Бадам пішіндес нұрлы шеңбер

Кіріспе

Бадам пішінді ауреола (рамка). Мандорла – бадам пішінді ауреола, яғни иконографиялық бейненің толық айналасын қоршап тұратын шеңбер. Ол көбінесе линза тәрізді vesica пішінімен синоним болып табылады. Мандорлалар дәстүрлі христиан иконографиясында Иса Мәсіх пен Құдай ана Мариямның бейнелерін жиі қоршап тұрады. Ол нимбтен (ғарыштан) ерекшеленеді, себебі ол тек басты ғана емес, бүкіл денесін қоршап тұрады. Ол ерте ортағасырлық және романдық өнерде, сондай-ақ сол дәуірдегі Византия өнерінде Мәсіхтің даналығын бейнелеу үшін жиі қолданылады. Бұл ортағасырлық шіркеу мөрлері үшін қолданылатын пішін, ал әдеттегі мөрлер дөңгелек болады.

Суреттер

Мандорла — итальян тілінде бадам жаңғағын білдіреді, осыған байланысты оның пішіні де сондай аталады. Ол эллипс түрінде немесе екі шеңбердің қиылысуынан пайда болатын линза пішініндегі везика түрінде бейнеленуі мүмкін. Ромб пішіндес мандорлалар да кездеседі. Шығыс православие шіркеуінің иконаларында мандорла «уақыт пен кеңістіктен тыс» қасиетті сәттерді бейнелеу үшін қолданылады, мысалы, Иса Мәсіхтің қайта тірілуі мен трансформациясы, сондай-ақ Құдай ананың ұйықтауы. Мұндай мандорлалар көбінесе әртүрлі түстердегі бірнеше концентрлі шеңберлермен боялады, олар мандорланың орталығына қарай күңгірттей түседі. Бұл Дионисий Ареопагит және басқалар сипаттаған афофатикалық теологияның шіркеудегі қолданылуымен үйлеседі: қасиеттілік артқан сайын, оның жарқырауы мен нұрын бейнелеу үшін тек қараңғылық қана қолданылуы мүмкін. Сәулеттік иконографияда мандорланың шеңбері көбінесе әсем мүсіндермен белгіленеді. Мандорланың ішкі жағы әдетте әшекейленбеген, бірақ онда Альфа мен Омега (Α және Ω) немесе сирек жағдайда жұлдызды аспан немесе бұлттар бейнеленген символдар болуы мүмкін. Сан-Климент-де-Таульдегі Иса Мәсіхтің даңқындағы танымал католиктік романдық фрескасында «Ego Sum Lux Mundi» («Мен – әлемнің жарығымын») деген жазу мандорланың дизайнына енгізілген. Конкстегі тимпан Иса Мәсіхті бейнелейді, ол романдық мүсінде бейнеленген әрекетімен аяқтарында шамдар ұстаған періштелерді көрсетеді. Оның айналасында гүлдейтін алты жұлдыз сол кезде белгілі болған планеталарды, соның ішінде Айды көрсетеді. Бұл бейнелеу Мәсіхті Күн ретінде көрсетеді. Бір ерекше жағдайда, Сервон (Ниевр) қаласында Иса Мәсіх сегіз жұлдызға оралған күйде отыр. Конктегі гүлдер алты жапырақшалы, ал Сервонда, мандорланың жиегінде бадам мотиві қайталанады, олар бес жапырақшалы, нағыз бадам гүлдері сияқты, олар қыстан кейін гүлдейтін алғашқы гүлдер, тіпті ағаштың жапырақтары көктемге дейін жасылданбағанда да. Тоғыз тармақты Ханукия шамдығының символикасы да маңызды болуы мүмкін. 12 ғасырда Нарбоннадан еврей ойларының үлкен мектебі тарады, бұл Кабаланың пайда болуымен бірге болды. Сонымен қатар, Сервондағы сегіз жұлдыз/гүлдің тек алтауы ғана жапырақшалы: «Дауыттың түбірі», «Таң жұлдызы», Аян кітабының соңында айтылған (22:16). Еврей Библиясының ең көне қолжазбаларының бірі – Ленинград кодексінде – Дәуіт жұлдызы сегізбұрышқа енгізілген. Бингендік киелі Хилдегардтың символикасында мандорла космосты бейнелейді.

Mandorla is Italian for the almond nut, to which shape it refers. It may be elliptical or depicted as a vesica, a lens shape as the intersection of two circles. Rhombic mandorlas are also sometimes depicted. In icons of the Eastern Orthodox Church, the mandorla is used to depict sacred moments that "transcend time and space", such as the Resurrection and the Transfiguration of Jesus Christ and the Dormition of the Theotokos. These mandorlas are often painted in several concentric bands of different color, which become darker in progression to the center of the mandorla. This accords with the church's use of apophatic theology, as described by Dionysius the Areopagite and others: as holiness increases, only increasing darkness can depict the luminance and brightness thereof. In architectural iconography, the frame of the mandorla is often marked with decorative mouldings. The interior of the mandorla is usually undecorated, but may contain the symbols for Alpha and Omega (Α and Ω) or, less frequently, depictions of a starry sky or clouds. In a famous Catholic Romanesque fresco of Jesus Christ in Glory in Sant Climent de Taüll, the scriptural inscription Ego Sum Lux Mundi ("I Am the Light of the World") is incorporated in the mandorla design. The tympanum at Conques has Christ, with a gesture carved in Romanesque sculpture, indicate the angels at his feet bearing candlesticks. Six surrounding stars that resemble blooming flowers, indicate the planets that were known at the time, including the Moon. Here the symbolism evokes Christ as the Sun. In one special case, at Cervon (Nièvre), Jesus Christ is seated and surrounded by eight stars that resemble blooming flowers. At Conques the flowers are six petalled. At Cervon, where the almond motif is repeated in the rim of the mandorla, they are five petalled, as are true almond flowers, which are the first flowers to bloom after Winter, even before vernation of the leaves of the tree. The symbolism of the nine branched Chanukkiyah candelabrum may be relevant. In the 12th century a great school of Judaic thought radiated from Narbonne, coinciding with the origins of the Kabbalah. Furthermore, at Cervon the eight stars/flowers only are six petalled: the "Root of David", the "Morningstar", mentioned at the end of the Book of Revelation (22: 16). In one of the oldest manuscripts of the complete Hebrew Bible, the Leningrad Codex, the Star of David is embedded in an octagon. In the symbolism of Saint Hildegard of Bingen OSB the mandorla symbolizes the Cosmos.