Кіріспе
Құс түрлері Галапагос бүркіті (Buteo galapagoensis) – Галапагос аралдарының көп бөлігінде кездесетін ірі жыртқыш құс.
The Galápagos hawk (Buteo galapagoensis) is a large hawk endemic to most of the Galápagos Islands.
Сипаттама
Галапагос бүркіті Солтүстік Америкадағы қызыл құйрықты бүркітіне (Buteo jamaicensis) және Суэйнсон бүркітіне (Buteo swainsoni) мөлшері жағынан ұқсас, бірақ Галапагос аралдарындағы көптеген жануарларда тіркелгендей, олардың көлемі аралдар бойынша өзгереді. Олар құрлықтағы белгілі түрлерге қарағанда біршама ауыр болып көрінеді, ал орташа салмағы бойынша бұл түр Америкадағы екінші ең ауыр Buteo, тек теміршоқпардан кейін ғана. Галапагос бүркітінің ұзындығы, тұмсығынан құйрығына дейін, қанаттарының кеңдігі 1,5 метрге жетеді. Ең кішкентай бүркіт өлшемдері Марчена аралында кездеседі, онда аталықтарының орташа салмағы ал эми аналықтарының орташа салмағы болып табылады. Орташа өлшемді бүркіттер Сантьяго аралында кездеседі, онда аталықтарының орташа салмағы ал эми аналықтарының орташа салмағы. Ең үлкендері Эспанола аралындағы бүркіттер, олар барлық жердегі ең үлкен Buteo түрлерінің бірі болып саналады, аталықтарының орташа салмағы ал эми аналықтарының орташа салмағы. Ересек Галапагос бүркітінің түсі әртүрлі болады. Ересек Галапагос бүркіті әдетте күйдірілген қоңыр қара түсті болады, басы артқы жағынан сәл қарарақ. Оның мантия қауырсындарының шеттері ақшыл қоңыр, сұр немесе сары түсті, ал ақ негіздері белгілі бір деңгейде көрінеді. Оның құйрық жапқыштары да ақ жолақты. Құйрығының өзі жоғарыдан күміс сұр түсті, онға жуық тар қара жолақтары бар, ал төменгі жағынан өте ақшыл. Қанат қауырсындарының ішкі жағы ақшыл, ақ жолақты. Төменгі жағында бүйір және төменгі құрсақ қауырсындарының шеттерінде нашар байқалатын қызыл қоңыр жиектері бар. Құйрықтың астындағы жапқыштары ақ түсті. Қанат астындағы қаптамалары қара, қанат қауырсындарының ақшыл негіздерімен контраст жасасады. Көздері қоңыр, тұмсығы сұрғылт қара, негізінде ("cere" деп аталатын жері) ақшыл, аяқтары мен тырнақтары сары. Көптеген жыртқыш құстар сияқты, аталық бүркіт аналықтан кішірек. Бірақ жас бүркіттер ересектерден мүлдем өзгеше көрінеді, өйткені олар жақсы камуфляждалған, жалпы қоңыр түсті, төменгі жағында әртүрлі мөлшерде жолақтар және жоғары жағында ақшыл дақтар бар. Олардың көздері ашық сұр қоңыр, ал тұмсығы қара, негізінде көк сұр. "Cere" сұрғылт жасыл, тырнақтары сарғыш жасыл. Ересек қауырсындары тозған кезде, ақшыл жерлері ақтай түседі. Оның теңіз игуаналарын (Amblyrhynchus cristatus) аулауы да кездеседі. Теңіз игуаналарының жемі тірі нәрестелер мен жасөспірімдер, бірақ кейде ересектер, әсіресе ұялайтын аналықтар. Галапагос бүркіті салыстырмалы түрде үлкен жануарларды өлтіре алады, олардың салмағы бүркіттің өзінің салмағына тең немесе одан да ауыр болуы мүмкін. Сонымен қатар, тасбақаның балапандары, теңіз тасбақасы, құрлық игуаналары, сондай-ақ Галапагос теңіз арыстанының, жабайы шошқаның және ешкінің жас төлдері де ауланады. Ағаштардағы жемдеріне Галапагос көгершіндері (Zenaida galapagoensis), Галапагос мазақшылдары (Mimus parvulus) және Дарвиннің қайыңдары (Geospiza spp. & Camarhynchus spp. ) кіреді, жұмыртқадан бастап толық жетілген ересекке дейін. 1280 г шамасында салмақ алатын көк аяқты бұзаудың (Sula nebouxii) балапандарына да тұрақты түрде шабуыл жасайды. Тірі жемнен басқа, өлекселерді де жейді, өлген ескектерден балық қалдықтарына дейін. Адамдардан қорқа бермейді, әсіресе жастар өте жақындықпен келіп, адамдардың лагерьлерінен азық-түлік қалдықтарын іздеп жүреді. 1845 жылы Чарльз Дарвин былай деп жазды: "Мұнда қарудың қажеті жоқ, себебі мен тұмсығыммен бүркітті ағаш бұтағынан итеріп шығардым".
"A gun is here almost superfluous; for with the muzzle I pushed a hawk out of the branch of a tree "
Жүріс-тұрысы мен өсіру
Арал экваторға жақын орналасқандықтан, жыл мезгілдері өзгермейді, сондықтан тұрақты көбейту маусымы болмайды. Көбейтіру күніне бірнеше рет жақын жердегі қонбауда немесе ұшу кезінде жүзеге асады. Бұл аталықтардың аналыққа артынан шабуылдайтын тәсілімен басталады, олар оған жоғарыдан сүңкіп түсіп, содан кейін аналық төмендегі ағаштарға түскенде оны қуалайды. Ұялар ағаштардың төменгі жағында, лава тіліктерінде, тіпті кейде жерде салынды. Олар көп жылдар бойы және көбейту кезеңдері үшін пайдаланылады, сондықтан өте үлкен болады, кейде диаметрі төрт футқа дейін жетеді. Таяқшалардан құрылған ұялар шөп, қабық, жапырақтар немесе басқа қол жетімді жұмсақ материалдармен төселген. Жас қаршығалар ұядан шыққаннан кейін 50-60 күн өткен соң ұядан ұшып кетеді. Жас қаршығалар үш жасқа толғанша және жыныстық жағынан жетілгенше, көбейту аумақтарына кірмейді.