Кіріспе

Оңтүстік Жапония мен Оңтүстік Кореяның Чеджу аралында өсетін қылқан жапырақты ағаш түрі.

Түр туралы мәліметтер қорабы
| сурет = Torreya nucifera bgiu.jpg
| сурет сипаттамасы = Torreya nucifera жапырақтары
| күйі = LC
| күй жүйесі = IUCN3.1
| күй дереккөзі = немесе жапон жаңғағы.

Сипаттама

Биіктігі 15–25 м, діңінің диаметрі 1,5 м-ге жетеді. Жапырақтары мәңгі жасыл, ине тәрізді, 2–3 см ұзындығында және 3 мм енінде, ұшы өткір тікенекті, ал төменгі жағында екі ақшыл саңылаулы жолақтары бар; олар спираль бойынша орналасқан, бірақ сабақтың екі жағында көлденең жатқандай етіп бұрылған. Бұл түр субдиоэцийлі, яғни жеке ағаштар көбінесе еркек немесе көбінесе әйелдік конустарды түзеді, бірақ әдетте екінші жыныстың да біраз конустары болады. Еркек конустар 5–6 мм диаметрлі, шар тәрізді, жапырақ сабағының төменгі жағында екі қатарға орналасқан. Әйелдік конустар үштен сегізге дейін топталып өседі, 18–20 айда 2 см ұзындығы және 1,5 см ені бар, ішінде бір тұқым және жұмсақ қабатпен жетіледі.

Қолданылуы

Оның ағашы Go және Shogi тақталарын жасау үшін құнды, себебі оның әдемі сары-алтын түсі, жіңішке әрі біркелкі сақина тәрізді құрылымы, сондай-ақ бетіндегі тастың дыбыстық сапасы бар. Бұрынғы шатырлық кесу салдарынан ағаш сирек кездесетіндіктен, Жапонияда қорғалады. Қалың Go тақталарын жасау үшін ежелгі кая ағаштарын жинау қажет, бұл оларды өте қымбатқа дейін шарықтатады; ең жақсылары 19 000 доллардан асып түседі. "Жаңа кая" деген мағына беретін Shin kaya, каяның имитациясы, көбінесе Аляска, Тибет немесе Сібірде өсетін ақ шыршадан жасалады, кая ағаштарының жетіспеуіне байланысты арзан жабдықтарға сұраныс артқан. Go-боулдар да каядан жасалуы мүмкін, бірақ мұндай жағдай сирек кездеседі. Жапон эзотерикалық буддизмінде, мысалы, Шингонда, ағаш жапырақтары мен алынған майы ритуалдық мақсаттарда қолданылады. Ағаш жапырақтары гүлдерді символдайды, ал ағаш майы "Таңғы жұлдыз" медитациясы деп аталатын ұзақ медитация кезінде шам ретінде жағылады. Тұқымдары жеуге жарамды, оларды Torreya grandis сияқты қуырып, дәмдік тағам ретінде жейді, сондай-ақ өсімдік майын алу үшін сығымдайды. Бұдан басқа, ағаштар айналасында тұратын адамдар үшін мәдени және тарихи маңызы болуы мүмкін, мысалы, Самин ридегі жапондық Торрея ағашы.

Танымал ағаштар

Нагоя замкісіндегі Нисиномару енокида қақпасының жанында ескі ағаш орналасқан. Оның биіктігі 16 метр, ал түбі 8 метрді құрайды. 600 жылдан астам ғасырлар көшіп өткен, бұл ағаш қамал салынар алдында-ақ осы жерде болған. Нагоя қаласындағы үкімет тағайындаған жалғыз табиғи ескерткіш осы. 1945 жылғы әуе шабуылынан зардап шеккеніне қарамастан, ағаш қайтадан тіріліп, өмірлік күшін қалпына келтірді. Овари феодалдық иелігінің бірінші әкімі Токугава Йошинао, демек, қамалдың иесі, Осакадағы шайқасқа аттанған және кейін Жаңа жылды тойлаған кезде осы ағаштан алынған торейя жаңғақтарымен кешкі ас табағын әсемдеген деген әңгіме бар.