Кіріспе
1795 жылғы түзету федералды соттарда штаттарды сотқа тарту мүмкіндігін шектейді. Он бірінші түзету (XI түзету) – 1794 жылдың 4 наурызында Конгресс қабылдаған және 1795 жылдың 7 ақпанында штаттар бекіткен АҚШ Конституциясына енгізілген түзету. Он бірінші түзету жеке тұлғалардың өздері азамат емес штаттарға қарсы федералды сотта сот ісін қозғау мүмкіндігін шектейді. Он бірінші түзету Жоғарғы Соттың «Чишолм мен Грузия» (1793) ісі бойынша қабылдаған шешімін күштен шығару мақсатында қабылданды. Аталған істе Сот федералды сотта басқа штаттардың азаматтары тарапынан берілген талаптардан штаттардың егемендік иммунитетіне ие емес екенін анықтады. Он бірінші түзету федералды соттардың өздері азамат емес жеке тұлғалармен штатқа қарсы қозғалған істерді қарауға құқығы жоқ екенін белгілесе де, Жоғарғы Сот түзетуді жеке тұлғалар ұсынған штатқа қарсы барлық федералдық талаптарға қолданылатынын мәлімдеді. Жоғарғы Сот сондай-ақ Конгресс 14-ші түзетудің 5-тарауына сәйкес өкілеттіктерін пайдаланғанда штаттың егемендік иммунитетін жоя алатынын қабылдады. Соңғы кездегі басқа да істер («Торрес Техас мемлекеттік қауіпсіздік департаментіне қарсы», «Орталық Вирджиния қауымдастық колледжі Кацқа қарсы», «PennEast Pipeline Co. Нью-Джерсиге қарсы») Конгресс өзінің 1-баптағы өкілеттіктерін пайдаланған кезде штаттардың жалпы егемендік иммунитетіне қатысты қосымша ерекшеліктерді анықтады, олар «Конвенция жоспарындағы бас тартулар» деп те аталады. Жоғарғы Сот федералды соттар мемлекеттік қызметкерлердің федералды заңды бұзуына тыйым сала алатынын да мәлімдеді.
The Eleventh Amendment (Amendment XI) is an amendment to the United States Constitution which was passed by Congress on March 4, 1794, and ratified by the states on February 7, 1795. The Eleventh Amendment restricts the ability of individuals to bring suit against states of which they are not citizens in federal court. The Eleventh Amendment was adopted to overrule the Supreme Court's decision in Chisholm v. Georgia (1793). In that case, the Court held that states did not enjoy sovereign immunity from suits made by citizens of other states in federal court. Although the Eleventh Amendment established that federal courts do not have the authority to hear cases brought by private parties against a state of which they are not citizens, the Supreme Court has ruled the amendment to apply to all federal suits against states brought by private parties. The Supreme Court has also held that Congress can abrogate state sovereign immunity when using its authority under Section5 of the Fourteenth Amendment. Other recent cases (Torres v. Texas Department of Public Safety, Central Virginia Community College v. Katz, PennEast Pipeline Co. v. New Jersey) have identified further exceptions to the general sovereign immunity of States when Congress acts pursuant to its Article I powers, which have alternatively been referred to as "waivers in the plan of the Convention." The Supreme Court has also held that federal courts can enjoin state officials from violating federal law.
Өмірбаян
Он бірінші түзету – Құқықтар туралы билльден кейін қабылданған алғашқы Конституциялық түзету болды. Бұл түзету Жоғарғы Соттың «Чишолм қарсы Джорджия» ісі бойынша шешімінен кейін қабылданды. «Чишолм» ісінде Сот федералдық соттардың жеке тұлғалардың штаттарға қарсы қозғалған заң және әділеттік мәселелерін қарауға құқылы екендігін, ал штаттар федералдық сотта басқа штаттардың азаматтары тарапынан қозғалған сот процестерінен егемендік иммунитетіне ие емес екендігін анықтады. Осылайша, түзету Конституцияның ІІІ-бабының 2-тармағын нақтылады, ол сот жүйесіне «бір штат пен басқа штаттың азаматтары арасындағы» дауларды қарау құзыретін береді.
Әсері
Ратификацияланғаннан кейін шамамен үш жыл өткен соң, АҚШ Жоғарғы Сотының "Холлингсворт против Вирджиния" ісі бойынша шешімі Чишолм ісі бойынша қозғалған барлық арыздың конституциялық түзетулер қабылдануына байланысты тоқтатылуына себеп болды.
Егемендік иммунитеті
Заңға енгізілген түзетуде мемлекеттің өз азаматтарына қарсы азаматтарының қозғаған істері туралы ештеңе айтылмаған. Алайда, "Ханс Луизианаға қарсы" ісінде Жоғарғы Сот бұл түзету егемендік иммунитеттің кең қағидасын көрсетеді деп шешті. Кейінірек судья Энтони Кеннеди "Алден мен Мэн" ісінде былай деді: Дегенмен, судья Дэвид Саутер "Алден" ісіндегі төрт судьяның қарсы пікірін жазып, мемлекеттер Конституцияны бекіткен кезде егемендік иммунитетінен бас тарғанын айтты. Ол түзету мәтінін федералды соттардың юрисдикциясын ғана шектейтін егемендік иммунитетінің тар түрі ретінде түсіндірді. Оның қорытындысы бойынша, он бірінші түзету де, жалпы Конституция да мемлекеттерді жеке тұлғалардың талаптарынан қорғамайды.
However, Justice David Souter, writing for a four Justice dissent in Alden, said the states surrendered their sovereign immunity when they ratified the Constitution. He read the amendment's text as reflecting a narrow form of sovereign immunity that limited only the diversity jurisdiction of the federal courts. He concluded that neither the Eleventh Amendment in particular nor the Constitution in general insulates the states from suits by individuals.
Федералды заңға қолдану
Он бірінші түзету штаттарға ақшалай өтемақы немесе олардың келісімінсіз теңдік қамтамасыз етуден иммунитет бергенімен, "Ex parte Young" ісінде Жоғарғы Сот федералдық соттардың штат қызметкерлерін федералдық заңды бұзудан тоқтатуға құқылы екенін қабылдады. "Fitzpatrick v. Bitzer" ісіндегі Соттың шешімі Конгреске Төртінші түзетудің 5-тарауы бойынша сотқа шағымданудан штаттардың иммунитетін жоюға мүмкіндік береді; бұл "Central Virginia Community College v. Katz" ісінде Конституцияның 1-бабының 8-тарауының 4-тармағына сүйене отырып, банкроттық істерін де қамту үшін кеңейтілді. "Lapides v. Board of Regents of University System of Georgia" ісінде Жоғарғы Сот штат федералдық соттың қарауына істі жіберген жағдайда, жіберілген істе он бірінші түзетуден бас тартатынын қабылдады.
Аумақтық қолдану
Түзетудің конституциялық құқықтардың толыққанды қолданылмауымен АҚШ-тың инкорпорацияланбаған аумақтарына қатысты қолданылуы, оның ратификацияланғаннан кейінге жуық екі ғасыр бойы белгісіз күйде қалды. 1983 жылы АҚШ-тың Бірінші апелляциялық соты Пуэрто-Риконың Он бірінші түзету бойынша иммунитетке ие екенін анықтады. Дегенмен, кейіннен басқа федералдық соттардың шешімдері Америка Самоасы, Гуам, Солтүстік Мариан аралдары және Виргин аралдары сияқты басқа инкорпорацияланбаған аумақтардың Он бірінші түзету бойынша иммунитетке ие емес екенін көрсетті.
Шарттар мен сыртқы қатынастар
Халықаралық құқық ғалымы Томас Х. Ли шетелдік мемлекеттердің Он бірінші түзетудің тыйым салуына кірмеуі тиіс екенін дәлелдейді, яғни шетелдік үкіметтерге штат үкіметтерін сотқа шақыруға рұқсат етілуі керек. Алайда, «Монако княздығы Миссисипиге қарсы» ісінде Жоғарғы Сот бұл түзету штаттарды шетелдік ұйымдардың талаптарынан да қорғайтынын мәлімдеді, бұл Ли қалыптасқан сот тәжірибесінен кету деп санайды. Ли сондай-ақ, Он бірінші түзету халықаралық құқықтың егемендік теңдігі принципін бейнелейді дейді, онда шетелдік мемлекеттер АҚШ штаттарымен бірдей құқықтық мәртебеге ие болып, сотқа шағымдану құқығына ие.