Кіріспе

Ирландия еркін мемлекеті, кейін Ирландия деп аталды, 1920 жылдардың ортасында өз монеталарын және банкноттарын жасауға шешім қабылдады. Жаңа валюта шығарылған кезде, еркін мемлекет үкіметі оның құнын фунт стерлингке бекітті. 1927 жылғы Валюта заңы банкноттар жасау және «Saorstát фунтын» (кейін «Ирландия фунты») «құнның стандартты бірлігі» ретінде құру үшін негіз ретінде қабылданды. Осы заң бойынша шығарылған заңды төлем құралы 1928 жылдың 10 қыркүйегінде айналымға түсті.

Өмірбаян

1922 жылы Ирландия еркін мемлекеті құрылған кезде айналымда үш түрлі банкнота болды. Олар Англия банкі, Ұлыбритания қазынасы және банкнота шығаруға лицензия алған алты ирланд банкі шығарған банкноттардан тұрды. Мемлекет ішінде тек Ұлыбритания қазынасының банкноттары ғана заңды төлем құралы болып саналды. Көптеген жеке мекемелердің банкнота шығаруы сол кезде Ұлыбритания мен Ирландиядағы банк ісінің қалыпты құралы болды және Солтүстік Ирландия мен Шотландияда да осылай жалғасуда. 1926 жылы жаңа мемлекетте банк ісі мен банкнота шығаруға қатысты қажетті өзгерістерді анықтау үшін банк комиссиясы құрылды. Комиссия төрағасы Колумбия университетінің профессоры Генри Паркер Уиллис болды, ол АҚШ Федералдық резервтік жүйесінің зерттеулер директоры қызметін атқарды. Комиссияның қарауына мына мәселелер енді:

Комиссияның 1927 жылғы қаңтардағы баяндамасында мемлекет үшін тікелей кепілдікпен қамтамасыз етілген және Біріккен Корольдіктегі фунт стерлингке бір тең шартта бекітілген валюта құру ұсынылды. Банкноталардың арт жағында Ирландия өзендері бейнеленген, олар Дублин кеден үйінен алынған бас суреттері арқылы көрсетілген. Ирландия еркін мемлекеті мен Солтүстік Ирландиядағы өзендер таңдалды. Әр банкнотада сонымен қатар Эриннің бас суретінен жасалған су таңбасы бар.

1929-1953 жж.: шоғырландырылған банкноттар

Бұл банкноттар сериясы ешқашан заңды төлем құралы болған емес. Олар Ұлыбританиядағы кейбір банктер әлі де шығаратын "міндеттеме қағаздарына" тең болды. Бұл қағаздар Валюталық комиссияның сегіз "Акционерлік банкі" – Ирландия банкі, Гиберниан банкі, Мунстер және Лайнстер банкі, Ұлттық банк, Солтүстік банк, Ирландияның провинциялық банкі, Ирландияның Корольдік банкі және Ульстер банкі үшін уақытша шара ретінде шығарылды. Бұл банкноттар алғаш рет 1929 жылдың 6 мамыры мен 10 маусымы аралығында банктердің бұрынғы банкноттарды кері қайтарып алуы және жаңа банкноттар шығарудан бас тартуы туралы келісім бойынша қолданысқа енгізілді. Біріктірілген қағаздар тек Валюталық комиссия арқылы ғана шығарылды. Соңғы банкноттар 1941 жылы басылды. Банкноттар 1953 жылдың 31 желтоқсанында ресми түрде айналымнан алынды. Әр банкноттың бет жағында екі жылқымен егіс жырған шаруаның суреті бейнеленген. Олар "Шаруа қағаздары" деп аталады. Банкноттардың номиналы және артқы жағының дизайны: £1 (Дублин қаласындағы Кеден үйі), £5 (Корк қаласындағы Сент-Патрик көпірі), £10 (Дублин қаласындағы Фостер Плейс көшесіндегі Валюталық комиссия ғимараты), £20 (Типперри округіндегі Кэшл тасы), £50 (Майо округіндегі Крог Патрик), және £100 (Дублин округіндегі Киллини шығанағы). Банкнот шығарушы Акционерлік банктің атауы да, оған сәйкес келетін қолтаңба да өзгерді.

1976-1993: B сериялы банкноттар

"B сериялы" банкноттарды Ирландия Орталық банкі тапсырыс берді. Олар 1976 және 1982 жылдар аралығында жобаланып, айналымға енгізілді. Ирландиялық Servicon компаниясы £1, £5, £10, £20, £50 және £100 номиналдарындағы банкноттарды жасады. £100 банкнота ешқашан басылмаған және айналымға шығарылмаған. Бұл осы номиналдағы банкноты жоқ жалғыз ирланд банкноттары сериясы. Осы банкноттардың тақырыбы – Ирландия тарихы. Әр банкнотта тарихи тұлғаның суреті бейнеленген. "A сериясынан" Леди Лавери портреті су белгісі ретінде сақталды.

1992-2001: C сериялы банкноттар

"C сериясы" деп аталатын бұл ноталар сериясы 1991 жылы өткізілген шектеулі конкурс нәтижесінде дүниеге келді, оған тоғыз ирланд суретшісі шақырылған еді. Конкурстың жеңімпазы және серияның дизайнері Роберт Баллах болды. Бұл серияның ноталары 5, 10, 20, 50 және 100 фунт стерлинг номиналында болды. 1990 жылдан бері айналымда осы құндылықтағы монета болғандықтан, ирланд фунты банкноты шығарылмады. Бұл серия жеделдетілген тәртіппен енгізілді, алғашқы болып 20 фунт стерлингтік нота шығарылды, себебі "B сериясының" 20 фунт стерлингтік нотасы кеңінен қолдан жасалған болатын. "C сериясының" соңғы банкноты 2001 жылы шығарылған 50 фунт стерлингтік банкнота еді. Бұл серияның тақырыбы – қазіргі Ирландияның қалыптасуына үлес қосқан тұлғалар. Осы мақсатта, саясаткерлер, әдебиет өкілі және дін қызметкері енгізілді. Ноталарда фракциялық және сектанттық мәселелер туындамауы үшін, тек қана даусыз саяси тұлғалар таңдалды.

Өтпелі кезең

1999 жылдың 1 қаңтарынан бастап евро Ирландияны қоса, еврозона елдерінің валютасы болды. Барлық еврозона елдері сияқты, Ирландия да валюта евроға ауысқаннан кейін өз банкноттарын шығаруын жалғастырды. Бұрын шығарылған ирландтық банкноттар, жаңа ирландтық евромен номиналдалған банкноттармен бірге айналыста болды. 2002 жылдың 1 қаңтарында Ирландияны қоса, еврозона елдері бұрынғы валюталары, соның ішінде ирланд фунты негізіндегі банкноттар мен монеталарды шығаруды бастап, оларды евромен алмастырды. Ирланд фунты банкноттары 2002 жылдың 9 ақпанында заңды төлем құралы статусын жойды, бірақ оларды Орталық банкте еуроға шексіз мерзімге айырбастауға болады. 2001 жылдың 31 желтоқсанында айналымдағы ирланд банкноттарының жалпы сомасы 4 343,8 миллион еуроны құрады. Ирландияда қолма-қол ақшаны ауыстыру еврозонадағы ең жылдамдардың бірі болды (кейбір дүкендер заңсыз әрекет етті), және ирланд фунты конверсия коэффициенті 1-ден кем болған жалғыз валюта болды, яғни ұлттық валюта бірлігі бір еуродан құндырақ болды. Ирландия банкноттарының құнының 56% евро енгізілгеннен кейін екі апта ішінде айналыстан алынды, ал заңды төлем құралы статусын жойған кезде 83,4% алынды.

Жалпы

Ирландияның Орталық банкі, Еуропалық Орталық банктың агенті ретінде, Дублиндегі Сандифорд индустриалды аймағындағы валюта орталығында евро банкноттарын шығарады. Еуроаймақтың орталық банктері жыл сайын сұранысқа және айналымдық үлестірілімге (ЕОБ анықтайды) сәйкес бір номиналдағы банкноттарды ұсынады. 2002 жылы евро енгізілгенге дейін ұлттық банктер қор жинақтау үшін бірнеше төмен номиналды банкноттарды шығарды. Бірақ 2002 жылдан бері Ирландияның Орталық банкі тек 10 евролық банкноттарды ғана басып шығарады. Басқа еуроаймақ мемлекеттерінде шығарылған банкноттар отандық банкноттармен бірге айналысқа түседі, бірақ кез келген евро банкнотының түпнұсқасын сериялық нөмірге қосылған бір әріптік префикс арқылы анықтауға болады. Ирландияда шығарылған банкноттарда «T» префиксі қолданылады. Банкноттарды басып шығару, міндетті түрде сол банкноттарға реттік нөмір беріліп, таратылған елде жүргізілмейді. Ирландияның Орталық банкі – Ирландиядағы евро банкноттарын басып шығаратын жалғыз банк. (Еуроаймақтың басқа кейбір елдерінде банкноттарды орталық банк емес, орталық банк тапсырыс берген жеке компания басып шығарады.) Ирландияның Орталық банкі басып шығарған барлық банкноттарда сериялық кодтың алдында «K» префиксі болады, ол банкноттың бетіндегі кішкентай жұлдызша арқылы көрсетіледі. Экономикалық масштабтан пайдаланып, басқа жердегі қолжетімді баспаханаларда осы банкноттарды әлдеқайда арзанға басып шығаруға болатын жағдайда, Дублинде салыстырмалы түрде аз сандағы евро банкноттарды басып шығаруды жалғастыру шешімі «ақшаның зор ысырабы» деп сипатталды. Ирландияның Орталық банкі қазіргі уақытта 200 және 500 евролық банкноттарды айналысқа енгізбейді, бірақ олар заңды төлем құралы болып табылады. Егер оларды (басқа еуроаймақ мүше мемлекеттерінің азаматтары) жұмсаса, олар басқа тұтынушыларға берілмей, қайта банктерге (олар тек 100 евроға дейінгі банкноттарды ғана таратады) оралады.