Кіріспе

Барлық факторлары абельдік болатын субнормалды қатарлы топ. Математикада, әсіресе топтар теориясы саласында, шешілетін топ – кеңейтулер арқылы абельдік топтардан құрастырылатын топ. Балама түсіндіру бойынша, шешілетін топ – туынды қатары тривиальды кіші топта аяқталатын топ.

Мысал

Мысалы, элементін қамтитын ең кіші Галуа өрісінің кеңейтілуі шешілетін топты береді. Ол келесі құрамдас факторларды қамтитын Галуа кеңейтулерінің шешілетін тобын беретін байланысты өріс кеңейтулері бар: топтық әрекетімен және минималды көпмүшесімен, топтық әрекетімен және минималды көпмүшесімен, топтық әрекетімен және минималды көпмүшесімен, бірліктің 5-ші түбірін қамтитын ( -ды қоспағанда) топтық әрекетімен және минималды көпмүшесімен, мұнда сәйкестік пермутациясы болып табылады. Барлық анықталатын топтық әрекеттер бір кеңейтуді өзгертеді, ал қалған кеңейтулер өзгеріссіз қалады. Мысалы, осы топтың бір элементі – топтық әрекет. Топтағы кез келген элементті жалпы 80 элемент ретінде жазуға болады. Бұл топтың өзі абелдік емес екенін атап өткен жөн. Мысалы: Шындығында, осы топта шешілетін топ циклдік топтардың жартылай тікелей және тікелей көбейтіндісі арқылы анықталатын -ке изометриялық. Шешілетін топта – қалыпты кіші топ емес.

Абель топтары

Ерітілетін топтардың қарапайым мысалы — абельдік топтар. Олар тривиальды түрде еритін, себебі субнормальді тізбек тек топтың өзінен және тривиальді топтан ғана құралады. Бірақ абельдік емес топтар еритін немесе еритін болмауы мүмкін.

Нилпотентті топтар

Жалпы алғанда, барлық нилпотентті топтар шешіледі. Атап айтқанда, шекті p-топтары шешіледі, себебі барлық шекті p-топтары нилпотентті.

Квартерниондық топтар

Атап айтқанда, кватернион тобы – топ кеңейтілуі арқылы берілген шешілетін топ, онда ядро – элементтерімен жасалған ішкі топ.

Топтың кеңейтілуі

Топтық кеңейтулер шешілетін топтардың классикалық мысалдарын құрайды. Яғни, егер және - шешілетін топтар болса, онда кез келген кеңейту шешілетін топты анықтайды. Шындығында, барлық шешілетін топтар мұндай топтық кеңейтулерден құрастырылуы мүмкін.

Нилпотентті емес абельдік емес топ

Ерітілетін, нилпотентті емес топтың кішкентай мысалы – S3 симметриялық тобы. Шындығында, ең кішкентай қарапайым абельдік емес топ A5 (5-дәрежелі ауыстыру тобы) болғандықтан, 60-тан кем реті бар кез келген топ ерітілетін болады.

Біркелкі реттік шекті топтар

Фейт-Томпсон теоремасы бойынша, әрбір жұп емес реттік шекті топ шешілді деп есептеледі. Атап айтқанда, егер шекті топ қарапайым болса, онда ол жай циклдік немесе жұп реттік болады.

Үлгі емес

S5 тобы шешілмейді – оның құралымдық тізбегі {E, A5, S5} (және Жордан-Холдер теоремасы басқа әрбір құралымдық тізбек осыған эквивалентті екенін айтады), A5 және C2 факторлық топтарын береді; ал A5 абельдік емес. Бұл аргументті жалпылау, сонымен қатар n > 4 үшін An тобы Sn тобының қалыпты, максималды, абельдік емес қарапайым кіші тобы екендігін ескере отырып, Sn тобының n > 4 үшін шешілмейтінін көреміз. Бұл n > 4 болғанда радикалдар арқылы шешілмейтін n дәрежелі көпмүшелердің бар екендігін дәлелдеудегі маңызды қадам (Абель-Руффини теоремасы). Бұл қасиет Баррингтон теоремасын дәлелдеуде күрделілік теориясында да қолданылады.

GL2 субтоптары

Кейбір өрістердегі топтың кіші топтарын қарастырайық. Содан кейін, топтың бөлігін табу үшін топтың кез келген элементтерін алып, оларды көбейтіп, осыдан қандай құрылым шығатынын анықтау керек. Сондықтан, анықтауышқа қойылған шарт , демек, бұл кіші топ (яғни, ). Берілген үшін сызықтық теңдеу , яғни, топтың кез келген элементі, себебі кез келген матрицаны және оны матрицасымен көбейту арқылы диагональдық матрица алуға болады. Бұл топтың бөлігін көрсетеді.

Ескертпе

Бұл сипаттамада ыдырау мына түрде берілген: , мұнда -ке әсер етеді. Бұл сондай-ақ екенін білдіреді. Сондай-ақ, түріндегі матрица топтағы элементіне сәйкес келеді.

Борелдің кіші топтары

Сызықтық алгебралық топ үшін Борел субтобы — жабық, байланысқан және шешілетін субтоп ретінде анықталады, сонымен қатар осы қасиеттері бар ең үлкен мүмкін субтоп болып табылады (бірінші екеуі топологиялық қасиеттер). Мысалы, және топтарында жоғарғы үшбұрышты немесе төменгі үшбұрышты матрицалардың топтары Борел субтоптарының екі мысалы болып табылады. Жоғарыда келтірілген мысал, тобындағы субтоп — Борел субтобы.

Қарапайым сызықтық алгебралық топтардың көбейтіндісінде Борелдің кіші тобы

Өнімдер тобында Борел субтобын мынадай түрдегі матрицалармен көрсетуге болады: , мұнда – жоғарғы үшбұрышты матрица, ал – жоғарғы үшбұрышты матрица.

Z-топтар

Кез келген шекті топ, егер оның p Силоу кіші топтары циклдік болса, екі циклдік топтың жартылай тікелей көбейтіндісі болады, және осылайша шешімді болып табылады. Мұндай топтар Z топтары деп аталады.

Бернсайд теоремасы

Бернсайд теоремасы бойынша, егер G – p және q жай сандар, ал a және b – теріс емес бүтін сандар болатын шекті топ болса, онда G шешілгіш.

Шын мәнінде шешілетін топтар

G тобы, егер оның шекті индексті шешілетін кіші тобы болса, іс жүзінде шешілетін деп аталады. Бұл іс жүзінде абельдікке ұқсас. Әрине, барлық шешілетін топтар іс жүзінде шешілетін, себебі өзінің индексі 1 болатын топты таңдауға болады.

Гипоабелдік

Ерітілетін топ – алынған тізбегі шекті сатыда тривиальды кіші топқа жететін топ. Шексіз топ үшін шекті туынды қатар тұрақтанбауы мүмкін, бірақ трансфинитті туынды қатар әрқашан тұрақтанады. Трансфинитті туынды қатары тривиальды топқа жететін топ гипоабелдік топ деп аталады, және кез келген ерітілетін топ гипоабелдік топ болып табылады. G(α) = G(α+1) шартын қанағаттандыратын ең кіші ординал α, G тобының (трансфинитті) туынды ұзындығы деп аталады, және кез келген ординал белгілі бір топтың туынды ұзындығы болатыны көрсетілген.

р-ерітуі

Шектеулі топ, егер композициялық тізбектегі әрбір фактор p тобы болса немесе p-ге жайқы реттік болса, жай сан p үшін p-шешімді болады. Шектеулі топ шешімді егер және ғана егер ол кез келген p үшін p-шешімді болса.