Кіріспе

Америкалық теледидарлық ситком (1978–1983) 1970-ші және 1980-ші жылдардағы АҚШ теледидарлық ситкомы.

«Такси» – 1978 жылдың 12 қыркүйегінен 1982 жылдың 6 мамырына дейін ABC телеарнасында, ал 1982 жылдың 30 қыркүйегінен 1983 жылдың 15 маусымына дейін NBC телеарнасында көрсетілген американдық теледидарлық ситком. Ол Нью-Йорк қаласындағы бірнеше такси жүргізушілерінің және олардың қатыгез диспетчерінің күнделікті өміріне арналған. Шоудың көп бөлігіндегі актерлік құрамға такси жүргізушілері Алекс Рейгер (Джудд Хирш), Бобби Уилер (Джефф Конавей), Элейн Нардо (Марилу Хеннер), Тони Банта (Тони Данза) және «пастор» Джим Игнатовски (Кристофер Ллойд), диспетчер Луи Де Палма (Дэнни ДеВито) және механик Латка Гравс (Энди Кауфман) кірді. «Такси» John Charles Walters Company компаниясымен, Paramount Network Television компаниясымен бірлесіп шығарылған, ал оның авторлары – Джеймс Л. Брукс, Стэн Дэниелс, Дэвид Дэвис және Эд Вайнбергер. Олардың барлығы «Мэри Тайлер Мур Шоу» бағдарламасында жұмыс істегеннен кейін (ол 1977 жылы аяқталды) қатысты. Шоу сыншылар тарапынан да, коммерциялық тұрғыдан да сәтті болды. Ол 34 Primetime Emmy Awards номинациясына ие болды және 18 сыйлық жеңіп алды, оның ішінде үш жыл қатарынан «Үздік комедиялық сериал» номинациясында жеңіс. Сериал аяқталғаннан бері ол қайта көрсетілуде. 2007 жылы Time журналы оны барлық уақыттағы 100 үздік телешоудың қатарына қосты.

Премиссиясы мен тақырыптары

Шоу ойдан шығарылған Sunshine Cab Company компаниясында түнгі ауысымда жұмыс істейтін қызметкерлерге арналған, ал оның негізгі ортасы Манхэттендегі компанияның автокөлік гаражы болып табылады. Жүргізушілердің арасында тек өмірден күңкейген Алекс Райгер такси жүргізуді өз мамандығы деп есептейді. Ал қалғандары оны уақытша жұмыс деп қарастырады. Элейн Нардо – өнер галереясында рецепционист болып жұмыс істейтін жалғыз ана. Тони Банта – жеңіліс рекордтарын тіркеген боксшы. Бобби Уилер – өмірімен күресіп жатқан актер. Джон Бернс (бірінші маусымнан кейін шоудан шығарылды) оқуын жалғастыру үшін жұмыс істейді. Барлығы есірткіге тәуелділіктен шаршаған, қартайған хиппи-пастор "Пастор Джим" Игнатовскиге аянып, оған такси жүргізуші болуға көмектеседі. Кейіпкерлер қатарында белгісіз шетелден келген, қарапайым, көздері үлкен механик Латка Гравис және тирандық диспетчер Луи Де Палма да бар. Көптеген эпизодтарда кейіпкерлер өмірінде жақсы жағдайға қол жеткізу мүмкіндігі туады, бірақ соңында бұл мүмкіндік олардан тартып алынады. Әйтпесе, такси жүргізушілері күнделікті қанағаттандырмайтын өмірлерімен және Луидің қатыгез мінез-құлқымен, оның ессіздігімен (өзі бұрын такси жүргізуші болғанына қарамастан) айналысады. Луидің көмекшісі Джефф Беннетт бастапқыда көрінбейді, бірақ кейінгі маусымдарда оның рөлі артады. Шоудың көңілді болғанына қарамастан, "Такси" есірткіге тәуелділік, жалғызбасты ата-ана болу, соқырлық, семіздік, екіұшты тұлғалық бұзылыс, жануарларға қатысты зорлық-зомбылық, гомосексуализм, расизм, үйден қашқан жасөспірімдер, ажырасу, ядролық соғыс, сексуалдық қысым, етеккір кезеңіндегі көңіл-күйдің өзгеруі, құмар ойындарға тәуелділік және қайғы сияқты өмірдің қиын мәселелерін де қамтиды.

Қайталанатын

Джефф Беннетт (Джей Алан Томас), Sunshine Cab-тің жәрдемші диспачері, ол Луимен "клетканы" бөліседі, бірақ басқа кейіпкерлермен сирек сөйлейді немесе қарым-қатынас жасайды. Афро шашы бар тыныш афроамерикалық Джефф шоудың барлық кезеңінде, бастапқыда эпизодтық және/немесе фондық рөлде пайда болады. Сериал дамыған сайын Джефф біртіндеп маңыздырақ рөлге ие болды; оның эволюциясы 5-ші маусымның "Қылмыс және жаза" атты эпизодындағы сюжеттік желіде жетеді, онда Луи Джеффті компаниядан автокөлік бөліктерін ұрлап, оларды қара нарықта сатқан деп жалған айыптайды – бұл қылмыстың өзі Луи жасаған. Томас 1999 жылғы "Айдағы адам" фильмінде өзін-өзі сомдады. Томми Джеффрис (Т. Дж. Кастронова), топ жиі баратын Марио мейрамханасының бармені және официанты. Томми бүкіл топпен жақсы қарым-қатынаста, олардың жеке өміріне қызығушылық танытады. Джо Рейгер (Джек Гилфорд) (1979–1981), Алекстің әкесі, ол одан шеттенген. Алғашқы пайда болуында ол жүрек талмасына шалдығады, және Алексті оның қарындасы Шарлотта (Джоан Хакетт) ауруханаға барып көруге көндіреді. Алекс пен Джо 30 жыл бойы сөйлеспеген, және Алекс басқа пациентті Джо деп қате жібереді. Зина Шерман (Рия Перлман) (1979–1982). Ол Луимен (Перлманның нағыз күйеуі ДеВито сомдайды) романтикалық қарым-қатынаста болады, бірақ олар ажырасқаннан кейін басқа біреуге үйленеді. Грета Гравис (Сьюзан Келлерман) (1979–1982), Латканың анасы. Ол Алекспен қысқа уақытқа қарым-қатынас жасайды, бұл Латкамен жанжалға себеп болады. Филис Борнштейн Консуэлос (Луиза Лассер) (1980–1982), Алекстің бұрынғы әйелі, одан қызы бар. Филис оның жоспарсыздығынан шаршап, қайтадан үйленеді, бірақ олар бір-біріне әлі де қатты тартылады. Ол бір рет Алексті ренжіту үшін Луимен кездесуге шығады. Кэти (Талия Балсам) (1978–1980), Филис пен Алекстің қызы. Сериалдың бірінші эпизодында Алекс, Филиспен ажырасқан кезде нәресте болған Кэтидің Португалиядағы колледжге бара жатқанда Майамиде тоқтағанын біледі. Ол содан бері алғаш рет онымен кездесу үшін Майамиге барады. Кейінгі эпизодта ол Кэтидің үйлену тойына қатысады. Брайан Симс (Марк Энтони Данза). Алғашқы пайда болуында Тони бұрынғы бокс чемпионымен жұдырыққа түседі, оның жақсы күндері артта қалған. Ол чемпионның жекпе-жекті дөңгелек креслодағы Брайанға (Данзаның нағыз өмірдегі ұлы сомдайды) арнағанын түсінгенде, алаңдайды. Келесі маусымда Тони оны асырап алуға тырысады.

Қонақтар

Көптеген қонақ жұлдыздардың ішінде Рут Гордон "Шәкәрлі ана" (1979) фильміндегі Ди Вилкокс рөлін сомдағаны үшін "Эмми" сыйлығын жеңіп алды, ал Эйлин Бреннан "Тың бостың әйелі" (1981) фильміндегі миссис Маккензи рөлі үшін "Эмми" сыйлығына үміткер болды. Кейбіреулері өздерін ойнады: актрисалар Марсия Уоллес және Пенни Маршалл, психолог доктор Джойс Бразерс, печенье кәсіпкері Уоли "Фамус" Амос, жаңалықтарды оқыған Эдвин Ньюман және Эрик Севарейд (соңғысы фантастикалық сахнада), және ринг шебері Джимми Леннон. WBC әлем чемпионы Карлос Паломино бірінші маусымның "One Punch Banta" эпизодында өзінің рөлінде пайда болды. Паломино қысқаша төбелес кезінде Дэнзаның бетіне сүйкісіздей соққы беріп қойды. Жауынгерлік өнер шебері және кәсіби күрескер Джин ЛеБелл бірнеше эпизодта Бантаның бокс матчтарының төрешісі ретінде ойнады. Джордж Вендт пен Тед Дансон, жеке эпизодтарда ойнаған, "Такси" фильмінің басты режиссері Джим Берроустың келесі жобасы – "Ширс" сериалында түсті, сондай-ақ "Такси" сериалында жиі пайда болатын Рия Перлман да ойнады. Том Селек пен Манди Патинкин естен кетпес қонақ рөлдерін сомдады, әрқайсысы Cab 804 таксиісінің ( "Memories of Cab 804: Part 2") есімдеріне іңкіп кеткен жолаушыларының бірі болды, ал Том Хэнкс "The Road Not Taken, Part 1" эпизодында преподобный Джимнің колледж кезіндегі бөлмедесін ойнады. Аллан Арбус, "M*A*S*H" сериалында АҚШ армиясының психиатры доктор Сидни Фридман рөлін ойнаған, осы эпизодта оның менеджері болды. Футболдан актер болған Бабба Смит бір эпизодта пайда болды. "Джим желіге қосылады" эпизодында Мартин Шорт өзінің мансабын көтеру үшін Джимнің бағдарламаларды жоспарлаудағы ерекше қабілетін пайдаланған, сәтсіз телеарнаның басшысын ойнады.

Марапаттар мен ұсыныстар

"Такси" теледидардағы ең жоғары бағаланған шоулардың бірі. Осы кезеңде ситком 31 рет "Эмми" сыйлығына ұсынылып, 18 сыйлықты жеңіп алды, оның ішінде үш рет "Үздік комедиялық сериал" номинациясы бойынша. Сонымен қатар, ол 25 рет "Алтын глобус" сыйлығына ұсынылып, төрт рет жеңіске жетті (үш рет "Музыкалық/комедиялық үздік телесериал" номинациясы бойынша). 1979 жылы ол 30 минуттық категорияда "Humanitas" сыйлығын алды. "TV Guide" журналының "Барлық уақыттың 50 үздік телешоуы" тізімінде 48-орынға ие болды. 1997 жылы шоудың екі эпизоды – "Латка Плейбой" және "Пастор Джим: Ғарыш саяхаты" сәйкесінше "TV Guide" журналының "Барлық уақыттың 100 үздік эпизоды" тізімінде 19- және 63-орындарды иеленді. 2013 жылы сериал "TV Guide" журналының "Барлық уақыттың 60 үздік сериалы" тізімінде 35-орынға, ал Америка жазушылар гильдиясының "Барлық уақыттың 101 үздік жазылған телесериалы" тізімінде 19-орынға енді. 2023 жылы "Variety" журналы "Такси" сериалын "Барлық уақыттың 100 үздік телешоуы" тізімінде 75-орынға қойды.

Өндіріс

"Такси" сериалы Марк Джейкобсонның 1975 жылғы 22 қыркүйекте "Нью-Йорк" журналында жарияланған "Жас флоттың түнгі жұмысы" атты деректі мақаласынан шабыт алды. Бұл мақала Джеймс Л. Брукс пен Дэвид Дэвиске сериал идеясын ұсынды, бірақ мақаладан ештеңе тікелей пайдаланылмады. Мақала Нью-Йорктегі такси компаниясында түнгі ауысымда жұмыс істейтін бірнеше жүргізушінің бейнесін көрсетті. Сериал 1978 жылдың 5 шілдесінен 1983 жылдың 18 ақпанына дейін Лос-Анджелестегі Paramount Studios студиясының 23-ші сахнасында түсірілді. ABC арнасы сериалды тоқтатқан кезде, HBO премиум кабельдік телеарнасы оны өздеріне көшіруі мүмкін деген үміт болды. Бірақ ол іске аспаған соң, сериалды NBC арнасы алды. NBC бастапқыда оны ABC арнасының кешкі сағат 9:30-дағы, бейсенбілік уақытына, "Cheers" сериалының бірінші маусымынан кейін орналастырды. NBC арнасының "Такси" сериалды өздеріне көшіру туралы жарнамасында Дэнни ДеВито Луи кейіпінде "Уақыт сол, бірақ арна жақсы!" деді. Сериалда көрсетілген таксилер Checker A11 үлгісінде.

Ашу және жабу реті

Басты титрлерде Квинсборо көпірі арқылы шығысқа қарай келе жатқан Checker таксисі көрсетіледі. Бұл кадрлар бастапқыда сахналар арасындағы "көпір" ретінде түсірілген, олардың ұзақтығы он бес секунд шамасында; ашылу бөлімін толтыру үшін оның бөліктері қайталанады. Көлікті актер Тони Данза жүргізеді. Жабылу кадрында такси түнге қарай келеді.

Музыкалық тақырып

Боб Джеймс ашылу тақырыбын, "Анжела" әнін жазды, ол #3 эпизодтағы ("Биллди Дэйт") сахна үшін арналған еді. Продюсерлер бұл баяу, көңілді жағдайды бастапқыда таңдалған ("Тошдаун") ашылу тақырыбынан гөрі жақсы көріп, бірінші эпизод эфирге түсуге дейін ауыстыра алды. Екі ән де Джеймстің 1978 жылғы "Touchdown" альбомында кездеседі. Ол "Санни" аккордтық тізбегін пайдаланады. 1983 жылы Джеймс "The Genie" атты пластинканы шығарды, онда "Такси" сериалы үшін жазған көптеген қосымша музыкалық шығармалары бар.

Синдикаттау

"Таксидің қайталама көрсетілімдері" 1983 жылы NBC арнасы тоқтатылғаннан кейін бірден 64 телеарнада синдикация арқылы көрсетіле бастады; ол осы күнге дейін синдикацияда көрсетіліп келеді. Бағдарлама сондай-ақ 1994 жылдан 2001 жылға дейін Nick at Nite арнасында көрсетілді. Қазіргі уақытта "Такси" MeTV арнасында жексенбі кештері "Соңғы күлкі" блогының бөлігі ретінде қайталап көрсетілуде. Hulu, Pluto TV және Amazon Prime Video-да барлық бес маусым бар; алайда, 2023 жылдың ақпанына дейін Paramount+ арнасында ғана барлық эпизодтар бар, оның ішінде кейбірлері түпнұсқалық және синдикациялық көрсетілімдерден тыс, алғаш рет түпнұсқалық музыкасымен қолжетімді. Ұлыбританияда "Такси" BBC1 арнасында көрсетілді, ал Paramount Comedy 2 және CBS Drama арналарында қайталап көрсетілді. 2020 жылдан бері сериал Decades (кейіннен Catchy Comedy деп аталды) арнасында әр апта сайынғы кеште "Smartcoms Across The Decades" блогының (кейіннен "Smart and Catchy Sitcoms" блогы деп аталды) бөлігі ретінде көрсетілуде. "Такси" Decades және Catchy Comedy арналарында сәйкесінше "Weekend Binge" және "Catchy Binge" ретінде де көрсетілді, соңғы рет 2023 жылдың 10-11 маусымында.

Актерлер тобының қайта қосылуы

Дэнни ДеВито "Такси" төртінші маусымнан кейін жабылғаннан кейін көп ұзамай "Saturday Night Live" (NBC) бағдарламасын жүргізді. Ашылу монологында ДеВито анасынан келгендей сезімтал хатты оқыды, онда ол ABC-ден шоуды жапқандығы үшін Құдайдан кешірім сұрады, сондай-ақ "бірақ егер кешірмесеңіз де түсінемін" деді. Арнайы түсірілген эпизодта ол Нью-Йорк көшелерінде мұңды жүріп, кейін шабыттанып, ABC ғимаратын жарылысқа ұшыратады. Бұған қоса, "Такси" актерлеріне жағдайды түйіндеуге мүмкіндік берілді, бұл оларға шоудың күрт тоқтатылуына байланысты бұрын мүмкін болмады. Актерлер ДеВитоның ашылу монологы кезінде "соңғы" еңкейісін жасады, бірақ кейін NBC (SNL эфирленген арна) шоуды қайтадан бастады. 15 жылдан асса соң, актерлердің көпшілігі жас өзінің рөлдерін қайта ойнап, Кауфманның өмірбаянына арналған "Man on the Moon" фильміндегі сахналарды қысқаша қайталады. Джудд Хирш, Марилу Хеннер, Джефф Конауэй, Кэрол Кейн, Рэндалл Карвер, Дж. Алан Томас және Кристофер Ллойд барлығы өз рөлдерін қайта ойнады. Басты актер құрамының тірі қалған екі мүшесі – Дэнни ДеВито, ол фильмді өндіріп, Кауфманның менеджері Джордж Шапиро рөлінде ойнады, және Тони Данза, ол фильм түсірілімі кезінде Бродвейде "A View from the Bridge" спектаклінде өнер көрсетіп жатқан болатын. Кейбір актерлер (Джудд Хирш пен Боб Ньюхарттың басқа жобаларының актерлерімен бірге) "Джордж және Лео" сериалының бір эпизодында әртүрлі рөлдерде қайта кездесті. 2009 жылдың қаңтар айында Дэнни ДеВито "Такси" актерлерін жинап фильм түсіргісі келетінін айтты.