Суматра аралындағы Ниас қаласы: Гунунгситоли тарихы мен географиясы

Кіріспе

Гунунгситоли – Индонезияның Солтүстік Суматра провинциясында, Үнді мұхитындағы Ниас аралында, Суматраның батысында орналасқан қала. Гунунгситоли – аралдың жалғыз қаласы және арал мен айналасындағы кішірек аралдардың басты орталығы. Ниас аралының солтүстік-шығыс жағында орналасқан бұл қала тарихи тұрғыдан 1600 жылдары голланд отаршылдық әкімшілігі Ниас тайпаларының, әсіресе аралдың оңтүстік бөлігінен жасалған шабуылдарынан қорғану үшін салған қамалдардан құралған. 1914 жылға дейін аралдың голландтардың тиімді бақылауында болған жалғыз бөлігі осы қала болды. 2010 жылғы халық санауы бойынша Гунунгситолиде 126 202 адам, ал 2020 жылғы санау бойынша 136 017 адам тұрды. 2023 жылдың ортасында қала халқы 142 890 адамды құрады (оның ішінде 69 735 ер және 73 155 әйел), бұл оны Солтүстік Суматрадағы ең көп халқы бар жетінші қалаға айналдырды. Халық тығыздығы шаршы километрге 304 адамды құрайды, бұл Ниас аралындағы ең тығыз орналасқан жер етеді. Аралдағы жалғыз қала болғандықтан, Гунунгситоли аралдың және оны қоршаған Ниас архипелагының экономикалық орталығы, сондай-ақ аралдағы ауыл шаруашылығынан өзге маңызды салалары бар жалғыз орын. Бұрын қала үлкен Ниас регентшілігінің құрамында болған, бірақ 2008 жылдың 29 қазанында бөлініп шықты.

Колонияға дейінгі

Ниас аралы, Суматраның батыс жағалауындағы басқа аралдар тобымен бірге, 150 жылы Птолемейдің жазбаларында "Барус аралдары" деп аталады. Ниас VII ғасырдан бері араб және қытай саудагерлерімен белсенді сауда байланыстарын орнатқан. Археологиялық дәлелдер адамдардың осы аралда 12 000 жылдан бері қоныстанғанын көрсетеді. 1999 жылдың тамыз айында индонезиялық археологтар Медан қаласынан Тоги Ндрава үңгірінде құралдардың қалдықтарын тапты. Қазба жұмыстары мезолиттік мәдениеттің іздерін көрсетіп, үңгір шамамен 700 жылға дейін мекенделгенін анықтады. 1668 жылы Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы қазіргі Гунунгситоли қаласы және Хинако аралдары аумағындағы ауыл басшыларымен келісімдер жасады. Компания бұл аймақты мекендеп, бірнеше қоймалар салды. Голландиялықтар Ниас тайпаларына қарсы ірі әскери науқанды 1900 жылы ғана бастап, 1914 жылға қарай бүкіл аралды бағындырды. Ниас Индонезия архипелагының голландтықтар бағындырған соңғы аймақтарының бірі болды.

ХХ ғасырдың ортасы мен аяғы

Гунунгситоли Ниас аралындағы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде голланд билігі неміс тұтқындарын ұстаған екі орынның бірі болды. Тұтқындар бұрын шетелде тұтқынға алынған неміс тұтқындарынан құралған үлкен топтың бір бөлігі еді. «СС Ван Имхоф» кемесі жапон бомбалаушыларының шабуылынан Суматраның батыс жағалауында батып кетті. Жапонияның Суматраға шабуыл жасағаны туралы хабарды естігеннен кейін, неміс тұтқындары қаладағы голланд отаршылдық билігіне қарсы төңкеріс жасауды жоспарлады. Тұтқындар жергілікті полицияны, «Велдполитисті» көтеріліске шақыруға тырысты. Ол кезде қалада шамамен 60 неміс тұтқыны болды. 1942 жылдың 29 наурызында жергілікті полиция голланд азаматтарын атып, голланд шенеуніктерін тұтқындап, көтеріліс ұйымдастырды, және қала тез арада жаулап алынды. 1942 жылдың 17 сәуірінде жапон әскері қалаға қонды және қаланы басып алған неміс тұтқындары оларды қарсы алды. 1942 жылдың 24 сәуіріне қарай барлық неміс тұтқындары аралды тастап кетті, ал әкімшілік Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін жапондарға берілді. Ақша белгілері «ORIPDA Nias» (Индонезия Республикасының Ниас аймақтық ақшасы) деп белгіленді. Ниас Республикалық үкіметі Гунунгситолиден эвакуацияланды. Осы жақсартуларға қарамастан, өркендеу ұзаққа соқпады. Қаланың инфрақұрылымы жақсартылды, және туристік индустрияны дамыту жергілікті және орталық үкіметтердің басты назарында болды. Гунунгситоли Солтүстік Суматрадан бөлінетін жаңа Ниас аралдары провинциясының астанасы ретінде ұсынылды. Алайда, 2023 жылдың қазіргі күніне дейін, COVID-19 пандемиясы үкіметтік бюджетке салған ауырлықтан басқа жаңа провинциялар мен аудандарды құру тоқтатылды.

География

Гунунгуссотоли солтүстікте Солтүстік Ниас ауданымен, оңтүстікте және батыста Ниас ауданымен, ал шығысында Үнді мұхитымен шектеседі. Қалада теңіз деңгейінен жоғары биіктіктегі көптеген төбелер бар. Қаланың топырағы көбінесе тұрақсыз, жиі жер көшкіндеріне және жолдардың зақымдануына себеп болады. Топырақтың құрамы алувиум мен әктастан бастап, маржанға дейін әртүрлі, және жалпы алғанда тығыздалуға бейім. Әктас көбінесе жер асты суын ішуге жарамсыз етеді. Қала тұрғындарының көп бөлігі протестанттар, ал қалғаны мұсылмандар, католиктер және буддистерді құрайды. 2020 жылы протестанттардың саны 116 435 адамды құрады, одан кейін 21 979 мұсылман, 10 363 католик және 382 буддист болды. Қытай халқының көпшілігі отарлық дәуірге дейінгі саудагерлердің ұрпақтары, ал Иданойдағы Мудик ауылының маңында қоныстанған ацхандықтар – ацхандық кемелердің экипаждарының ұрпақтары. Индонезия тілі де қалада кеңінен түсініледі.

Әкімшілік округтер

Гунунгус-Сотоли қаласы Солтүстік Суматра провинциясының 0,63% құрайды. Қала алты ауданға (кекаматан) бөлінген, олардың аумақтары мен халқы 2010 және 2020 жылғы халық санауы бойынша, сондай-ақ 2023 жылдың ортасы бойынша ресми бағалаулармен төмендегі кестеде келтірілген. Кестеде әр ауданның әкімшілік ауылдарының саны (барлығы 98 ауылдық desa және 3 қалалық kelurahan, соңғысы Гунунгус-Сотоли ауданында) және оның пошталық коды да көрсетілген. Код Wilayah Аудан атауы (kecamatan) Ауданы (км²) 2010 жылғы халық саны 2020 жылғы халық саны 2022 жылдың ортасы бойынша халық саны Ауылдар саны Пошталық код 12.78.04 Гунунгус-Сотоли Иданой 134.78 21,482 23,674 25,027 26 22870 12.78.02 Оңтүстік Гунунгус-Сотоли 56.85 13,739 14,806 15,551 15 22851 12.78.06 Батыс Гунунгус-Сотоли 28.70 7,436 8,007 8,408 9 22811 12.78.01 Гунунгус-Сотоли 109.09 60,625 63,655 66,355 32 (а) 22810 12.78.05 Гунунгус-Сотоли Ало'оа 60.21 6,708 7,781 8,350 9 22851 12.78.03 Солтүстік Гунунгус-Сотоли 79.73 16,212 18,094 19,199 10 22851 Барлығы 469.36 126,202 136,017 142,890 101

Ескерту: (а) Ilir, Pasar Gunungsitoli және Saombo kelurahan-дарын қоса алғанда.

Жергілікті билік

Индонезияның барлық қалаларындағыдай, Гунунгс-Сотоли қаласының жергілікті басқаруы екінші деңгейдегі әкімшілік бөлімдеу болып табылады, оны қала әкімі мен вице-мэр қалалық кеңеспен бірлесіп басқарады және мәртебесі ауданға тең. Атқару билігі қала әкімі мен вице-мэрде, ал заң шығару функцияларын қалалық кеңес жүзеге асырады. Қала әкімі, вице-мэр және қалалық кеңес мүшелері қала тұрғындарымен демократиялық жолмен сайланады. Аудан басшыларын қала әкімі қалалық хатшының ұсынысы бойынша тікелей тағайындайды.

Саясат

Провинциялық деңгейде Гунунгс-Сотоли Солтүстік Суматра провинциясының сегізінші сайлау округінің құрамына кіреді, оған Ниас, Оңтүстік Ниас, Солтүстік Ниас және Батыс Ниас аудандары (яғни, Ниас аралының барлық бөлігі) кіреді. Олар провинциялық парламентте барлығы алты өкілді құрайды. Қала деңгейінде Гунунгс-Сотоли үш сайлау округіне бөлінген, ал қалалық кеңес 25 өкілден тұрады.

Ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы

Ауыл шаруашылығының ЖІӨ-ге үлесі басқа секторларға қарағанда кішкентай болғанымен, қаладағы еңбекке қабілетті халықтың 31% ауыл шаруашылығында жұмыс істейді. 2019 жылы қалада 12 997 тонна күріш егілді. Копра аралдың маңызды экспорттық тауары болып табылады және көршілес аудандардан жиналғаннан кейін Гунунгситолиден тасымалданады. Гунунгситолиде жүгері де өсіріледі, оның өнімділігі 655,54 тонна, маниок – 1456 тонна, ал тәтті картоп – 634,25 тонна. Қала тұрғындарының көпшілігі маниок егіп, оны жинамай, жапырақтарын шошқаларға жем ретінде пайдаланды. 2020 жылы Гунунгситолиде шошқалардың саны 2699 болды. 2020 жылы қала жұмыртқа өндірісі 268 тоннаны құрады. Қала әкімдігі мұз фабрикасын негізінен қаланың балық шаруашылығын қолдау үшін басқарады. Фабрика күніне шамамен 300 мұз блогын өндіруге қабілетті. Қаладағы басқа өнеркәсіптердің ішінде малға арналған азық өндірісі де бар. Гунунгситолиде тофу өндірісі дамыған, тофу Сиболға сияқты басқа аймақтардан әкелінетін соядан жасалады. Қаладағы басқа өңделген өнімдерге дюриан хош иісімен жасалған додол, Ниас аспазының ерекшелігі; жиһаз және тародан жасалған өнімдер жатады. Туристік әлеуеті Ниас мәдениеті, сондай-ақ жағажайлар және үңгірлер мен сарқырамалар сияқты табиғи орындарды қамтиды. Бұл аралдағы алғашқы университет, ал негізгі кампусы Оңтүстік Ниас ауданында орналасқан. Мұнда төрт аурухана, тоғыз поликлиника, алты медициналық пункт, 20 денсаулық сақтау орталығы және алты дәріхана бар. 2020 жылдың ортасында Гунунгситолиде Alfamart және Indomaret сияқты дүкендер желілері ашылды. Бұл көптеген жергілікті тұрғындардың күшті қарсылығына ұшырады. Қаланың қазіргі әкімі Лахомизаро қаладағы басты шіркеуде өткен Рождество тойына қатысқанда белгісіз біреудің қорқытуына ұшырағанын айтты, себебі ол дүкендерге рұқсат берген болатын. Гунунгситолиде интернет байланысын негізінен Telkomsel қамтамасыз етеді, сонымен қатар IndiHome сервисі үшін ұялы және оптикалық талшық желілерін де пайдаланады. Оптикалық талшық желісі Гунунгситоли, Оңтүстік Гунунгситоли және Гунунгситоли Иданой аудандарында қолжетімді. Қаладағы басқа провайдерлер – XL Axiata және Indosat. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, барлық провайдерлер 4G желісінде жұмыс істейді. Саябақ көбінесе мәдени шаралар мен Индонезияның тәуелсіздік күні, Рождество және Ниас фестивалі сияқты мерекелерді өткізу үшін пайдаланылады. Я'ахоу паркі 2005 жылғы Ниас жер сілкінісінен зардап шеккен үйлердің орнында салынған. Ол Nias тілінде "рахмет сау бол" деген мағына беретін "ya'ahowu" сөзінің құрметіне аталған, бұл сөз әдетте амандасу үшін қолданылады. Парк маңында Дюриан монументі және Ниас жер сілкінісі монументі сияқты ескерткіштер орналасқан. 2005 жылғы жер сілкінісінен қаза тапқандардың есімдері апатты еске алу үшін ескерткішке жазылған, ал үстінде жер сілкінісінен қалған қирандылардың бөлігі орналасқан. Қалада Доа Бунда Мария паркі және батырлар зираты сияқты басқа да саябақтар бар. Қаланың басты базарында Салиб монументі сияқты басқа да ескерткіштер орналасқан. Монумент қала әкімдігімен салынған және 2020 жылдың 6 желтоқсанында ашылған. Оңтүстік Гунунгситоли ауданында Ниаста христиан дінін таратуға тырысқан миссионерлердің зираты мен бұрынғы үйі, Джэмаат Петрус Омболата шіркеуі және бұрынғы жатақ ғимараты сияқты тарихи ғимараттар бар. Қалалық туризм және мәдениет департаментінің мәліметінше, бұл ғимараттардың жасы 100 жылдан астам, уақыт өте нашарлап, қалпына келтірілген. Қала әкімдігі ғимараттарды діни туризм орталығына айналдыруды жоспарлап отыр, сонымен қатар оларды мәдени мұра ретінде ұсынуды көздеп отыр.

Despite it being smaller than other sectors in terms of contribution to the GRP, agriculture employs around 31% of the city's workforce. In 2019, of the city was cultivated for paddy with a crop yield of 12,997 tons. Copra is among the island's main exports and is shipped from Gunungsitoli after being harvested from neighbouring regencies. Other cultivated crops in Gunungsitoli are maize with a crop yield of 655.54 tons, cassava with 1,456 tons, and sweet potatoes with production of 634.25 tons. Most of the city's population planted cassava without harvesting it, and instead used its leaves to feed pigs. The pig population in Gunungsitoli as of 2020 was 2,699. The city's egg production was 268 tons in 2020. The city government runs an ice factory mainly to support the city's fisheries. The factory has capability to produce around 300 blocks of ice per day. Other industries in the city include production of foods for livestock. Gunungsitoli has significant tofu industry; tofu is produced from soybeans from other regions such as Sibolga. Other processed products in the city includes dodol with durian flavour, which is Nias' signature dish; furniture products, and taro related products. Tourist potential includes Nias culture, as well as beaches and natural spots such as cave and waterfalls. It is the island's first university and its main campus is located in South Nias Regency. There were four hospitals, nine polyclinics, six puskesmas, 20 healthcare centers, and six pharmacies. Convenience store chains such as Alfamart and Indomaret opened shops in Gunungsitoli in mid 2020. This received harsh criticism and rejection from many locals. Incumbent mayor Lakhomizaro said he was threatened by an unknown person when attending a Christmas celebration in the city's main church because he had issued convenience store permits. Gunungsitoli's internet connectivity is mostly provided by Telkomsel though both cellular and fiber optic for its service IndiHome. The fiber optic service is available in Gunungsitoli, South Gunungsitoli, and Gunungsitoli Idanoi districts. Other providers in the city are XL Axiata and Indosat. As of 2019, all the providers are in 4G. The park is often used as place for cultural events and other celebrations such as Indonesian Independence Day, Christmas, and Nias Festival. Ya'ahowu Park was built on the ruins of houses that were destroyed in the aftermath of the 2005 Nias earthquake. It was named after word "ya'ahowu" which roughly means "bless you" in Nias language, often used to greet each other. Around the park are monuments such as the Durian Monument and the Nias Earthquake Monument. Names of the victims from the 2005 earthquake are written on the monument to commemorate the disaster, and at the top is a piece of debris from the earthquake. Other parks such as Doa Bunda Maria Park and a heroes' cemetery also exist in the city. There are also other monuments in the city such as the Salib Monument in the city's main market. The monument was built by the city government and inaugurated on 6 December 2020. In South Gunungsitoli district, there are historical buildings such as cemetery and former house of missionaries that spread Christianity on Nias, Jemaat Petrus Ombolata church, and a former dormitory building. These buildings are said by city's Department of Tourism and Culture to be more than 100 years old; they had deteriorated due to their age and were restored. The city government plans to turn the buildings into a religious tourism destination, in addition to being proposed to be cultural heritage property.

Көлік

Гунунгсонгитолиде жолдар жетерлік, олардың көпшілігі асфальтпен төселген. Дегенмен, жол сапасы жиі болатын жер сілкінісі мен нашар топырақ жағдайына байланысты әртүрлі болып келеді. Индонезия статистикасы мәліметтері бойынша, 2019 жылы қаланың 30 пайыздан астам жолдары зақымдалған деп есептелді. Гунунгсонгитолиге Бинака әуежайы қызмет көрсетеді, ол Медан және Джакартаға үнемі рейстер ұйымдастырады. Перум ДАМРИ Оңтүстік Ниас аймағының Телукталам қаласына автобус қатынайды.