Кіріспе

Кантондық мейрамхана Ча чаан тенг, ағылшын тілінде көбінесе «Гонконг стиліндегі кафе» немесе «дәмхана» деп аталады, бұл Гонконгта пайда болған мейрамхана түрі. Ча чаан тенгтер Гонконг, Макао және Гуандунның кейбір аймақтарында кең таралған. 1980-ші жылдардағы Гонконгтан жаппай көші-қон толқындарының нәтижесінде, қазір Австралия, Канада, Ұлыбритания және АҚШ сияқты Батыс елдеріндегі ірі қытай қауымдастықтарында бекініп қалды. «Майлы қасық» кафесіне немесе американдық дәмханаға ұқсас, ча чаан тенгтер әртүрлі және қолжетімді мәзірлерімен белгілі, олар Гонконг асханасы және Гонконг стиліндегі батыс тағамдарын қамтиды. Олар батыс кафелерімен салыстырылады, себебі олардың ыңғайлы атмосферасы, сондай-ақ кофе мен шайға негізделген мәзірлері бар.

Тарих

1850-ші жылдардан бастап Гонконгтағы батыс тағамдарын тек толық қызмет көрсететін мейрамханаларда ғана тамашдандыруға болады – бұл жоғары топқа арналған мүмкіндік болса, жұмысшы табының көпшілігі үшін қаржылық тұрғыдан қол жеткізбес нәрсе еді. 1920 жылдары батыс мейрамханасында тамақтану құны 10 долларға дейін жететін, ал жұмыс істейтін жергілікті адам айына 15-50 доллар көлемінде табыс табатын. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Гонконг мәдениеті британдық мәдениеттің ықпалына түсті. Арзан бағада ұсынылған түрлі канто-батыс тағамдары мен сусындары оларды «арзан батыс тағамдары» немесе «соя соусы батыс тағамдары» (豉油西餐) деп тануға алып келді, соның салдарынан «соя соусы мейрамханалары» мен «мұз бөлмелері» (bing sutt) үлкен сұранысты қанағаттандыру үшін ча чаан тенгке айналды.

2007 жылға дейін көптеген ча чаан тенгтерде адамдарға темекі шегуге рұқсат берілетін, тіпті кейбір қызметкерлер жұмыс істеп тұрғанда темекі шегетін. 2007 жылдың 1 қаңтарынан бастап Гонконг заңы мейрамханалардың ішкі кеңістігінде темекі шегуге тыйым салады. 2007 жылдың сәуір айында Гонконгтың саяси қайраткерлерінің бірі ча чаан тенгтің Гонконг қоғамындағы маңызды рөліне байланысты ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұралар тізіміне енгізуді ұсынды. 2007 жылдың 19 желтоқсанында заң шығарушы Чой Со Юк заң шығару кеңесінің отырысында Гонконгтың ча чаан тенгтерін «адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасы» ретінде мойындап, ЮНЕСКО-ға ұсынуды ұсынды. Бұл ұсыныс Гонконгта жүргізілген сауалнамада он адамның жетісі осы кафелердің ЮНЕСКО мәдени тізіміне енуге лайық екенін айтқаннан кейін туындады. Дегенмен, осы ұсыныстарға қарамастан, ча чаан тенг ЮНЕСКО тізімдеріне қосылмады.

Атауы мен сипаттамасы

Бұл атау әдепкі мағынасында "шайхана" дегенді білдіреді және мейрамханаларды қонақтарға шайдың орнына су ұсынатын батыс мейрамханаларынан ажырату үшін қолданылады. Ча чаан тенг мекемелері клиенттер отырған бойда "ашық шай" (清茶 cing1 caa4) деп аталатын шайды (әдетте әлсіз шай) ұсынады. (Кейбір клиенттер ыдыстарын жуу үшін осы ыстық шайды қолданады, бұл Гонконгта кең таралған әдет.) Атаудағы "шай" – бұл арзан қара шайды білдіреді, ол дәстүрлі қытай шайынан және дәстүрлі димсам мейрамханалары мен шайханаларда (茶樓) берілетін шайдан ерекшеленеді. "Шай" сонымен қатар Гонконг стиліндегі сүт шайы мен лимон шайы сияқты шай ішімдіктерін де білдіруі мүмкін, олар көптеген ча чаан тенгтерде ұсынылады. Гонконгтағы ескі буын бұл мейрамханаларда тамақтануды yum sai cha (飲西茶; әдепкі мағынасы – "батыс шайы ішу") деп атайды, бұл yum cha ішуден өзгеше. Кейбір ча чаан тенгтер өздерінің атына "кафе" сөзін қосады. Бұл әсіресе ағылшын тілді елдерде кездеседі, онда олар көбінесе "Гонконг стиліндегі кафелер" деп танылады және олар юньеюнг пен Гонконг стиліндегі (қандталған сүт қосылған) кофе ұсынуымен әйгілі.

Жедел қызмет көрсету және жоғары тиімділік

Әдетте, шайханаларда клиенттердің айналымы жоғары, бір отырыс 10–20 минутқа созылады. Клиенттер әдетте тамақтарын бес минут ішінде алады. Официанттар тапсырысты сол қолымен қабылдаса, ыдыстарды оң қолымен береді. Мұның Гонконгтың қарбалас өмір салтын көрсетеді дейді. Ең көп сұраныс болатын уақытта көптеген шайханалардың алдында ұзын кезектер пайда болады.

Ұзақ жұмыс уақыты

Ча чаан тенгтегі қызметкерлер көп сағат жұмыс істейді, кейде түнгі сменаларда да жұмыс істейді.

Тенденция

Жердің шектеулі болуы мен қымбат жалдама ақысының салдарынан, ша-шаан-теңдердің орнына Café de Coral, Maxim's және Fairwood сияқты желілі мейрамханалар көбірек кездесе бастады. Желілі мейрамханалар нарыққа басымдық танытқандықтан, Гонконгтың ша-шаан-тең мәдениеті жойылып барады. Дегенмен, олар шетелде, әсіресе кантондық диаспора қауымдастықтарында дәстүрлі қытай мейрамханаларына қарағанда ыңғайлырақ балама ретінде танымалдылығын арттырып, жаңадан ашылуда.

Мәзірлер

Ча чаан тенг стейктен бастап, вутон лапшасына дейін, карриден сэндвичтерге дейін, мысалы, гонконгтық стильдегі француз тостына дейін алуан түрлі тағамдар ұсынады. Жылдам дайындалатын тағамдар мен à la carte тағамдары да қолжетімді. Ірі ча чаан тенг көбінесе үш дайындау орнынан тұрады: сусындар, тост/сэндвичтер және жылдам пісірілетін лапша дайындайтын "су бар" (水吧); Чиучоу стиліндегі лапшаны (вутон лапшасын қоса) дайындайтын "лапша орны"; және күріш тағамдары мен басқа да қымбаттау тағамдарды дайындауға арналған ас үй.

Бюфет

Кейбір ча чаан тенгтер буфет түрінде қызмет көрсетуге көшті. Стивен Ченгке тиесілі, Цуэнь Ванда орналасқан Фей Ду Ду Ча Чан Тенг, 2013 жылдың 1 наурызында буфет стиліне көшкен алғашқы ча чаан тенг болды. Бұл идея Ченгтің жоғары жалдау ақысына тап болғанда пайда болды, ол жоғары инфляциямен бәсекелесу үшін бизнесін жүргізудің жаңа тәсілін сынап көруге шешім қабылдады. Нәтижелер сәтті болғандықтан, басқа да бірнеше мейрамханалар буфет стиліне ауысты. Бағалар төмендегендіктен, клиенттердің пікірі көбінесе оң болды. Шам Шуй Подан келген бір клиент, осы тағамның жақын жердегі өнеркәсіптік аймақтардағы тағамнан шамамен 70 пайызға арзан екенін айтты.