Кіріспе

Далай ауданы (Dhalai) – Үндістанның Трипура штатындағы әкімшілік аудан. Аудан орталығы – Амбасса қаласы. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, бұл Трипура штатындағы ең аз халқы бар аудан (8 ауданның ішінде), бірақ штаттың ең үлкен ауданы болып табылады.

Тарих

Далай ауданы 1995 жылы Солтүстік Трипура ауданын екіге бөліп, Оңтүстік Трипура ауданының Амарпур кіші бөлімшесінің бір бөлігін қосу арқылы құрылды. Ауданның құрылуы, көбінесе тайпалық және қатынасу қиын аймақтарға даму мен тиімді басқаруды қамтамасыз ету қажеттілігімен байланысты. Аудан, ауданнан бастау алатын Далай өзенінің атымен аталады.

Климат

Ауданның тропикалық климаты бар, жазда ыстық әрі ылғалды, жаңбырлы маусымы ұзаққа созылады және қысы жылы болады. Наурыз және сәуір айларында жиі жаңбыр жауады. Жазғы маусымдағы ең жоғары температура 36 °C, ал қысқы маусымдағы ең жоғары температура 28 °C. Жазғы маусымдағы ең төменгі температура 17 °C, қысқы маусымдағы ең төменгі температура 5,3 °C.

Демография

2011 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша Далай ауданының халқы 378 230 адамды құрайды. Бұл көрсеткіш бойынша аудан Үндістандағы 640 ауданның ішінде 564-ші орында тұр.

Парламент сайлау округі

Далай Трипура штатының шығыс сайлау округін (Солтүстік Трипура және Оңтүстік Трипура аудандарымен ортақ) бөліседі. Бұл округтен 16-шы Лок Сабхаға сайланған Парламент мүшесі – Шри Ребати Мохан Трипурс. Трипура штаты Раджья Сабхаға бір өкіл жібереді, қазіргі кезде ол – Жарна Дас Байджа.

Әкімшілік бөлімшелер

С.н. Бөлімше Бас штаб Блоктар Тахсилдар 1 Амбаса Амбаса Амбаса, Ганганагар Амбаса, Далубари, Наличара, Шикарибари, Ганганагар 2 Камалпур Камалпур Салема, Дурғачовмухани Камалпур, Барасурма, Махабир, Маникбхандер, Маячари, Баралутма, Халхали, Салема, Качучара 3 Гандатвиза Гандатвиза Думбурнагар, Раишаябари Гандатвиза, Джагбандупара, Раишаябари, Хатимхата 4 Лонгтарай аңғары Чайлента Ману, Чауману Ману, Чайлента, Карамчара, Чауману, Маникпур, Гобиндбари Далай ауданы 4 Бөлімше 8 Р.Д. Блоктар 24 Тахсил

Әкімшілік

Ауданда Трипура тайпалық аймақтар автономиялы аудандық кеңесі бар, оны аймақтық даму қызметкері басқарады. Полиция департаментіне полиция бастығы жетекшілік етеді. Камалпур және Гандачеррада шағын түрмелер орналасқан. Субдивизияларды субдивизиялық судья-коллектор басқарады, ол кірістерді басқару, сайлауларды ұйымдастыру, жер тізімдерін жүргізу, туу және өлім туралы тіркеу, тайпалық әл-ауқатты қамтамасыз ету және қоғамдық тәртіпті сақтау салаларына жауапты. Р.Д. блогында блоктық даму қызметкері әкімшілік басшы болып табылады және МГНРЕГС, Индира Аваас Йожана, Свачх Бхарат Абхиян сияқты ауылдардағы барлық мемлекеттік даму жобаларын іске асырады. Ауылдық деңгейде ауылдық панчаят хатшысы ауылдық жиналыс пен ауылдық панчаяттарға әкімшілік жұмыста көмектеседі.

Панчаяти Радж институты бойынша халық сайлаған өкілдері

Амбаса мен Камалпурда екі қалалық кеңес және 137 ауылдық паншаят (Трипура үкіметі бағынысында) немесе ауылдық комитет (ТТААДК бағынысында) бар, олардың төрағасы бар. Ауылдық даму (АД) блок деңгейінде блоктық кеңесші комитет және төрағасы бар паншаят комитеті жұмыс істейді. Аудандық деңгейдегі жоғары орган – аудандық мәслихат, оның төрағасы – Сабхадипати.

Даму бастамалары

Аудан бойынша бірқатар даму жобалары мен бағдарламалары іске асырылуда. Олардың ішінде ең маңыздылары: Үнді-герман даму ынтымақтастығы жобасы (IGDC), Кешенді суайдынын басқару жобасы (IWMP), Ұлттық ауылдық шаруашылық миссиясы (Мемлекеттік бөлімше – Трипура ауылдық шаруашылық миссиясы), Махатма Ганди атындағы Ұлттық ауылдық жұмыспен қамтуды кепілдік беру схемасы, Шекаралық аймақтарды дамыту бағдарламасы (BADP), Кеңессіз аймақтарға арналған гранттық қоры (BRGF), Тайпаларға арналған арнайы орталық көмек (SCA to TSP), "Таза Үндістан" жобасы, "Таза Үндістан" миссиясы – Ауылдық (SBM(G)) (бұрынғы "Таза Үндістан" бағдарламасы, NBA).

Білім беру мекемелері

Аудандық әкімдік 96,79% сауаттылық деңгейін көрсетеді, бұл әрбір елді мекенде салынған және жұмыс істейтін бастауыш мектептердің арқасында мүмкін болды. Алайда, 2011 жылғы халық санауы бойынша сауаттылық деңгейі 86,82% құрады: ерлер арасында 92,45%, әйелдер арасында 80,83%, нәтижесінде гендерлік айырмашылық 11,62% болды. Бастауыш мектеп жүйесі, 8-сыныпқа дейін, негізінен Үндістан Үкіметінің "Сарва Шикша Абхиян" бағдарламасымен қолдау көрсетіледі. Оны Мемлекеттік үкімет (АӨК емес аудандардағы кіші негізгі мектептер және АӨК және АӨК емес аудандардағы көптеген негізгі және жоғары орта мектептер) және ТТААДК (негізінен АӨК аудандардағы кіші негізгі мектептер) басқарады. Далайда 24 ағылшын тілінде оқытатын мектеп бар. Төрт арнайы мектеп бар: Ману блогындағы 82 шақырымда орналасқан "Джавахар Наводая Видялая", Гандачеррадағы "Кастурба Ганди Балика Видялая", Ганганагар және Хезахаррадағы "Кендрия Видялая", сондай-ақ Амбассадағы Жавахарнагардағы "Кендрия Видялая". Үкіметтік және миссионерлік ұйымдар құрған интернат мектептері де бар. Трипура тайпалық әл-ауқатты тұрғын үй білім беру мекемелері қоғамы (TTWREIS) Амбассадағы Садхутла қаласында Радхамохан есімді мемориалдық ашрам мектебін басқарады. "Сент-Арнольд" мектептері Далапатипара, Гандатвиза және Лалчариде, Амбассада орналасқан. "Қасиетті Крест" орта мектебі Ману блогындағы Каталчеррада орналасқан. Амбассадағы Қамалшерада Далай аудандық политехникалық колледжі, Амбассадағы Лалшарида – өндірістік оқу институты, ал Камалпур, Ганда-Твиза және Чайленгтада мемлекеттік колледждер бар.

Денсаулық сақтау

Аудан бойынша Ұлттық ауылдық денсаулық сақтау миссиясы (ҰРДМ, қазір Ұлттық денсаулық сақтау миссиясы) іске асырылуда. Далайда Амбасса блогындағы Кулайда аудандық аурухана, ал Камалпур, Гандачерра және Мануда бөлімшелік ауруханалар бар. Бұлардан өзге, ауылдарда негізгі медициналық пункттер, қоғамдық денсаулық сақтау орталықтары мен денсаулық суб-орталықтары жұмыс істейді. Көп мақсатты денсаулық сақтау қызметкерлері (ММҚ), көмекші медбикелер мен акушерлер (ҚММ) және аккредиттелген әлеуметтік денсаулық сақтау белсенділері (АША) ауылдық деңгейде денсаулық сақтау қызметтерін ұсынады. Аудан ауданында алопатия және гомеопатия дәрігерлері жеке практика жасайды. "Ужа/Уза" деп аталатын дәстүрлі емшілер жергілікті қолжетімді дәрілік өсімдіктерді және кейбір рәсімдерді пайдаланады, бірақ қазіргі медицинаның қолжетімділігі артуына байланысты бұл тәжірибе көлемі азайды. Гандачерра аймағындағы Такурчеррадан Шри Ананд Кумар Чакма қатерлі ісік түрлеріне ем болатын дәрісі бар екенін және симптомдар мен емдеулер туралы кеңінен жазылған құжаттамалары бар екенін мәлімдеді. Аудан ылғалды және орманды аймақта орналасқан, сондықтан безгек, диарея және жапон энцефалиті сияқты ауруларға бейім. 2014 жылғы жазда аудан бойынша безгек ауруының кең таралуы байқалды.

Қауіпсіздік және шекараны басқару

Бангладешпен халықаралық шекараның болуы Шекаралық қауіпсіздік күштерінің батальондарын орналастыруға себеп болды. Ауданның құрамында Орталық резервтік полиция күштерінің, Ассам атқыштар корпусының және штаттық үкіметтің Трипура штаттық атқыштар корпусының басқа да жартылай әскери бөлімдері бар. Штатта көтеріліс күшті болған кезде Қарулы күштер (арнайы өкілеттіктер) заңы (АФСПА) қолданыста болды. Алайда, қауіпсіздік күштері аймақтағы көтерілісті сәтті азайтуға қол жеткізіп, АФСПА қолданыс аймағын кезең-кезеңмен қысқартуға мүмкіндік берді, нәтижесінде 2015 жылдың мамырында заң штатының бүкіл аумағынан алынып тасталды. ТҚР-дың 3-ші батальоны Амбасса ауданындағы Качучеррада орналасқан. Осы батальонның бөлімшелеріне теміржолдың қауіпсіздігін қамтамасыз ету, Каталбари-Сикарибари аймағының қауіпсіздігі және басқа да міндеттер жүктелген. (Қауіпсіздік күштерінің бекеттері/лагерлері көбінесе орманды жерлерде орналасқан, бұл оларды аймақтағы масалардың көптігіне байланысты малярияға шалдығу қаупіне ұшыратады.)

Көлік

44-ші ұлттық тас жол солтүстік-шығыстағы Гувахати-Шилонгтен орталыққа, содан кейін батысқа қарай Агарталаға дейін созылады. Ману-Эйзвал (Мизорам) арасындағы 44 А ұлттық тас жолының құрылысы басталған еді, бірақ қазір тоқтатылды. Аудан Лумдинг-Агартала теміржол желісі арқылы байланысқан, Ману және Амбаса станциялары бар. Камалпурда қолданысқа енбеген әуежай бар. Трипура жол көлігі комиссиясы Амбасадан Агартала, Камалпур және Гандачерраға автобус қатынайды. Барлығы 1037 елді мекеннің шамамен 330-ы автомобиль жолымен байланыстырылмаған, олардың 95-і Гандачерра аймағында орналасқан. Блок орталықтарына, ауылдарға және Агарталаға жергілікті көлік қызметін атқаратын көптеген жеке операторлар бар. Жеке көлік компаниялары Амбасадан Шиллонг пен Гувахатиге автобуспен де қатынайды. Амбаса мен Камалпурдың қалалық аймақтарында көліктер авторикшалар мен велосипедтік рикшалар арқылы жүзеге асырылады. Барлық көлік қызметтерін жүргізушілер мен көлік иелерінің біріккен одақтары реттейді. Аудан әскери қақтығыстардың шиеленіскен кезеңінде және AFSPA күшіне енгенде, тас жолмен саяхаттау жартылай әскери күштердің күзетіндегі автокөлік колоннасымен топтасып жүргізілді. Бұл тәртіптер қазір тоқтатылған, бірақ жартылай әскери күштер маңызды жолдарды жаяу патрульдеуді жалғастыруда.

Электр энергиясы

Трипура мемлекеттік электр корпорациясы лимитті ауданға желіге қосылған электр энергиясын жеткізіп тұрады. Желіге қосылмаған елді мекендер мен шекаралық бекеттерге Трипура жаңаруға қабілетті энергияны дамыту агенттігі күн фотоэлектрлік жүйелері арқылы қызмет көрсетеді. Қалаларда электр қуаты аз үзіледі, бірақ ауылдық жерлерде ұзақ сағаттар бойы электр қуаты үзіледі. Дауылдар мен тарату желілеріне ағаштардың құлауы салдарынан тарату желісі жиі бұзылады.

Ауыз су

Ауданның ауыз сумен қамтамасыз етілуін Халық шаруашылығы департаментінің ауыз су және санитария бөлімі басқарады. Ауыз сумен қамтамасыз етуді жақсарту және осы мекемелерге баруды ынталандыру мақсатында мектептер мен "Анганвади" орталықтарына ерекше назар берілді. Аймақтың көп бөлігінде жер асты суларында темірдің мөлшері артық, сондықтан темірді кетіру қондырғыларын (ТКҚ) орнату қажет. 579 елді мекенде ауыз сумен қамтамасыз ету толық емес, ал 16 елді мекенде ауыз су сапасының мәселесі тіркелді. Амбассаға жақын Кулайда су тазарту станциясы құрылған. Ауылдық жерлердің көп бөлігі ауыз суды терең құдықтардан, қол сорғыларынан, сақиналы құдықтардан алады, ал кейбіреулерінде су қоймалары бар. Құрғақ маусымда көптеген ауылдарға танкерлермен су жеткізілуі қажет, осыған байланысты 59 қиын жағдайға тап болған аймақ анықталды. Жеке мердігерлер мен мемлекеттік танкерлер су жеткізу қызметін жүзеге асырады. Көптеген тайпалық елді мекендердегі тұрғындар ішу, тамақ дайындау, ыдыс-аяқ және киім жуу, шайыну үшін ашық ағыстар мен көлдерден су пайдаланады. Көптеген ауылдарда ауыз суға адам қалдықтары қосылғандықтан, су арқылы жұғатын диарея ауруы жиі кездеседі. "Трибени", "Эко Фреш", "Блю Фина", "Лайф Дроп" және "Аква Зум" сияқты таңбаланған ауыз сулары мемлекеттік кеңселерде, мейрамханаларда және басқа да орындарда қолданылады. Жергілікті өндірістегі керамикалық сүзгілерден басқа, көптеген түрлі және маркалы сүзгілер сатылады, бірақ олардың ауылдық жерлерде қолданылуы шектеулі. Судағы микроорганизмдердің көбеюін азайту үшін әкімшілік галоген таблеткаларын таратады, бірақ кейбір аймақтарда оны кейде тікелей дәрі ретінде қолданады немесе ауыз суға ерекше иіс беруіне байланысты қолдануын тоқтатады.

Санитарлық тазалық

Далай ауданында ашық жерде дефекацияның жоғары деңгейі байқалады, әсіресе ішкі таулы және орманды аймақтарда. Бұл мәселені шешу үшін аудан "Нұрмал Бхарат Абхийан", "Суах Бхарат Абхийан" бағдарламаларын және MGNREGS бағдарламасымен үйлесімді жұмыстарды жүзеге асырды, және Гандачеррадағы Калянсинг ауылы сияқты қиын жерлерде лайықты нәтижелерге қол жеткізді. Мектептер мен "Анганвади" орталықтары ұлдар мен қыздар үшін бөлек писсуарлар мен дәретханалар, сондай-ақ "Анганвади" орталықтарында нәрестелерге қолайлы дәретханалармен қамтамасыз етуге бағытталған, осы арқылы бала кезінен санитарлық дәретханаларды пайдалану әдетін қалыптастыруға көмектеседі. Дегенмен, көптеген дәретханалар күтілмегендіктен және зақымдалғандықтан жұмыс істемейді. Бұрынғы тегін пластикалық дәретхана тақталарын беру схемасы нәтиже бермеді, себебі көптеген адамдар дәретхана салуға шамасы келмейтіндіктен, олардың көпшілігі пайдаланылмады. Ашық жерде дефекация диарея және безгекке бейімділікті тудырады.

Суландыру

Өзендер мен өзендерге жақын жерлерді есептемегенде, ауыл шаруашылығының көп бөлігі жаңбыр суымен қамтамасыз етіледі. Тұрақты суару өте аз, тек суды сақтауға арналған үлкен құрылымдар – бөгеттер пайдаланылады. Жергілікті тұрғындар мен үкімет көптеген бағдарламалар мен жобалар аясында салған шағын бөгеттер мен көлдер суару және басқа да мақсаттар үшін су көзі болып табылады. Аудандық әкімдік шағын бөгеттер немесе терең құдықтар арқылы тұрақты суаруға қосылатын пайдаланылмаған жерлерді анықтау жөніндегі жұмыстарды жалғастыруда.

Телекоммуникация

Ауданның барлық блоктарында емес, BSNL-дің тоқылдақ телефон қызметі бар. 2G қызметтерін көбінесе, ал Амбаса және Камалпур қалаларында 3G қызметтерін BSNL, Airtel, Aircel және Reliance ұсынады. Кейбір шалғайдағы аймақтар қамтылмаған. Аудан Трипура штатының жалпы аймақтық желісінің құрамына кіреді, бұл желі Блоктық даму қызметкерінің кеңсесі және басқа да маңызды мекемелерге дейін оптикалық талшықты кабель арқылы қолдау көрсетілетін жүйе. BSNL кейбір аймақтарға Wi Max және WLL қызметтерін ұсынады. Полиция департаментінің өз сымсыз байланыс жүйесі бар. Бүкілүндік радионың Сикарибаридегі тарату мұнарасы метрлік толқын диапазонында жұмыс істейді және FM диапазонының бір бөлігін қамтиды.

Экономика

2006 жылы Панчаяти Радж министрлігі Далай ауданын елдегі 640 ауданның ішіндегі ең кем дамыған 250 ауданның бірі деп атады. Аудан экономикасы көбінесе ауыл шаруашылығына негіделген, сондай-ақ бірнеше шағын және микро өнеркәсіптік кәсіпорындар бар.

Ауыл шаруашылығы

Ауданның көп бөлігі жаңбырға тәуелді егіншілікпен айналысады, бірақ муссон кезіндегі ауыр жаңбырлар, сондай-ақ қыс және жаз айларындағы жаңбырлар судың жеткілікті қорын қамтамасыз етеді. Суармалы көлдер ауыл шаруашылығы үшін сумен қамтамасыз етудің тағы бір көзі болып табылады. Жеміс ағаштарына банан, ананас, манго, личи, джекфрут, папайя, бетель жаңғағы, апельсин, лимон және басқа да жеміс ағаштары кіреді. Солтүстік-Шығыс Өңірлік Ауыл Шаруашылығы Маркетинг Корпорациясы (NERAMAC) 1988 жылдан бері Налкутада Жеміс Шырыны Концентрациялау Зауытын (FJCP) иеленсе де, 2010 жылдан бері ол тоқтап тұр. Ману, Чауману, Салема және Дургачоумухани аудандарында бірнеше шай плантациялары бар, ал Салемада шай өңдеу бірлігі орналасқан. Ауданның кейбір бөліктерінде қызанақ, кәдігі капуста, гүлді капуста, жылан қабақ, тықырқақ, бақша, жүгері, қияр, бұршақ, картоп, сәбіз, түймедақ, бамбук өсіріледі. Дәмдеуіш дақылдарына қызыл бұрыш, кинза, имбир, сарыжасық, тамаринд, сарымсақ, пияз және т.б. кіреді. Мал шаруашылығына сиыр, шошқа, ешкі, үйрек және құс өсіру кіреді. Жануарлар Ресурстары Департаменті Наличерада Шошқа Өсіру Фермасын, ал Налькатада Аймақтық Экзотикалық Шошқа Өсіру Фермасын және Ешкілерге арналған Біріктірілген Мал Шаруашылығы Фермасын құрды. Балық шаруашылығы маңызды табыс көзі болып табылады, жергілікті өнім және Андхра-Прадештен әкелінген балықтар көп мөлшерде сатылады, Балық шаруашылығы Департаменті Гангачерра, Гандачерра және Карамчеррада балық шабақтарын құрды. Tata Trusts қолдауымен жұмыс істейтін Солтүстік-Шығыс Микроқаржы және Көріну Орталығы ауданда балық шаруашылығы мен сүт шаруашылығын дамытуды жоспарлап отыр.

Өнеркәсіп

Латекс өңдеу, металл бұйымдарын жасау, нан пісіру, арақ өңдеу сияқты микро және шағын кәсіпорындар ауданда бар. Амбаса, Гандачерра, Кулай, Салема, Чайленгата кіретін кірпіш пештері аудан бойынша жұмыс істеп тұр. Трипура индустриялық даму корпорациясы Далайда "Интегралды инфрақұрылымдық даму орталығы" құруды жоспарлап отыр, бірақ оның орны әлі анықталған жоқ. Ағарталадағы КШМ даму институты өнеркәсіптік даму аймақтарын жасады және Далайда жаңа өндіріс орнын ашу үшін қадамдар қолданып жатыр. Трипура Бамбук миссиясы Ману, Камалпур, Амбаса, Салема және Ганганагарда хош иіс жасайтын таяқшалар, тоқу және бамбук өсіруге арналған бамбук кластерлерін құрды.

Қызметтер

Қызмет көрсету секторының бірліктері көбінесе азық-түлік, көкөніс, балық, ет, электр және тұтыну тауарлары, ұялы телефондар сату және абоненттік төлемді толтыру, фотокөшіру, интернет-кафелер, фотосуретшілік, тігіншілік, сұлулық салондары, әшекей бұйымдар, көлік құралдарын жөндеу, кітаптар мен кеңсе тауарлары, киім-кешек сияқты шағын дүкендерден тұрады. Компьютерлік операцияларды оқыту, ғылым, математика және ағылшын тілі сияқты мектеп пәндері, сондай-ақ одия тілі және жеке үйлердегі репетиторлық қызметтер де шағын бөлігін құрайды. Банк секторында Үндістан Мемлекеттік банкі, Трипура Ауылдық банкі, Трипура Мемлекеттік Кооперативтік банкі, Біріккен Үндістан банкі, Үндістан банкі, Орталық Үндістан банкі, Uco Bank, Canara Bank және ICICI Bank аудан бойынша филиалдары бар.

Дін

Қоғамның көп бөлігін индустар құрайды, бірақ буддистер (көбінесе Чакма және Мог қауымдары), христиандар және мұсылмандар да бар. Ауданның діни ұйымдары: Рамакришна Севасадан, Баптист шіркеуі, Сент-Арнольд миссиясы сияқты.

БАҚ, қоғам және мәдениет

Далайдағы ең ірі бұқаралық ақпарат құралдарының бірі – "Амар Трипура Медиа Желісі". Бұл медиа желісі "Амар Трипура" телеарнасы (бенгал тілінде), "Имангни Трипура" телеарнасы (кокборок тілінде), фильмдер, сериалдар мен телефильмдерді түсіру, "Dreams Picture" өндірістік студиясы және www.amartripura.com сайтында онлайн жаңалықтарды жариялаудан тұрады.

Аймақта қоныстанған негізгі тайпалар – трипуралықтар, реангтар, кукилер (халам/дарлонг/хрангхаул), колои және чакмалар. Реаңдар – Үндістан үкіметі жіктеген алғашқы тайпалық топтардың (ПТГ) немесе ерекше осал тайпалық топтардың (ПВТГ) бірі. Жұмыстың аяқталуына орай өткізілетін жұм фестивалі, бру реаңдардың ходжагири биі, чакмалардың биху/бизу мерекесі, гария пуджа – кеңінен тойланатын маңызды мерекелер. Бенгал қауымдастықтары көбінесе батыс және солтүстік-батыс аймақтарындағы жазық жерлерде қоныстанған. Олардың ең танымал мерекелері – дурга пуджа, кер пуджа және бисвакарма пуджа. Аудан бойынша әрекет ететін бірнеше үкіметтік емес ұйымдар бар: "Прабаха Дхалай" (ешкі өсіру және ЖИТС/ҚАИТС салаларында жұмыс істейді), "Жоба Бароса" (мектептермен және өзін-өзі ұйымдастырушы топтармен жұмыс істейді), "Коммуналдық келісім қоры" (мұқтаж балаларға көмек көрсетеді), "Праяас" мүгедектерге арналған көмек комитеті, Манудағы "Іс-қимыл зерттеу және оқыту ұйымы". "Tata Trusts" қоры қаржылаған микроқаржы және тұрмыс көтеру орталығы Далай ауданында балық шаруашылығы (Ману блогы) және мал шаруашылығы (Салема блогы) салаларында "Трипура штатының бастамасын" іске қосты. Амбассадағы аудандық спорт кешенінде екі бадминтон корты, үстел теннисі, каромборд, гимнастика құралдары бар және жүдодан тұрақты жаттығулар өтіп тұрады. Қазіргі уақытта кешенде арнайы даярланған дене шынықтыру оқытушысы тағайындалмаған. Кулай мектебінде жүзу бассейні бар. Гандачера, Амбасса, Шығыс Каталчера және Камалпур сияқты көптеген ойын алаңдары мен стадиондар бар. Амбасса блогындағы Кекмачеррада жаңа спорт кешені салынуда. Мемлекеттік спорт басқармасы жыл сайын спорттық іс-шараларды ұйымдастырады.

Дүмбур көлі

Дүмбұр көлі – Амбассадан 70 шақырым қашықтықта, Гандатвиза бөлімшесінде орналасқан әдемі су қоймасы. Көл пішін жағынан Шиваның "Дүмбұр" деп аталатын, дабыл тәрізді кішкентай барабанына ұқсайды, содан-ақ осы ат осы жерден шыққан. 41 шаршы километрге жететін, шағылысқан жасыл өсімдіктермен оралып, 48 аралмен әсемдігімен таң қалдыратын алып су қоймасы. Көл – Райма және Сарма өзендерінің тоғысқан жері. Қыс айларында көшпенді құстарды көруге болады, сонымен қатар табиғи және қолдан өсірілген балықтардың мол қоры бар. Аралдардың бірі – "Наркель Куня", яғни кокос аралы, жабдықталып келген.

Сетрай су тасқыны

Амбасадан шамамен 40 км қашықтықта орналасқан Сетрайдың климаты төбелі және таулы аймаққа тән ерекшеліктерді көрсетеді. Аймақтың жер бедерінің өзгеруі, мол жауын-шашын және биіктігі Сетрайдағы климат жағдайларының өзгеруіне себеп болады. Климат, сондай-ақ жер бедері мен топырақтың басқа да факторлары бау-бақша өсіруге қолайлы жағдай туғызады. Осы әкімшілік аумақтағы Санайя Реанг Парадағы сарқырамалар айналаның сұлулығын арттырады. Сарқырамалар маңында БӨАЖ және МГНРЕГА бағдарламалары бойынша RCC баспалдақ, RCC жаяу көпір, автотұрақ сияқты алты жоба жүзеге асырылуда.

Лонгтарай ғибадатханасы

Лонгтарай – бұл Трипура тайпалық диалектісіндегі Көкборок тілінде Шива құдайының аты. Аңыз бойынша, Шива Кайлаштан қайтып келгенде Лонгтарай төбесінде қысқа уақыт демалыс алған. Сондықтан бұл төбе Лонгтарай (Тераң шатқал) деп аталады. Бұл храм Қаталбари ауданындағы Шринибаш Парасында Амбассадан шамамен 7 шақырым қашықтықта орналасқан. Баларрам ауданындағы Кумардан Парасында 1330 фут биіктіктегі төбеде тағы бір Лонгтарай храмы бар, оған қысқа жорықтан кейін жетуге болады. Бұл жерден айналағы аймақтың әдемі көрінісі ашылады. Жыл сайын храмдарда Шив Ратри мерекесіне орай жамағаттар ұйымдастыратын жәрмеңке өткізіледі.

Камалесуари ғибадатханасы

Ғибадатхана Далай ауданының Камалпур қалалық әкімшілігінде орналасқан. Ол қаланың орталығындағы маңызды қажырлы орын. Камалесури – бұл Қали қадірлі құдайының тағы бір аты. Камалпур, ең ірі аудандық қала, осы ғибадатхананың атымен аталған. Камалесури ғибадатханасы Амбасадан, Далай ауданының бас кеңсесінен 35 шақырым, ал Трипура штатының астанасы Ағарталадан 122 шақырым қашықтықта жатыр.

Ману экопаркі

Бұл Орман шаруашылығы департаменті құрған орман саябағы. Мұнда жаяу серуендеуге қолайлы жол мен демалуға арналған ағаш үйлер бар. Саябақтан жақын жердегі өзеннің әдемі көрінісі ашылады, сондай-ақ түрлі-түрлі гүлдейтін өсімдіктер мен алып ағаштарды көруге болады.

Каталчеррадағы плантациялар, Ману блогы

Ману блогының Шығыс және Батыс Ламкхуаң ауылдарында резеңке, банан, ананас, манго, личи, жаңғақ, апельсин, лимон және басқа да жеміс ағаштары жүйелі және кең ауқымда отырғызылған, сондай-ақ суарға және балық шаруашылығына арналған үлкен су қоймалары құрылған.

Жетістіктер мен ерекше атаулар

Далай ауданы МГНРЕГС және ААДХАР тіркеуін енгізген алғашқы аудандардың бірі болды. 2014–2015 қаржы жылында Махатма Ганди атындағы Ұлттық ауылдық жұмыспен қамту кепілдік беру схемасы бойынша, 2005 жылғы Ұлттық ауылдық жұмыспен қамту кепілдік беру туралы заңға сәйкес, еңбек ақысы төленген жұмыстар бойынша орташа еңбек күні 99 күнге жетіп, елдегі ең жоғары көрсеткішті тіркеді. 2015 жылдың 13-18 мамыр аралығында ауданның Гандхачерра қаласында 35-ші Шодх Ятра ұйымдастырылды.