Кіріспе
XV ғасырдағы итальян мүсіншісі Дезидерио да Сетигнано, нағыз аты Дезидерио де Бартоломео ди Франческо ди дитто Ферро (1428 немесе 1430 – 1464) – Солтүстік Италияда жұмыс істеген итальяндық Ренессанс мүсіншісі.
Desiderio da Settignano, real name Desiderio de Bartolomeo di Francesco detto Ferro ( 1428 or 1430 – 1464) was an Italian Renaissance sculptor active in north Italy.
Өмірбаян
Ол Флоренция маңындағы Сетигнано қаласынан шыққан. Оның жұмысында Донателлоның ықпалы көрініс тапса да, әсіресе төменгі рельефтерді қолдануында, оның Флоренцияның үлкен Бернардо мен Антонио Росселлино басқарған шеберханасында оқыған болуы ықтимал. Дезидерио 1453 жылы Флоренцияның Тас және Ағаш шеберлері гильдиясы – Arte dei Maestri di Pietra e Legname-ге қабылданды және көп ұзамай Санта-Кроче базиликасының екінші монастырлық ауласындағы Пацци капелласының алдындағы фризге керубі бас медальондарын жеткізді. Оның мансабының басында Карло Марсуппинидің монументалды қабірін жасауға тапсырма алғаны таңғаларлық. Оның дизайн қабілеті мен мәрмәрдің тактильдік қасиеттеріне сезімталдығы бұрыннан белгілі болған. Санта-Кроче базиликасы үшін қабырға қабырғасын жасауда Дезидерио бірнеше жыл бұрын Бернардо Росселлиноның Леонардо Бруни қабірінде орнатылған үлгіге сүйенді. Бұл өте орынды, өйткені Марсуппини Брунидің орнын басып, Флоренция мемлекеттік канцлері лауазымына ие болды және Дездирио Бернардо Росселлиниден білім алғандай, оның тәлімгері болды. Шындығында, қабірдің дизайнында Дезидерио Бернардоның үлгісіне, Марсуппини Бруни қабіріне арналған эпитафияны жасағандағыдай құрмет көрсетті. Дезидерио Бруни ескерткішінен саркофаг пен мүсін-қоры бар жоғары триумф аркасының негізгі композициялық схемасын қабылдады, бірақ бұрынғы ескерткіштің қаталдығын жоғары сәндік жұмысқа айналдырды. Марсуппини қабірінде Дезидерио саркофагтың екі жағына геральдикалық қалқан ұстаған балаларды қойды, лунеттің аркасына орнатылған әшекейлі шамшырақтан жасалған ұзын гирляндаларды, ал қабірдің шеңберін құрайтын пилястрлардың үстінде жасөспірімдерді бейнеледі. Ол үш панельдің орнына төрт панельді саркофагтың фоны ретінде пайдаланып, Үштік символын елемеді. Көрерменге көріну үшін Марсуппинидің мүсінін еңкейтіп, арыстан аяқты саркофагтың дөңгелек бұрыштарына гүлдермен әшекейледі. Пайдаланылған мотивтердің барлығы классикалық стильде жасалған және жалпы әсері жеңіл және сүйкімді, тіпті қуанышты, бірақ біршама шашыраңқы. 1461 жылы ол Сан-Лоренцо шіркеуіндегі Тазалық капелласында орнатуға арналған киелі шатырды аяқтады, ол Медичи отбасының қасиеттілеріне, Косма мен Дамианға арналған, шіркеудің сол жақтағы трансептісінде орналасқан; немесе, көбірек болжам бойынша, ол бірінші рет бас шіркеу хорына орнатылды. Өзінің киелі шатырын жасау үшін Дезидерио (бұрын Марсуппини қабірі үшін жасағандай) өзінің мүмкін шебері Бернардо Росселлиноның бастамасы болған прототипке оралды. Бұл жолы Дезидерио өзінің шабытын Росселлиноның 1450 жылғы Санта-Мария-Нуово әйелдер ауруханасының (қазіргі Сан-Эгидио) капелласы үшін жасаған шатырынан тапты. Дезидерионың туындысы, сөзсіз, ерте Ренессанс скульптурасының ең сәнді үлгілерінің бірі. Композиция пілястрмен қоршалған эдикуладан тұрады, оның ішінде кеңістіктегі артқа қарайтын баррельді күмбез көзді сакраментальді шкафтың нақты есігіне қайтарады. Жоғарыдағы айшақта Құдай/Мәсіхтің жартылай суреті бар, ол Аян 1:8 тармағына сілтеме жасап, ашық кітапты күшпен көрсетіп тұр: "Мен Альфа және Омегамын, бастауы мен соңымын, - дейді Иеміз". Бұл қиялға толы дәліздің жартысында періштелер жақтағы өткелдерден кіреді, олардың перделері Фра Филиппо Липпидің суреттік қызығушылығымен желбіретеді. Шатырдың адикуласының үстінде керемет етіп орнатылған лунетка бар, оның ішінде бата беретін Мәсіх Баланың бейнесі бар, ол құдайлық тостағанның үстінде тұр, оның жанында иіліп жатқан періштелер бар. Екі періште қолында биік шам қойғыштармен шатырдың екі жағына қарай ауысып тұрды. Мұның бәрі, әрине, жыр-сырғаның рельефі бар негізге сүйенген, бұл әдеттегі мерекелік жағдайда орынсыз болып көрінеді. Дегенмен, Мәсіхтің азап шегуін еске алу Дезидерионың иконографиялық бағдарламасында маңызды орын алады. Мәсіхтің денесі оның рухани денесі (Сакрамент түрінде) орналасқан және оның үстінде бата беріледі. Оның алғашқы орналасқан жері қайда болса да, шатыр 1677 жылы алынып тасталды, ол оң жақтағы трансепттегі Нерони отбасылық капелласында пайдалануға арналған. Нерони үшін киелі шатырдың мүсіндік бөлшектері қайтадан құрастырылды, ал қапталдағы шамшырақ періштелері кері, сыртқа қараған күйде орналастырылды. Қасиетті шатырды ұстауға консоль блоктары қолданылды, ол соңғы барокколық шабытта, түрлі-түсті мәрмәр тақтайларға қарсы қойылды. Жақында шатыр Сан-Лоренцо шіркеуінің сол жағына көшіріліп, мүсіншінің бастапқы ниетіне сәйкес қайта құрастырылды, бірақ бірқатар элементтер жоғалып кеткені айтылады. Жыр-сырғаның рельефі Дезидерионың төменгі рельефтегі шеберлігінің жарқын мысалы, бірақ ол Донателлодан кейін екінші орында тұратын "жазық рельефтің" шебері емес. Дезидерионың "жазық рельефті" қолдануы үшін біз оның Ұлттық Көркемсурет Галереясындағы (Вашингтон, АҚШ) шөлде дұға оқып тұрған Әйетті Жерім бейнеленген панеліне немесе Лувр мұражайындағы (Париж) Мәсіх пен Жаханнаның жас кезінде кездесуі бейнеленген тундосына жүгінуіміз керек. Әйетті Жерім мүсіні "скульптураның сурет салуға жақындауы мүмкін" және тундодағы Мәсіх пен Жаханнаның бейнеленген беттері Рафаэльдің әкесі Джованни Сантидің 15 ғасырдағы Дезидериоге деген құрметін көрсетеді, ол "арманды, өте нәзік және әдемі Дезидерио" деп айтқан. Марсуппини қабірі мен Сан-Лоренцо шатырынан басқа Дезидерионың көптеген жұмыстары құжатталмаған немесе мерзімделмеген, ал оның көркемдік дамуының хронологиялық реконструкциясы стильдік салыстыруларға негіделген болжамдар мәселесі болып табылады. Оның авторлық жұмысының көлемі талқыланды; кейбір жұмыстар, кейде оған жатқызылатын, көбінесе көмекшілерге, ізбасарларға немесе оның жиі ынтымақтасқан ағасы Гериге жатқызылуы мүмкін. Дезидерио портреттер саласында, әсіресе балаларды бейнелеуде үлкен үлес қосты. Бұл ол римдік Август дәуірінің мысалдарын пайдаланып жаңадан ойлап тапқан жанр еді. Мұндай мүсіндер өздерінің жас субъектілерін бейресмилікпен тіпті жандылықпен көрсетеді; көбінесе аузы ашық бейнеленген, олар дереулік сезімін береді. Оның аты бірнеше мәрмәр және ағаштан жасалған әйел мүсіндерімен байланысты. Олардың ең жақсылары Берлиндегі Мариетта Строццидің мәрмәр бюсті, ол тас ішінен жарқырағандай көрінетін жұмсақ, эфемерлік сұлулықты көрсетеді. Өзінің қысқа мансабы бойына оның техникасының ең айқын ерекшеліктерінің бірі - оның мүсіндеріне тигізуге шақыратын ерекше текстуралық сезімділік қабілеті болды: барлық кватроченто мүсіншілерінің ішінде Дезидерио, бәлкім, ең тактильді болды. Оның жұмысы мәрмәрдің кристалдық жарығын және жұмсақ жылтыратылған және модуляцияланған беткей атмосфера арқылы өтетін жарықты қалай таратуға болатынын түсінуді көрсетеді, сондай-ақ Донателлоның танымал "жазық рельефін" жарықты жұмсақ тарату арқылы жеткізуге қалай жетілдіруге болатынын көрсетеді. Өзінің ең жақсы жұмыстарында Дезидерио да Сетигнано жұмсақ әсерлі және нәзік нюанстарға ие мүсінші болды. Вазаридың айтуынша, оның соңғы жұмысы қазір Санта-Тринитада орналасқан, аяқталмаған және Бенедетто да Майаномен аяқталған Әйетті Мария Магдалинаның боялған ағаштан жасалған мүсіні болды. Дезидерио да Сетигнано 1464 жылы Флоренцияда қайтыс болды. Оның ең танымал шәкірті Симоне Ферруччи болды. Джорджо Вазари Дезидерио да Сетигнано туралы өмірбаянын өзінің "Өнершілердің өмірінде" жариялады.