Кіріспе

Американдық мәдени антрополог Дэвид Мэттью Столл (1952 жылы туған) – американдық мәдени антрополог. Оның зерттеулері қазіргі Латын Америкасының жергілікті халықтарына, әсіресе Гватемаладағы майя халқына арналған. 1997 жылдан бері Миддлбери колледжінде антропология профессоры болып жұмыс істейді.

Білім алу және ерте еңбек ету

Столл Мичиган университетінде антропологияны оқыды. Ол Латын Америкасындағы протестанттық евангелизмге қызығушылық танытты және тәуелсіз зерттеуші ретінде Лингвистика жазғы институтының рөлін зерттеді, оның үнді халықтары арасындағы евангелистік миссионерлік жұмысына қатыстылығына назар аударды (Wycliffe Bible Translators қараңыз), сондай-ақ АҚШ үкіметінің антикоммунистік сыртқы саясатымен болуы мүмкін жасырын байланыстарына да зерттеу жүргізді. Бұл еңбек 1983 жылы Zed Books баспасынан «Fishers of Men or Founders of Empire?» деген атпен жарық көрді. Столл 1985 жылы Стэнфорд университетінде аспирантураны бастады. Ол Гватемала азамат соғысының ең қатты қызған кезінде, 1980-жылдардың басында Санта-Мария-Небадж аймағындағы Майя Иксиль қауымдастықтарының рөлін және оларға тигізген әсерін зерттеді. Столл 1992 жылы Стэнфорд университетінен антропология ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады.

Гватемаладағы жұмыс

Гватемаланың таулы аймандарындағы жергілікті майялар арасындағы Столлдың жұмысы екі кітап жарыққа шығуына себеп болды: «Гватемаланың Иксиль қалаларында екі армия арасында» (1994) және «Ригоберта Менчу және барлық кедей гватемалықтардың тарихы» (1999). Онда Столл, сол кездегі шетелдік бақылаушылар арасында кең таралған пікірге қарсы, Гватемаланың ауылдық аймақтарының жергілікті халқы Гватемала мемлекетіне қарсы солшыл партизандардың қарулы күресіне терең немесе кеңінен қолдау көрсетпегенін айтты. Столлдың сөзіне göre, Гватемала армиясы 1980-ші жылдардың басында бастаған қатал қарсы көтеріліс кезінде иксилдер бір жағынан партизандар, екінші жағынан армияның арасында "екі отқа түсті". Столл 1997 жылы Миддлбери колледжінің антропология факультетіне оқытушы болып қабылданды.

Ригоберта Менчу туралы дау

Ригоберта Менчу және барлық кедей гватемалықтардың тарихы" атты еңбегінде Дэвид Столл гватемалық Нобель сыйлығының лауреаты Ригоберта Менчудың өмір тарихы, 1982 жылы антрополог Элизабет Бургосқа баяндаған және "Мен, Ригоберта Менчу" кітабында (1983 жылы Бургос баспасында жарық көрген) жазылғандай, оның көршілері мен туыстарының куәліктерімен немесе құжаттамалық деректермен толық сәйкес келмейтінін мәлімдеді. Столлдың кітабы жарық көргеннен кейін көп назар аудартып, қызу дау тудырды. Басқа сыншылар, көбінесе, Столл ұсынған Менчудың өміріне қатысты фактілік деректерді қабылдады, бірақ оның түсіндірмелерін сынға түсті және Менчудың куәлігінің жеке дауысқа қоғамдық тәжірибені заңды түрде енгізетін мәдени дәстүрдің бір бөлігі екенін мойындамады деді. Столлдың "Ригоберта Менчу және барлық кедей гватемалықтардың тарихы" кітабы 2008 жылы кеңейтілген басылымда, Элизабет Бургостың жаңа алғы сөзімен қайта басылды. Марк Хоровиц, Уильям Яворски және Кеннет Кикхэмнің сөзіне сүйенсек, Столлдың Менчу туралы кітабына байланысты туған дау – АҚШ антропологиясы тарихындағы ең қақтығысты үш оқиғаның бірі болып саналады, олардың қатарында Маргарет Мидтің "Самоада ересек болу" және Наполеон Чагнонның Яномами тайпасы арасындағы зорлық-зомбылықты бейнелеуіне қатысты даулар да бар.

Кейінгі жұмыстар

Столл Гватемаланың таулы аймақтарындағы зерттеулерін жалғастыруда. Соңғы кезде ол көші-қон, микрокредит және осы екі фактордың салдарынан пайда болған қаржылық көпіршік туралы зерттеулерге ден қойып отыр.