Кіріспе

Минеаполис өнер мұражайы (Minneapolis Institute of Art, Mia) – АҚШ-тың Миннесота штатындағы Минеаполис қаласында орналасқан өнер мұражайы. Миа әлем тарихының 5000 жылдығын көрсететін 90 000-нан астам өнер туындысына ие және АҚШ-тың ең ірі өнер мұражайларының бірі болып табылады. Оның тұрақты коллекциясы шамамен 20 000 жылды қамтиды және алты құрлықтағы әлемнің алуан түрлі мәдениеттерін ұсынады. Мұражайда жеті кураторлық бөлім бар: Африка және Америка өнері; Заманауи өнер; Декоративтік өнер, тоқыма және мүсін өнері; Азия өнері; Кескіндеме; Фотография және жаңа медиа; сондай-ақ Графика және суреттер. Миа Миннесота штатындағы ең ірі өнер білім беру орталықтарының бірі. Жыл сайын мұражайды жарты миллионнан астам адам тамашалайды, ал бастауыш сынып оқушыларына арналған «Арт-авантура» бағдарламасы арқылы тағы жүз мыңға жуық балаға қол жеткізіледі. Мұражайға кіру тегін, сонымен қатар қоғамдық шаралар, балалар мен ересектерге арналған курстар және интерактивті медиа бағдарламалары ұсынылады.

Тарих

Миннеаполис көркемсурет қоғамы 1883 жылы қоғам өміріне өнерді әкелу мақсатымен құрылды. Бизнес және кәсіби саладағы жетекшілерден құралған бұл топ он жыл бойына өнер көрмелерін ұйымдастырды. 1889 жылы, қазір Миннеаполис өнер институты деп аталатын қоғам, жаңа салынған Миннеаполис қалалық кітапханасының ішіндегі алғашқы тұрақты орнына көшті. Институт құрылыс қорына Клинтон Моррисон және Уильям Худ Данвуди сияқтылардың да үлесі болды. 1911 жылы Моррисон әкесі Дорилус Моррисонның есіміне арнап, бұрын оның отбасының Вилла Роза сарайы орналасқан жерді сыйға берді, институт ғимарат құрылысына қажетті 500 000 долларды жинаған жағдайда ғана. Бірнеше күннен кейін институтқа Данвудиден хат келді, ол бастама көтерді: "Мені 100 000 долларға тіркеңіздер". Тағы бірнеше күннен кейін өткен қайырымдастық кешінде 90 минут ішінде 335 500 доллар жиналды. 1915 жылы МакКим, Мид және Уайт фирмасы жобалаған жаңа мұражай ашылды. Бұл ғимарат Минесотадағы сәндік сәулет стилінің ең үздік үлгісі ретінде танылды. Өнер тарихшысы Бевис Хиллиер 1971 жылдың шілдесінен қыркүйегіне дейін мұражайда өткен «Арт-Деко» көрмесін ұйымдастырды, ол бұл өнер стиліне деген қызығушылықты қайта жақтандырды. Ғимарат бастапқыда бірнеше бөлімнің біріншісі болуы жоспарланған, бірақ тек алдыңғы бөлігі ғана салынды. Басқа жобалар бойынша бірнеше қосымшалар салынды, соның ішінде 1974 жылы Кензо Танге салған қосымша. 2012 жылы Дрихаус сыйлығының иегері Майкл Грейвс жобалаған кеңейтім 2006 жылдың маусымында аяқталды. Соңғы кеңейтімге дейін мұражайдың 100 000-ға жуық экспонатының тек 4 пайызы ғана бір уақытта көрсетілуі мүмкін еді, ал қазір бұл көрсеткіш 5 пайызға жетті. Жаңа қанатқа атын берген Target Corporation компаниясы 10 миллион доллардан астам қаржымен ең ірі демеуші болды. Кейвин Фельдман 2008 жылы институттың директоры және президенті болды. Оның басшылығымен келушілер саны екі есеге артты, цифрлық қолжетімділік күшейтілді, әлеуметтік әділдік және теңдік бағдарламалары қабылданды. 2018 жылдың желтоқсанында ол Ұлттық өнер галереясының келесі директоры болып тағайындалды және 2019 жылдың наурыз айында лауазымына кірді. 2019 жылдың қазан айында бұрын Сан-Антонио өнер мұражайында жұмыс істеген Кэтрин Любер Mia-ның жаңа директоры және президенті болып тағайындалды. 2024 жылдың қаңтарында жетістіктерімен танылған куратор Роберт Коцзолино жұмыстан босатылды. Бұл шешім мұражайдың Любер басшылығымен «түсті адамдар үшін уытты ортаға» айналды деген айыптауларға әкелді. Қаланың өнер қауымдастығының 450-ден астам мүшесі, соның ішінде Дэвид Линч және Диани Уайт Хоук, Коцзолиноның жұмыстан босатылуына жауап ретінде ашық хатқа қол қойды.

Жинақ

Мұражайда әлем тарихының 5000 жылын қамтитын, шамамен 80 000 нысаннан тұратын энциклопедиялық жинақ қоры бар. Оның коллекциясына суреттер, фотосуреттер, гравюралар мен суреттер, тоқыма өнімдері, сәулет және декоративтік өнер туындылары кіреді. Африка өнерінің, Океания және Америка өнерінің коллекцияларымен қатар, ерекше айрықша Азия өнерінің жинағы да бар, ол "елдегі ең жақсы және ең толық Азия өнері коллекцияларының бірі" деп есептеледі. Азия коллекциясында қытай сәулетінің үлгілері, жаде, қола және керамика бұйымдары бар.

Қызметтер

Жеке жинақтауды ынталандыру және маңызды өнер туындыларын сатып алуға көмектесу мақсатында, музей өзінің жеті кураторлық саласына сәйкес "жақындастық топтарын" құрды. Бұл топтар мүшелері үшін лекциялар, симпозиумдар мен саяхаттар ұйымдастырады. Музейде басқа музейлерден әкелінетін және көрмеге қойылатын жылжымалы коллекциялардың тұрақты көрмелері өтеді. Көптеген көрмелерді жергілікті бизнес серіктестер қаржыландырады, ал кейбіреулерінде суретшілер өздері көрме арқылы экскурсия жүргізеді. Музейде Миннесота штатында тұратын суретшілердің туындыларын көрмеге қоюға арналған, суретшілер басқаратын "Миннесота суретшілерінің көрме бағдарламасы" орналасқан. Музей кітапханасында өнер және өнер тарихы бойынша 60 мыңнан астам томдық кітап қоры бар. Кітапхана жалпы жұртшылыққа ашық.

Сыртқы көрмелер

Институттың ғимаратының сыртында бірқатар көрме экспонаттары бар. Қытайлық арыстандар жұбы 24-ші көшенің кіреберісінің екі жағында орналасқан. Олар 1998 жылы Элла Пилсбери Кросбидің сыйы болды. Музей кураторының пікірінше, 18 ғасырға тән мүсіндерді экспорттау қиын болғандықтан, Қытайда 18 ғасыр стилінде жаңа мүсіндер жасалды. Эрнст Барлахтың "Рухтың күресі" атты қоладан жасалған мүсіні 24-ші көшенің кіреберісіне жақын тұр. Мүсінде қанатты адам тік ұстаған қылышын жоғары қаратып, ашулы жануардың үстінде тұрған бейнесі сомдалған. Мүсін Киль университетінің тапсырысымен жасалып, бастапқыда оның шіркеуінің (Киелі Рух шіркеуі) алдына қойылған. Аталмыш мүсін сол кездегі ұлттық-социалистік партияның идеологиясына қайшы келгендіктен, зардап шегіп, "бүлінген өнер" деп айыпталды. Осының салдарынан мүсін алынып, еріту үшін дайындалып, төрт бөлікке бөлінді. Бірақ, бөліктері фермада жасырылып, 1946 жылға дейін табылған жоқ. Мүсін жөнделіп, Санкт-Николай шіркеуінің алдына (Киелі Рух шіркеуі соғыс кезінде қираған еді) орнатылды. Осы кезде мүсіннің екі көшірмесі жасалды; МИА 1959 жылы бір көшірмені сатып алды, ал екіншісі Берлиндегі Гетсиман шіркеуінің алдында тұр. Кафеден көрінетін қытай бағында Тайху тастары бар. Бұл тастар буддалық және даостық бейкүнәлердің тауларын бейнелейді деп есептеледі. Музейдің артында орналасқан Target Park-та бірнеше заманауи мүсіндер бар, олардың ішінде Пьетро Консаграның 1968 жылға жуық жасалған қоладан жасалған атаусыз туындысы, Ричард Эрдманның африкалық граниттен жасалған "Самба" (1993) және Жан Вилли Местахтың дизайнымен, Майкл Човеннің өндірісімен жасалған "L'arbre de vie" (20 ғасыр), тот баспайтын болаттан және пигменттен жасалған мүсіндер бар. Сонымен қатар, Джон Уилленбехердің 1993 жылғы "Лабиринт" атты гранит және болаттан жасалған павильоны да бар. Павильонның болат шатырына кең сызықтар салынған, сондықтан ішке кірген адам лабиринтті көру үшін жоғары қарауы керек. Институттың 100 жылдығын тойлауға орай, поляк суретшісі Игорь Миторайдың (1944–2014) мүсіні сатып алынды. "Eros Bendato Screpolato", 1999 жылғы мүсін – Миторай жасаған қоладан жасалған "орамалданған бас" сериясының бірі. Миторайдың ұқсас мүсіндерін Польшаның Краков қаласындағы Базар алаңы және Миссури штатының Сент-Луис қаласының орталығындағы Citygarden сияқты басқа да қоғамдық орындарда табуға болады.

Қаржы

Уильям Худ Дунвуд қоры, Дунвуд 1914 жылы қайтыс болған кезде бір миллион доллармен құрылған, мыңдаған туындыларды сатып алуға пайдаланылды. 1942 жылдан бері институттың өмірлік сенімдісі Брюс Дейтон, 2006 жылы ашылған Target қанаты үшін 100 миллион долларлық қайырымдылық науқанынан түскен қаражаттың ғимарат пен туындыларды сатып алуға бөлінетін қор арасында тең бөлінуін қатыстырды. Қазір 91 миллион долларға жеткен бұл қор институтқа 18 ғасырдың басындағы сирек кездесетін американдықтар салған бояулы теріден тігілген еркек көйлегін және 1500 жылы Жакопо де Барбари салған Венецияның топографиялық көрінісін, сондай-ақ басқа да жақындағы сатып алынған туындыларды алуға мүмкіндік берді. 2009 жылы мұражайдың 145 миллион долларлық қоры 2008 жылдың қаңтарынан бастап 21 пайызға төмендеді. Қор әдетте операциялық кірістің бес бөлігінің бірін құрайды. Жеке тұлғалар, корпорациялар және қорылардан түскен үлестер кірістің төрттен бір бөлігін құрайды. Мұражайдың жұмыс ақшасының шамамен жартысы "парк-мұражай қорынан" келеді, бұл 1911 жылдан бері Хеннепин округінің салықтары, ол тегін кіру шартымен мемлекеттік қолдауды қамтамасыз етеді. Бұл қор соңғы жылдары тұрақты түрде өсіп келеді және 2010 жылғы қаржы жылында мұражайға 12,6 миллион доллар бөлді. 2011 жылы мұражайдың жылдық бюджеті 24,6 миллион доллар болды, ал қордан түскен кіріс 4,3 миллион долларды құрады. 2016 жылдың тамызында институт Азия өнеріндегі мұражай жинақтарын көрсетуге арналған Гейл Азия өнері бастамасын қаржыландыру үшін 6 миллион долларлық мұра қалдырылғанын жариялады, оның құны 16 800 нысанға бағаланады. Мұраны Пилсбери ұны империясының мұрагері Альфред П. Гейл қалдырған. Бастаманың алғашқы көрмесі "Шексіз сия: Лю Данның суреттері" деп аталады. Заманауи қытай суретшісі Лю Данға мұражай коллекциясындағы суреттердің біріне негізделген сиямен салынған сурет жасау тапсырылды. Дан голланд суретшісі Виллем де Путердің 17 ғасырғы "Листрадағы Пауыл мен Барнаба" суретін таңдады.

Танымал мәдениетте

1982 жылғы "Жеке тұлғалар" фильмінің түсірілімдері осы мұражайда өтті, сондай-ақ Чак Клоуздың "Фрэнк" және Макс Бекманның "Соқырлар ойыны" туындыларында орын алды.

Қайтару талаптары

2008 жылы мұражай Фернан Легердің «Шатырлар үстіндегі түтін» картинасын нацистер тонаған еврей коллекционері Альфонс Каннның мұрагерлеріне қайтарып берді. 1951 жылы бұл картина Нью-Йорктегі Бухольц галереясы арқылы өткен. 2024 жылдың сәуір айында Италияның Мәдениет министрлігі музейге экспонаттарды уақытша беруді тоқтатты, себебі Stabiae Doriforo – ежелгі грек мүсіні «Поликлейттың Дорифорының» римдік дәуірдегі көшірмесінің шығу тегіне қатысты заңдық дау болды. Италия бұл мүсіннің Stabiae қаласынан тоналғанын және 1986 жылы музейдің жеке сатушыдан сатып алғанын мәлімдеді.