Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық генетик (1889–1988)
American geneticist (1889–1988)
Сеуолл Грин Райт FRS (For) Құрметті FRSE (21 желтоқсан 1889 – 3 наурыз 1988) – эволюциялық теориядағы маңызды еңбектерімен және жол талдауындағы жұмысымен танымал американдық генетик. Ол Рональд Фишер және Дж. Б. С. Холдейнмен бірге генетика мен эволюцияны біріктіретін жаңа синтездің дамуына үлкен үлес қосты. Ол туыстық шаруашылық малдардағы туыстық коэффициентін және оны есептеу әдістерін ашты. Бұл жұмысын популяцияларға кеңейтіп, популяция мүшелері арасындағы туыстықтың деңгейін кездейсоқ генетикалық ауытқулардың нәтижесінде есептеді. Фишермен бірге табиғи іріктеу, мутация, миграция және генетикалық ауытқулардың өзара әрекеттесуі нәтижесінде популяциялар арасындағы гендер жиілігінің таралуын есептеу әдістерін жасады. Райт сонымен қатар сүтқоректілердің және биохимиялық генетиканың дамуына зор үлес қосты.
Sewall Green Wright FRS(For) Honorary FRSE (December 21, 1889March 3, 1988) was an American geneticist known for his influential work on evolutionary theory and also for his work on path analysis. He was a founder of population genetics alongside Ronald Fisher and J. B. S. Haldane, which was a major step in the development of the modern synthesis combining genetics with evolution. He discovered the inbreeding coefficient and methods of computing it in pedigree animals. He extended this work to populations, computing the amount of inbreeding between members of populations as a result of random genetic drift, and along with Fisher he pioneered methods for computing the distribution of gene frequencies among populations as a result of the interaction of natural selection, mutation, migration and genetic drift. Wright also made major contributions to mammalian and biochemical genetics.
Өмірбаян
Сеуолл Райт Массачусетс штатының Мельроуз қаласында Филипп Грин Райт пен Элизабет Квинси Сеуолл Райт отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы бірінші туысқандар болған, бұл факт Райттың кейіннен инбридинг (іштен өсіру) туралы зерттеулеріне байланысты қызығушылық тудырады. Үш жылдан кейін отбасы Филиптің Иллинойс штатының Гейлсбург қаласындағы Универсалист колледжінде оқытушылық қызметке қабылдануына байланысты көшіп кетті. Бала кезінде Райт әкесі мен ағасына әкесінің шәкірті Карл Сэндбургтің өлеңдер жинағын басып шығаруға көмектескен. 1897 жылы, жеті жасында ол өзінің "Табиғаттың ғажайыптары" атты алғашқы "кітабын" жазды, сондықтан оны ғылыми жазу саласындағы ең ұзақ мансапқа ие ғалым деп санауға болады. Райттың жеті жасындағы ерекше есейгендігін оның некрологында келтірілген мына үзіндіден бағалауға болады: Райт Гарвард университетінде Ph.D. дәрежесін алған, онда ол пионерлік сүтқоректілер генетигі Уильям Эрнест Каслмен бірге сүтқоректілердің түсінің мұрагерлік заңдылықтарын зерттеген. 1925 жылға дейін АҚШ Ауыл шаруашылығы департаментінде жұмыс істеді, содан кейін Чикаго университетінің зоология факультетіне қосылды. Ол 1955 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін онда қалды, содан кейін Висконсин университетіне – Мэдисон қаласына көшті. Өмірі бойында көптеген наградаларға ие болды, соның ішінде Ұлттық ғылым медалі (1966), Балзан сыйлығы (1984) және Корольдік қоғамның Дарвин медалі (1980). Ол Ұлттық ғылым академиясының, Америка философиялық қоғамының, Америка өнер және ғылым академиясының және Корольдік қоғамның шетелдік мүшесі болды. Эволюциялық процестердің генетикасы жөніндегі еңбектері үшін Райт 1945 жылы Ұлттық ғылым академиясының Даниэль Жиро Эллиот медалімен марапатталды. Ол 1988 жылдың 3 наурызында Висконсин штатының Мэдисон қаласында қайтыс болды.
Sewall Wright was born in Melrose, Massachusetts, to Philip Green Wright and Elizabeth Quincy Sewall Wright. His parents were first cousins, an interesting fact in light of Wright's later research on inbreeding. The family moved three years later after Philip accepted a teaching job at Lombard College, a Universalist college in Galesburg, Illinois. As a child, Wright helped his father and brother print and publish an early book of poems by his father's student Carl Sandburg. At the age of seven, in 1897, he wrote his first "book", entitled Wonders of Nature, he can be claimed, therefore, to be the scientist with the longest career of science writing. Wright's astonishing maturity at the age of seven may be judged from the following excerpt quoted in the obituary: Wright received his Ph. D. from Harvard University, where he worked at the Bussey Institute with the pioneering mammalian geneticist William Ernest Castle investigating the inheritance of coat colors in mammals. He worked for the U. S. Department of Agriculture until 1925, when he joined the Department of Zoology at the University of Chicago. He remained there until his retirement in 1955, when he moved to the University of Wisconsin–Madison. He received many honors in his long career, including the National Medal of Science (1966), the Balzan Prize (1984), and the Darwin Medal of the Royal Society (1980). He was a member of the National Academy of Sciences, the American Philosophical Society, the American Academy of Arts and Sciences, and a Foreign Member of the Royal Society. For his work on genetics of evolutionary processes, Wright was awarded the Daniel Giraud Elliot Medal from the National Academy of Sciences in 1945. He died in Madison, Wisconsin, on March 3, 1988.
Отбасы
Райт 1921 жылы Луиза Лэйн Уильямсқа (1895–1975) үйленді. Олардың үш баласы болды: Ричард, Роберт және Элизабет. Сеуолл Райт унитарий дінін ұстанды.
Wright married Louise Lane Williams (1895–1975) in 1921. They had three children: Richard, Robert, and Elizabeth. Sewall Wright worshipped as a Unitarian.
Халықтық генетика
Оның инбридинг, жұптасу жүйелері және генетикалық дрейф туралы еңбектері оны Р. А. Фишер және Дж. Б. С. Холдейнмен бірге теориялық популяциялық генетиканың негізін қалаушылардың бірі етеді. Олардың теориялық жұмысы – қазіргі эволюциялық синтез немесе неодарвинистік синтездің бастауы. Райт популяциялық генетикада қолданылатын стандартты құралдар – инбридинг коэффициенті мен F статистикасын ойлап тапты. Ол генетикалық дрейфтің математикалық теориясын дамытушы болды, ол репродукция кезіндегі кездейсоқ туу, өлім және Мендельдік сегрегация нәтижесінде туындайтын ген жиіліктеріндегі жинақы стохастикалық өзгерістерді қамтиды. Осы еңбегінде ол тиімді популяция мөлшері тұжырымын енгізді. Райт генетикалық дрейф пен басқа эволюциялық күштердің өзара әрекеттесуі бейімделу процесінде маңызды екеніне сенді. Ол генотип немесе фенотип пен сәйкестік арақатынасын сәйкестік беттері немесе эволюциялық ландшафттар түрінде сипаттады. Бұл ландшафттарда популяцияның орташа сәйкестігі биіктік ретінде бейнеленді, аллель жиіліктерін немесе популяцияның орташа фенотиптерін көрсететін көлденең осьтерге қарсы қойылды. Табиғи іріктеу популяцияны ең жақын шыңға көтерілуге әкеледі, ал генетикалық дрейф кездейсоқ серуендеуге мүмкіндік береді. Ол Фишердің доминанттық генетикалық теориясын қабылдамады, оның орнына оны биохимиялық факторларға байланысты деп есептеді. Көп жылдар бойы назардан тыс қалғанмен, оның түсіндірмесі қазіргі заманғы доминанттық туралы түсініктердің негізі болып табылады.
His papers on inbreeding, mating systems, and genetic drift make him a principal founder of theoretical population genetics, along with R. A. Fisher and J. B. S. Haldane. Their theoretical work is the origin of the modern evolutionary synthesis or neo Darwinian synthesis. Wright was the inventor/discoverer of the inbreeding coefficient and F statistics, standard tools in population genetics. He was the chief developer of the mathematical theory of genetic drift, cumulative stochastic changes in gene frequencies that arise from random births, deaths, and Mendelian segregations in reproduction. In this work he also introduced the concept of effective population size. Wright was convinced that the interaction of genetic drift and the other evolutionary forces was important in the process of adaptation. He described the relationship between genotype or phenotype and fitness as fitness surfaces or evolutionary landscapes. On these landscapes mean population fitness was the height, plotted against horizontal axes representing the allele frequencies or the average phenotypes of the population. Natural selection would lead to a population climbing the nearest peak, while genetic drift would cause random wandering. He did not accept Fisher's genetic theory of dominance, but instead considered it to arise from biochemical considerations. Although set aside for many years, his interpretation is at the basis of modern ideas of dominance.
Эволюциялық теория
Райт стазисті организмдердің бейімделу шыңдарын иеленуімен түсіндірді. Басқа, жоғарырақ шыңға эволюциялану үшін түр алдымен бейімделу қабілеті төмендейтін аралық сатылардан өтуі керек еді. Бұл генетикалық дрейф арқылы болуы мүмкін, ол 1921 жылы ойлап тапқан және графикалық модельді қолданатын алғашқы әдістердің бірі болды, ол әлі де әлеуметтік ғылымдарда кеңінен қолданылады. Ол қолжазбаларды өте ықпалды рецензент ретінде қарады, және оның көптеген шәкірттері сүтқоректілер генетикасының дамуына үлкен үлес қосты. Ол 1917 жылы гендер ферменттерді бақылау арқылы әрекет ететінін түсінді. Райт туралы анекдот, Райттің өзі жоққа шығарғаны бойынша, ол бір лекция кезінде тәртіпсіз теңіз шошқасын (морской свинка) қойнағына, әдетте тақта сүрткішін ұстайтын жерге тығып алған екен: анекдотқа сәйкес, лекция аяқталғанда Райт ойсыздықтан тақтаны сүрткіш орнына теңіз шошқасымен өшіре бастады.
Wright's explanation for stasis was that organisms come to occupy adaptive peaks. In order to evolve to another, higher peak, the species would first have to pass through a valley of maladaptive intermediate stages. This could happen by genetic drift which he invented in 1921 and which was one of the first methods using a graphical model, is still widely used in social science. He was a hugely influential reviewer of manuscripts, and many of his students became influential in the development of mammalian genetics. He appreciated as early as 1917 that genes acted by controlling enzymes. An anecdote about Wright, disclaimed by Wright himself, describes a lecture during which Wright tucked an unruly guinea pig under his armpit, where he usually held a chalkboard eraser: according to the anecdote, at the conclusion of the lecture, Wright absent mindedly began to erase the blackboard using the guinea pig.
Статистика
Статистикалық анықтау коэффициентін жасау Сеуолл Райтқа жатқызылады және ол алғаш рет 1921 жылы жарияланған. Бұл өлшем есептеу статистикасы және машиналық оқыту салаларында регрессиялық талдауларды бағалау үшін кеңінен қолданылады.
The creation of the statistical coefficient of determination has been attributed to Sewall Wright and was first published in 1921. This metric is commonly employed to evaluate regression analyses in computational statistics and machine learning.
Райт пен философия
Райт өз заманының философияға қадам басқан санаулы генетиктерінің бірі болды. Ол Чарльз Хартшорнның идеяларындағы үйлесімділікке тапты, ол өмір бойы досы және философиялық әріптесіне айналды. Райт панпсихизмнің бір түрін жақтады. Ол сананың тууы күрделіліктің артуымен байланысты емес, оның орнына, бұл қасиеттің бастапқыда бар екенін, демек, осы қасиеттер ең қарапайым бөлшектерде де кездесетінін сендірді.
Wright was one of the few geneticists of his time to venture into philosophy. He found a union of concept in Charles Hartshorne, who became a lifelong friend and philosophical collaborator. Wright endorsed a form of panpsychism. He believed that the birth of the consciousness was not due to a mysterious property of increasing complexity, but rather an inherent property, therefore implying these properties were in the most elementary particles.
Мұра
Райт пен Фишер, сондай-ақ Дж. Б. С. Холдейн, генетика мен эволюцияны біріктірген қазіргі заманғы синтездің негізгі тұлғалары болды. Олардың еңбегі Добжанский, Майр, Симпсон, Джулиан Хаксли және Стеббинстің жұмысына зор үлес қосты. Қазіргі синтез – Дарвиннен кейінгі эволюциялық биологиядағы ең маңызды жаңалық болды. Райт сонымен қатар сүтқоректілер генетикасы мен биохимиялық генетиканың дамуына елеулі әсер етті. Джудея Перл мен Дана Маккензидің "Неге?" (2018) кітабы Райттың жолдарды талдау жөніндегі жұмысының маңыздылығын және бірнеше техникалық салалардың (әсіресе статистика және формалды себеп-салдарлық талдау) оны қабылдауындағы кешігулерді сипаттайды. OpenMx бағдарламасының белгісі Райттың Piebald Guinea Pig суреті болып табылады.
Wright and Fisher, along with J. B. S. Haldane, were the key figures in the modern synthesis that brought genetics and evolution together. Their work was essential to the contributions of Dobzhansky, Mayr, Simpson, Julian Huxley, and Stebbins. The modern synthesis was the most important development in evolutionary biology after Darwin. Wright also had a major effect on the development of mammalian genetics and biochemical genetics. Judea Pearl and Dana Mackenzie's The Book of Why (2018) describes the contribution of Wright's work on path analysis and delays in its acceptance by several technical disciplines (specifically statistics and formal causal analysis). OpenMx has as its icon a representation of Wright's Piebald Guinea Pig.