Кіріспе
Гонконг асханасы негізінен кантондық, еуропалық (әсіресе британдық) және кантондық емес қытай асханаларының (әсіресе хакка, теочев, хоккиен және шанхайлық) ықпалында дамыған. Бұған Гонконгтың бұрынғы британдық колониясы болуы және ұзақ жылдар бойы халықаралық сауда порты ретінде танылуы себеп. Аспаздық өнердің күрделі үйлесімдері мен халықаралық сарапшылығы Гонконгқа "Аспаздық жұмақ" және "Әлемдік тағам жәрмеңкесі" деген атақтарды сыйлады.
Hong Kong cuisine is mainly influenced by Cantonese cuisine, European cuisines (especially British cuisine) and non Cantonese Chinese cuisines (especially Hakka, Teochew, Hokkien and Shanghainese), as well as Japanese, Korean and Southeast Asian cuisines, due to Hong Kong's past as a British colony and a long history of being an international port of commerce. Complex combinations and international gourmet expertise have given Hong Kong the labels of "Gourmet Paradise" and "World's Fair of Food".
Өмірбаян
Қазіргі Гонконг экономикасы көбінесе қызмет көрсетуге негізделген, ал мейрамхана бизнесі экономикаға маңызды үлес қосады. Әлемде бір шаршы метрге шаққандағы халық тығыздығы бойынша төртінші орында тұрған Гонконг 7 миллион халқына қызмет көрсетеді. Шағын географиялық өлшеміне байланысты, Гонконгта бірлік аумағына шаққанда көптеген мейрамханалар орналасқан. Тұрғындардың 94% кантондықтар болғандықтан, кантондық тағамдары әдетте үйде дайындалады. Гонконгтағы қытайлардың көпшілігі кантондықтар, сонымен қатар хакка, теочев және шанхайлықтар да көптеп кездеседі. Үйдегі тағамдар көбінесе кантондық болып келеді, бірақ кейде басқа үш түрдің де элементтері қосылады. Күріш үй тағамының негізгі бөлігін құрайды. Үйге қажетті ингредиенттер жергілікті дүкендер мен жеке өнім сататын дүкендерден алынады, бірақ соңғы кезде супермаркеттерге деген сұраныс артып келеді. Гонконгтағы үйлер мен асханалар халық тығыздығының жоғары болуына байланысты көбінесе шағын болады, ал дәстүрлі қытай тағамдарын дайындау үшін мүмкіндігінше жаңа өнімдер қажет болғандықтан, азық-түлік сатып алу жиі және салыстырмалы түрде аз көлемде жүзеге асырылады. Сонымен қатар, сыртта тамақтану да кең таралған, себебі адамдар аптасына орта есеппен 47 сағат жұмыс істейтіндіктен, тамақ пісіруге уақыт жетпейді.
19 ғасыр: отарлаушылық шығу тегі
Гонконг асханасының тарихы 1841 жылы британдық отарлық бекініс ретінде құрылғаннан бастау алады. Колония құрылғаннан кейін көп ұзамай, батыстың көптеген саудагерлері және жақын жердегі Кантоннан келген қытай эмигранттары сауда-саттық жүргізу үшін осы жерге ағылып келді. Бастапқыда Гонконг қоғамы шетелдік жоғары сыныпты батыстықтардан, жұмысшы сыныптағы қытай кулилерінен, шаруалар мен балықшылардан және орта таптық қытай саудагерлерінен тұрды. Қарапайым шаруалардың асханасы 19 ғасырғы Кантон (қазіргі Гуанчжоу) асханасына қарағанда өте қарапайым болды. 1935 жылға дейін Гонконгта проституция заңды болған кезде, әйелдер жиі мейрамханаға баратын адамдарға, әсіресе іскерлік мақсаттағы кештеулерге бірге жеретін. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін опиум да ұсынылды. Қытай халқының көпшілігі, саудагерлерге жатпағандары үшін, мейрамханаларда тамақтану мүлдем болған жоқ, олар қарапайым кантондық ауыл тағамдарымен көрінетін. Ет тек мерекелерде ғана пайда болатын, ал туған күн сияқты тойлар көбінесе той иесінің үйінде тамақ дайындайтын кейтерингтік қызметтер арқылы өткізілетін. Гонконгтағы еуропалықтарға арналған мейрамханалар қытайлық тамақтанудан бөлек болды. Гонконг қонақ үйінде, кейін Глостер қонақ үйінде, батыс стиліндегі әсем мейрамханалар бар болды.
1920-жылдар: Кантондық ықпал
Гонконгтың тамақтануы көп ұзақ бойы Қытай асханасының сол кездегі жетекшісі Кантоннан қалып қойды, және көптеген Гонконг аспаздары өздерінің қалыптасу жылдарын Кантонда өткізді. Кантон тағамымен әйгілі болды, сондай-ақ "Тағам Кантонда" (食在广州) деген дәстүрлі мәтел де бар еді. Кантонның кантондық асханасы 1920 жылдары өркендеп, тіпті шаруалар тағамы сияқты чар сиу немесе қайық қамыры дайындалуында да ерекше сақтықпен дайындалған. Да Сан Юань мейрамханасы 60 күміс юань тұратын, жұмысшы отбасының 6 айлық жалақысына тең болатын, буланған акула етімен әйгілі болды. Гуандундық ас пісіру стилі ақырында Гонконгтың ас өнеріне енді.
1949: Шанхайлық және батыс ықпалы
1949 жылы Қытайдағы азамат соғысында қытай коммунистерінің жеңісі Гонконгқа босқындардың үлкен толқынын әкелді. Босқындардың көп бөлігі Қытайдың кантон тілінде сөйлейтін аймақтарынан емес, оның ішінде Янцзы өзенінің дельтасынан келді және Гонконгқа Шанхай асханасын таныстырды. Екінші жағынан, Кантонның (қазір пиньинь бойынша Гуанчжоу деп аталады) ең танымал аспазшылары Қытай материгіндегі коммунистік үкіметтен қашу үшін Гонконгқа көшіп келді. Оған дейін мейрамханаларда проституция мен опиум ұзақтан бері тоқтатылған еді. Көптеген мейрамханалар өмір сүру үшін пайдалы жаңа нарықтарды іздестіріп, юм ча және тойларды ұсынуды бастады, бұл Гонконгтағы қытайлардың батыс тағамдарына қызығушылығының артуымен бірге болды. 1960 жылдары теңіз өнімдері ерекше деликатес ретінде танымал болды, ал 1970 жылдары – аңшылық. Осы өркендеу Гонконг қытайларының шетелдік тағамдар туралы білуін арттырды, көптеген адамдар Австралиядан келген спаржа және рак сияқты шетелдік ингредиенттерді сынап көруге дайын болды. Жапон және Оңтүстік-Шығыс Азия асханасы сияқты шетелдік тағамдар жергілікті тағамдарға әсер ете бастады, ал 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында өзгерістердің қарқыны күшейді. Осының нәтижесінде жаңа кантон асханасы пайда болды, ол кантондық банкеттерге сашими сияқты шетелдік тағамдарды қосты. Алғаш рет көптеген Гонконг қытайлары, негізінен бай шетелдіктердің, мысалы, «Пенисула» қонақ үйінің «Гадди» мейрамханасы сияқты батыстық мейрамханаларына баруға экономикалық мүмкіндік алды. Осы жылдары қор нарығындағы инвестициялар арқасында байлық өсті, ал 1970 жылдардағы Гонконгтағы жаңа байлықтың көрінісі «акула етінің қанатын күрішпен араластыру» сияқты сөздерде көрінді.
1980-1990 жылдар: Қытай мен Тайваньмен байланыс
Қытай Мао Цзэдун қайтыс болғаннан кейін Дэн Сяопин билікке келген кезде экономикалық реформалар басталды. Елдің ашылуы Гонконг аспазшыларына 1949 жылы үзілген материктік Қытай аспазшыларымен байланысты қайта орнатуға және әртүрлі аймақтық қытай асханаларымен танысуға мүмкіндік берді. Осы асханалардың көптегені Гонконгтағы жаңа кантон асханаларының қалыптасуына да әсер етті. 1987 жылы Тайваньдағы әскери жағдайдың жойылғандығы Тайваньның материктік Қытаймен байланысын жандандырды және Тайваньдық туристер мен бизнесмендер Қытайға сапарлар үшін Гонконгты орталық нүкте ретінде пайдаланғандықтан, Гонконгта тайвань асханасына мамандандырылған мейрамханалар көбейді. 1978 жылдан 1997 жылға дейін Гонконгтың бүкіл әлемде қытай, тіпті тек кантондық емес, асхананың орталығы болғаны даусыз еді. Қытай мен Тайваньдағы қытай мейрамханалары және шетелдегі қытай қауымдастықтары Гонконгта оқыған немесе жұмыс істеген аспаздарды жұмысқа алу үшін бәсекелестікке түсті және Гонконгта жақсартылған немесе ойлап табылған тағамдарды үлгі етті. Гонконг стиліндегі кантон асханасы осы кезеңде инновациялық қытай асханасының символына айналды. Тіпті Қытай үкіметінің Гонконгтың "Максим" мейрамхана және қонақжай конгломератының бөлігі – "北京樓" бас аспазымен құпия кеңескені туралы әңгімелер тарады. 1980 жылдардың басында Пекиннің танымал "Quanjude" мейрамханасының аспаздарына "Пекин қазын" – "Quanjude" мейрамханасының ең танымал тағамын қалай дайындау керектігін үйрету үшін кеңес берілді, өйткені Мәдени революция кезінде осы тағамды дайындау шеберлігі жоғалып кеткен еді.
1997 жылдан кейін
1997 жылы Гонконг Қытайға қайтарылғаннан кейін Азиядағы қаржы дағдарысы мен SARS эпидемиясы он жылдық депрессияға алып келді. Гонконгтың асхана саласындағы өрлеу тоқтап, Сан Тун Лок сияқты көптеген танымал мейрамханалар жабылды. Қытайдың жағалау аймақтарындағы халықтың, әсіресе жаңа байлардың (қытайша «дай фун» 大款 деп қысыммен айтылады) және жемқор шенеуніктердің (қытайша «дай е» 大爺 деп қысыммен айтылады) табысы артуы балық, кеспе сияқты тағамдарға сұраныстың өсуіне әкелді, ал мерекелік тағамдардың бағасы ості, тіпті жоғарғы орта таптың көптеген отбасыларына қол жетпейтін болды. Сонымен қатар, Гонконг халқының талғамы бұрынғы буынға қарағанда әлемдік деңгейде кеңейді. Көптегендер енді жалпы «Батыс тағамы» емес, нақты еуропалық тағамдарды бағалай алады, ал жапон және тай тағамдары сияқты басқа азиялық тағамдарға деген қызығушылық артып келеді. Бұл, бір жағынан, жас орта таптық жұптарға арналған мамандандырылған этникалық мейрамханалардың көбеюіне, екінші жағынан, жоғары деңгейдегі кантондық мейрамханалардың бірігуіне әкелді. ХХІ ғасырдың басында Гонконг экономикасы 2003 жылғы SARS эпидемиясынан кейін ішінара қалпына келгеніне қарамастан, көптеген сарапшылар қазіргі Гонконг экономикасы жылжымайтын мүлік және қаржы секторына тым бейімделгенін айтады. Бұл тек шағын топқа ғана өркендеуді қамтамасыз етеді және Шанхай мен Гуанчжоу сияқты әртараптанған қалалармен салыстырғанда, ұзақ мерзімді экономикалық тұрақтылықты күмәнді етеді. Сондықтан, аумақтағы тамақтану мәдениетін қолдауға қажетті экономикалық база жоқ. Гонконгтың қазіргі ас мәдениеті құлдырап бара жатқаны және бұрынғы жетістіктеріне сүйенгені туралы жиі айтылады. Мысалы, Eat and Travel Weekly сияқты аспаздық журналдар 2000 жылдан кейін Гонконгта 1980 жылдардағыдай көп жаңа тағам ойлап табылғанын хабарламайды, көптеген мейрамханалар 1980 жылдары жасалған тағамдарды танымал етуге тырысады. Қазіргі Гонконгтың еңбек нарығы да дәстүрлі қытай аспазшыларын дайындау жолын өзгертті, олар енді ұзақ және жеке тәлімгерлікпен дайындалады. Аспазшылардың өте аз бөлігі дәстүрлі пісіруді, қиындықтарды жеңуді және ингредиенттердің экономикалық құнынан гөрі техникаға басымдық беруді қажет ететін жұмыстың қиындығына шыдауға дайын. Дегенмен, кейбір оптимист сарапшылар Гонконг басқа дамыған елдер сияқты тамақ мәдениетін дамытып, дәстүрлі тағамдардың ең жақсыларын сақтап қалуы мүмкін деп санайды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Гонконгтың азық-түлік көзі супермаркеттердің орнына шағын дүкендерден түсетін. Оларға күріш сатушылар (шағын күріш қоймалары ретінде жұмыс істейтін), шарап дүкендері (сусындар ұсынатын) және «дүкен» сөзінің кантонша аудармасы болған ыңғайлы дүкендер (жаңа пісірілген нанмен қызмет ететін) кіретін. Басты құрауышы – ылғал базарлар. Гонконгтағы ең алғашқы базарлардың бірі 1840 жылдары ашылған Орталық базар болды. Барлық азық-түлік ингредиенттерін қамтамасыз ететін бір ғимарат немесе супермаркет идеясы 1970 жылдардың басында Wellcome атты жергілікті азық-түлік желісі өз форматын супермаркетке өзгерткенге дейін пайда болған жоқ. Ауа кондиционерлері бар супермаркеттер 1980 жылдары ғана кеңінен таралды. XXI ғасырдың басында Батыс экологиясы немесе тұрақтылық табиғи тағамдар, органикалық тағамдар, гендік өзгертілмеген тағамдар, жергілікті тағамдар және фермерлік базарлар сияқты азық-түлік тенденцияларын тудырды, бірақ олар Гонконг халқының көп бөлігінен назарсыздан қалды. Батыс фермерлік базарлары дәстүрлі қытай ылғал базарларымен кейбір ортақ белгілерге ие, бірақ ылғал базарларын қолдау тұрақтылық емес, дәстүрлі қытай мәдениетіне деген қалауға негізделген, ал ылғал базарларында «жануарларға қатыгездік» (тамақ үшін тірі жануарлар сатылуы) және «азық-түлік миляларының жоғары деңгейі» (басқа континенттен әкелінген жемістер мен теңіз өнімдері) сияқты қазіргі батыс экологтары айыптайтын көптеген ерекшеліктер бар.