Кіріспе

Ханс Луизианаға қарсы, 134 U. S. 1 (1890) – АҚШ Жоғарғы Сотының шешімі, онда АҚШ Конституциясының он бірінші түзетуі АҚШ штатының азаматына сол штатқа федералды сотта шағымдану құқығын бермейтіні анықталды. Азаматтар федералды конституцияға және федералды заңдарға қатысты мәселелер бойынша өз штаттарына қарсы сотқа жүгіне алмайды. Сот азаматтың өз штатына қарсы штаттық соттарда шағымдану мүмкіндігін ашық қалдырды. Бұл беймәлімдік 1999 жылғы Алден мен Мэн ісі бойынша шешімде жойылды, онда Сот штаттың егемендік иммунитеті штаттық сотта мемлекеттік билікке қарсы шағымдануға кедерес келтіреді деп шешті.

Фактілер

Ханс деген талапкер Луизиана штатының азаматы болды. Ханс штат шығарған облигацияларға ие еді және штат конституциясына жақында енгізілген өзгерістер облигацияларды жарамсыз етеді деп алаңдады. Ханс АҚШ округтік сотына штатқа қарсы сотқа шағым түсірді, Луизиана штаты келісімшарт міндеттемелерін бұзуда деп мәлімдеді, бұл АҚШ Конституциясының I бабының 10-тармағында тыйым салынған.

Тақырыбы

Сот алдында тұрған мәселе: "өз азаматының біреуі АҚШ Конституциясы немесе заңдары бойынша туындаған іс екенін ұсынған жағдайда, штатты АҚШ округтік сотына сотқа тарта ала ма?" Сот Конституцияда азамат пен штат арасындағы даулар бойынша федералдық юрисдикция туралы нақты көрсетілмегенін, бірақ III бап федералдық соттарға АҚШ Конституциясы мен заңдарына сәйкес туындайтын "барлық істер" бойынша юрисдикция беретінін атап өтті. Осы жағдайда Ханс федералдық Конституцияның бұзылуын өзінің талап ету негізі ретінде келтірді. Бұдан бұрын, шамамен бір ғасыр бұрынғы Жоғарғы Соттың "Чишолмға қарсы Джорджия" ісінде басқа штаттардың азаматтары федералдық соттарда штаттарды сотқа тарта алатыны туралы шешім қабылдағандығы, жағымсыз реакция тудырғанын Сот жақсы білді. Екі жылдан кейін Конгресс пен штаттар өз ниеттерін Он бірінші түзету арқылы білдірді. Бұл түзету бір штаттың азаматтарына басқа штатты сотқа беруді тыйым салады, бірақ өз штатын сотқа беру туралы ештеңе айтпайды. Осылайша, мұндай талапқа рұқсат етіле ме деген мәселені шешу Сотқа қалды.

Нәтиже

Сотта судья Джозеф Брэдли Конституцияны ратификациялауға қатысты талқылауларды зерттеді. Ол Александр Гамильтонның "The Federalist Papers" еңбегінде, 81-ші нөмірде, Конституция штаттардың сотқа берілмейтін дәстүрлі иммунитетін жоймайтыны туралы халыққа сендіргенін атап өтті. Содан кейін сот Джеймс Мэдисон мен Джон Маршаллдың Вирджиния штатында Конституцияны ратификациялау мақсатымен өткен конвенцияда жасаған мәлімдемелеріндегі ұқсас тілді қарастырды. Екеуі де бір штаттың басқа штаттың азаматына қарсы талап арызды қарауға федералдық билігі керісінше қолданылмауы керек екенін, демек, бір штаттың азаматтары басқа штаттың азаматтарымен федералдық сотта соттаса алмайтынын мәлімдеді. Сот Конституцияны жасаушылардың азаматтың өз штатын сотқа беру мүмкіндігін қарастырмағанын, себебі олар үшін мұндай нәрсе көзге көрінбейтін нәрсе болғандығын ұсынды. Конституция жазылған кезде штаттар әрқашан мұндай талаптардан қорғалған, егер штаттың өзі сотқа берілуге келіспесе. Сонымен қатар, 1789 және 1802 жылғы сот актілері федералдық соттарға "бірнеше штаттардың соттарымен бірдей юрисдикцияны" берді, бұл Конгресс федералдық соттардың штаттық соттарға белгісіз билікке ие болу мүмкіндігін қарастырмағанын көрсетеді. Соңында, сот судья Маршаллдың басқа бір іс бойынша айтқан сөзіне тоқталды, яғни Жоғарғы сот штаттың азаматқа қарсы істің нәтижесімен келіспеген жағдайда шағымдарды тыңдай алады, өйткені бұл азаматтың штатқа қарсы ісімен бір емес. Оның орнына Маршалл оларды сол кезде тыйым салынған АҚШ-қа қарсы сот процестерімен салыстырды.

Харланның келісімі

Төреші Джон Маршалл Харлан қысқаша қолдайтын пікір жазып, істің нәтижесімен келісті, бірақ соттың Чишолм ісіне жасаған сын-ескертпелері дұрыс емес екенін айтты. Харлан Чишолм ісі бойынша қабылданған шешімнің Конституцияның сол кездегі тіліне сәйкес дұрыс болғанын есептеді.

Кейінгі дамуы

Ex parte Young (1908) азаматтың конституцияға қайшы деп танылған мемлекеттік саясатты іске асырудан мемлекеттік лауазымды тұлғаны тоқтату үшін сотқа шағымдануға құқылы екенін анықтады. Fitzpatrick v. Bitzer ісінде он төртінші түзету Конгреске конституциялық құқықтарды қорғау үшін қажет болған жағдайда мемлекеттік иммунитетті сотқа шағымданудан алып тастау өкілеттігін берді. 1987 жылы Welch v. Texas Department of Highways ісі АҚШ Жоғарғы Сотында 5–4 дауыспен шешім қабылдауға әкелді, судья Антонин Скалия «ішінара келісемін және үкіммен келісемін» деп мәлімдеді. Төрт судья Hans ісін қолдады, ал судья Скалия Конгресс Джонс заңы мен Федералды жұмыс берушілердің жауапкершілігі туралы заңды қабылдағанда Hans ісін қабылдаған деген тұжырым жасады. 1990 жылдардың соңында Рехнквист соты он бірінші түзету бойынша мемлекеттік иммунитетті күшейтетін бірқатар шешімдер шығарды, бұл Семиноль тайпасы Флоридаға қарсы (1996) ісінен басталды.