеленгеннен кейін, ол биліксіз емес, мемлекеттік істерге қызығуын жоғалтты. 1723 жылы ол патшалық билікті нығайтуға тырысты, бірақ сәтсіздікке ұшырағаннан кейін саясаттан қол үзді. Ол тіпті ресми құжаттарға қол қоймады, оның орнына қолтаңбасының мөрі пайдаланылды. Ол уақытының көп бөлігін аң аулау мен махаббатқа арнады. Патшайым Ульрика Элеонорамен некесі баласыз болды, бірақ оның сүйіктісі Хедвиг Таубеден бірнеше баласы болды. 1723 жылы Фредерик әскери өнертапқыш Свен Адерманды мылтықтың оқ ату жылдамдығын жақсартқаны үшін Оланд аралындағы Халлторпс иелігімен марапаттады. Патша ретінде оған көп құрмет көрсетілмеді. Ол таққа отырғанда оның жайлы былай деді: «Біз жақында король Карлды жерледік, король Фредерикті таққа отырғызамыз – кенеттен сағат он екіден бірге өтті». Оның тұсында елдің дамуында көптеген жетістіктер болғанымен, оның өзі оларға ешқандай қатысы болмады деседі. Ол қайтыс болған кезде Карл Густав Тессин оның жайлы былай деді:

Король Фридриктің тұсында ғылым дамыды – ол ешқашан кітап оқуға тырыспады. Сауда-саттық гүлденді – ол бір тиын да жұмсап, оны қолдаған жоқ. Стокгольм сарайы салынды – оған көз салуға қиындық танытпады. Ол өзінің билігі кезінде Болльхусте алғашқы швед тіліндегі театрдың құрылуына да қатысы болмады. Оның шамалы маңызды саясатының бірі – дуэльдерге тыйым салу болды. 1748 жылдың 23 ақпанында Фредерик I үш шведтік корольдік орденін – Серафим, Қалыс және Солтүстік Жұлдызын құрды, бұл Швецияның үш негізгі рыцарлық ордені.

Гессен-Кассельдің граф-меценаты

Фредерик Гессеннің ландграфы 1730 жылы ғана болды, Швецияның патшасы болғаннан кейін он жыл өткен соң. Ол кіші інісі Вильгельмді Гессеннің губернаторы етіп дереу тағайындады. Ландграф ретінде Фредерикке үлкен жетістіктер жете қойған жоқ. Шындысы, ол Швецияға көбірек назар бөлді, және ол сол жерде келіссөздер арқылы, ұстамдылықпен таққа отырғандықтан, өзі мен оның сарайының кірісі өте төмен болды. Сондықтан, 1730 жылдан бері осы өте қымбат сарайды қаржыландыру үшін ақша бай Гессеннен келді, яғни Фредерик іс жүзінде қатыспайтын жер иесі сияқты әрекет етіп, Гессеннің ресурстарын Швециядағы өмірін қаржыландыруға жұмсады. Сонымен қатар, Фредериктің әкесі, Гессен-Кассельдің Карл I-і, мемлекеттің ең табысты билеушісі болды. Ол ондаған жылдар бойы экономикалық және инфрақұрылымдық шаралар, мемлекеттік реформалар арқылы мемлекетті қайта құрды, сондай-ақ экономикалық мақсаттар үшін француз гугеноттарын тарту сияқты көзқарастың кеңдігін көрсетті. Оның губернатор інісі, Фредериктен кейін Гессен-Кассельдің ландграфы Вильгельм VIII болған, әскери саладағы өте білікті адам болса да, жергілікті деңгейде де үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Бүгінде Гессенде Фредериктің қалдырған физикалық іздері өте аз; солардың бірі – Марбург университетінің бұрынғы атпен жүру залының (қазіргі дене шынықтыру институты) ескі есігіндегі оның үлкен Швеция Корольдік парафы (FR).