Кіріспе

Ирандық әзербайжандық сепаратист лидері Пируз Диланчи (; туған Әли Исмаилфируз, علی اسماعیل فیروز; 1965 жылдың мамыр айында Тегеранда, Иран) – ирандық әзербайжандық сепаратист лидері. Ол сонымен қатар көптеген өлеңдердің авторы және әзербайжан және парсы тілдерінде сегіз кітап жазған.

Өмірбаян

Диланшының ғылыми, әдеби, әлеуметтік және саяси мақалалары Иран мен Әзербайжандағы "Ени Мусават", "Кейхан", "Азадлық", "525-ші газет", "Әдебиет және өнер", "Эттелаат" сияқты басылымдарда жарияланған. Революциядан кейін Иран үкіметі оны көзқарастары мен солшыл ұйымдарға қатысқаны үшін тұтқындап, азаптаған деген хабар бар. Ол 1990 жылы қуғыннан қашып Әзербайжан КСР-іне қашқан. Қазір ол Канада азаматы және Канаданың Торонто қаласында тұрады.

Жазу

1991 жылы ол "Әдебиет және өнер" газетінде "Әдеби Табриз" деп аталатын бөлім құрды, ол бір жыл бойы әр нөмірде жарияланды. Кейін Пируз Диланчидің бастамасымен Әзірбайжан мемлекеттік теледидарында "Араз Оңтүстік әдебиеті" және "Шаһрияр Оңтүстік әдебиеті" сияқты бірнеше бағдарламалар көрсетілді. Пируз Диланчи – Әзірбайжан Жазушылар одағының мүшесі. Ол сонымен қатар шамамен 100 ән жазғанын мәлімдейді.

Саясат

Оңтүстік Әзірбайжан Ұлттық азаттық қозғалысының негізін қалаушылардың бірі және оның жетекшісі. Ол "Оңтүстік Әзірбайжанды" Ираннан бөлу идеясын Әзірбайжан үкіметінің лауазымды тұлғаларына жеткізді. Осы себепті Пируз Диланчи 1994-2001 жылдар аралығында Иран үкіметі үшін ең қауіпті саяси фигураға айналды. Иранға қарсы күресте танымал және маңызды саяси тұлға болғандықтан, ол Иран үкіметінің түрлі шабуылдарының құрбаны болды. Бір рет Ираннан келген арнайы террористік топ Бакудегі пәтеріне түнгі уақытта шабуыл жасап, оны өлтіруге тырысты. Шабуылдан кейін террористер Әзірбайжан барлау қызметі мен полициясы оқиға орнына келгенге дейін қашып кетті. Диланчи 2000 жылы шамамен 3000 қол жинап, келесі сайлауға қатысу мақсатымен Әзірбайжан Республикасы Парламентіне өзінің кандидатурасын ұсынды. Оның кандидатурасы ресми тіркелді, бірақ сайлауға жауапты мафияның сылтаумен жасаған қысымы салдарынан сайлау алдында қабылданбады. Орталық сайлау комиссиясы Диланчидің тіркелген кандидатурасын негізсіз және қайшылысқа толы себептермен қарастырмады.

Ұшып кету

Диланчи 2002 жылдың 5 желтоқсанында үйінің алдында белгісіз топпен ұрланды. Қысым көрсету салдарынан БАҚ оның қайда екенін 21 күн бойы жасырып ұстады, бірақ Ішкі істер министрлігінің баспасөз хатшысы оның түрмеде екенін хабарлады. Адамгершілікке жатқан жағдайларда, бірнеше апта бойы суық жер астында ұсталғаннан кейін Диланчи Шувалан түрмесіне жіберілді. Негізсіз тұтқындалғаннан кейін, 38 күн түрмеде отырған соң, оған үй қамауына ауысуға рұқсат берілді. Үш айдан кейін ол босатылды.