Кіріспе

Исмаилизм сектасы

Мустали (مستعلي) – исмаилизмнің бір тармағы, олар әл-Мусталиді он тоғызыншы Фатимид халифасы және оның әкесі әл-Мустансир Билланың заңды мұрагері деп мойындағандықтан осылай аталған. Ал Низарилер – исмаилизмнің тағы бір қолданыстағы тармағы, қазіргі уақытта Аға Хан IV басқарып отыр, олар он тоғызыншы халиф әл-Мусталидің үлкен інісі Низар екеніне сендіреді. Исмаилизм – шиит исламының бір тармағы. Мусталилер Фатимидтердің Египетте билік еткен кезінде пайда болды, кейін діни орталығын Йеменге көшірді және 11 ғасырда миссионерлер арқылы Батыс Үндістанда бекінді.

Тайби мен Хафизи

Тарихи тұрғысынан алғанда, Тайиби және Хафизи Мұста’лилер арасында ерекшелік болған. Біріншілері Тайиб Әбу әл-Қасымды әл-Әмір би Ахкам Алладан кейін имаматтың заңды мұрагері деп мойындаса, екіншілері халифа ретінде таққа отырған әл-Хафизді қолдады. Фатимид халифаты құлағаннан кейін Хафизилердің барлық қолдауы жойылды: қазіргі Мұста’лилердің бәрі – Тайибилер. Көптеген Мұста’лилер бохралар болып табылады, ал ең ірі бохра тобы – Дауди бохралары, олар негізінен Үндістанда таралған. "Бохра" атауы – гужарати тіліндегі "вахаурау" ("сауда жасау") сөзінің жаңаша түсіндірілуі. Сәйднә Мұхаммед Бурхануддин – Дауди бохра қауымының 52-ші Да’и әл-Мутлақ болған. 2014 жылы дүниеден өткеннен кейін, Сәйднә Мұфаддал Сайфуддин оның орнын басып, Дауди бохра қауымының 53-ші Да’и әл-Мутлақ қызметін атқаруда.

Тарих

Мұста'ли дәстүріне сәйкес, әл-Әмір би Ахкам Алла қайтыс болғаннан кейін оның шамамен екі жасар ұлы Ат-Тейиб Әбу'л Касимді 1138 жылы қайтыс болған Арва әл-Сүлайхи қорғады, ол Йеменнің бас Фатимид Да'иісінің әйелі еді. Ол күйеуі қайтыс болғаннан көп бұрын әл-Мустансир Билладан Хужжат әл-Ислам лауазымына көтеріліп, Имам Ат-Тейиб Әбу'л Касимнің атынан Йеменнен Фатимид дауасын басқарып жүрді. Оның басшылығы кезінде Ат-Тейиб Әбу'л Касим жасырындыққа түсіп, ол Да'и әл-Мутлақ лауазымын орнатып берді. Зөеб ибн Мұса осы лауазымға алғаш тағайындалды және 1132 жылы басталған Тайиби Даилардың тізімі бір Да'иден екіншісіне бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді. Арва әл-Сүлейхи Имам әл-Мустансир Билланың кезінен бастап Йемендегі Худжа болды. Ол діни істерді басқару үшін Йемендегі Да'иді тағайындады. Шамамен 1067 жыл (460 жыл) шамасында Исмаили миссионерлері Ахмет пен Абдулла да сол кезде Үндістанға жіберілді. Олар Сейді Нуруддинді Оңтүстік аймаққа Доңғауға, ал Сейді Фахруддинді Шығыс Раджастанға жіберді.

Филиалдар

Үндістанда сүнни бохра қауымы да бар. Он бесінші ғасырда Гуджараттағы Патан қаласындағы бохра қауымында көптеген адамдар Муста’ли Исмаили шиит исламынан Ханафи мазхабының сүннит исламына ауысқандықтан, жарылыс болды. Бұл ауысу қозғалысының жетекшісі Сәйед Жафар Ахмад Ширази болды, оған Гуджараттың моғол әкімі де қолдау көрсетті. 1592 жылы билік үшін күрес салдарынан Тайиби Исмаилилері екіге бөлінді. 1591 жылы 26-шы Даи қайтыс болғаннан кейін, 24-ші Даидің немересі Сүлеймен бин Хасан Йеменде вали болды және Йемен мен Үндістаннан бірнеше бохралардың қолдауымен мұрагерлікке талапкер болды. Алайда, көптеген бохралар оның «насс» туралы мәлімдемесін жоққа шығарып, қолдау құжатының жалған екенін мәлімдеді. Екі топ бөлініп кетті: Сүлеймен бин Хасанның ізбасарлары Сүлейманилер деп аталды, олар Сүлеймен ибн Хасанның есімімен аталып, негізінен Йемен мен Сауд Арабиясында қоныстанды. Ал Сейедна Дауд бин Кутубшахтың ізбасарлары Дауди бохралар аталды. Дауди бохралар көбінесе Үндістан субконтинентінде кездеседі. 1637 жылы Дауди бохралардан бөлініп, Алави бохралар пайда болды. Хабтия бохралар – Мұста’ли Исмаили шиит исламының бір тармағы, ол 1754 жылы 39-шы Даи әл-Мутлақ қайтыс болғаннан кейін негізгі Дауди бохралардан бөлініп шықты. Атба е Малак қауымы – Мұста’ли Исмаили шиит исламының бір тармағы, ол 1840 жылы Абдул Хусейн Дживаджи басшылығымен 46-шы Даи әл-Мутлақ қайтыс болғаннан кейін негізгі Дауди бохралардан бөлініп шықты. Олар тағы да екі тармаққа бөлінді: Атба е Малак Бадар – қазіргі жетекшісі Маулана Мұхаммед Амируддин Малак Сахаб. Атба е Малак Вакил – қазіргі жетекшісі Тайебхай Раззак. Прогрессивті Дауди бохра – 1977 жыл шамасында Мұста’ли Исмаили шиит исламындағы реформалық секта. Олар доктриналық, экономикалық және әлеуметтік мәселелер бойынша Даи әл-Мутлақ басшылығымен негізгі Дауди бохралармен келіспейді. Тахер Фахруддин 2016 жылдан бері Даи әл-Мутлақ атағына үміткер. 2014 жылы Мұхаммед Бурхануддиннің қайтысынан кейін 53-ші Даи әл-Мутлақ кім болатыны туралы мұрагерлік дау туды. Бұл дау әлі шешілмеген және доктор Сайдна Муфаддал Сайфуддин 53-ші Даи әл-Мутлақ ретінде танылды.