Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венгриядағы латын католик архиепархиясы
Latin Catholic archdiocese in Hungary
Эстергом-Будапешт архиепархиясы (Archidioecesis Strigoniensis–Budapestinensis) – латын шіркеуінің архиепархиясы және Венгриядағы католик шіркеуінің біріншілік тақтысы, сондай-ақ Венгрияның төрт латын шіркеуінің провинциясының бірі. Архиепархияның архиепископы "Примат" атағын сақтайды, бұл осы тақты Венгрияның басқа барлық латын епархияларынан, оның ішінде Эгер, Калоча-Кечкемет және Веспрем митрополит архиепископтарынан жоғары қояды, бірақ егер олардың біреуі кардинал атағын алса, онда ол жеке (және уақытша) олардан жоғарырақ дәрежеге ие болуы мүмкін. Қазіргі архиепископ – Петер Эрдё.
The Archdiocese of Esztergom–Budapest (Archidioecesis Strigoniensis–Budapestinensis) is a Latin Church archdiocese and primatial seat of the Catholic Church in Hungary and the metropolitan see of one of Hungary's four Latin Church ecclesiastical provinces. The archdiocese's archbishop retains the title of "Primate", which gives this see precedence over all other Latin Hungarian dioceses, including the fellow Metropolitan Archbishops of Eger, Kalocsa–Kecskemét and Veszprém, but the incumbent may be individually (and temporarily) outranked if one of them holds a (higher) cardinalate. Its current Archbishop is Péter Erdő.
Дуальдік және ерекше шіркеулер
Оның екі атауы Венгрияның екі ірі қаласында – кафедралық орынның бірдей екенін көрсетеді: бұл ежелгі приматиялық архиепископтық орын Эстергом және қазіргі ұлттық астана Будапешт. Венгрияның ерте тарихына байланысты осы екі маңызды қала бір архиепископтықтың қамқорлығында болып табылады, себебі Эстергом Венгрия Корольдігінің бұрынғы астаналарының бірі болған (қазіргі республикадан әлдеқайда үлкен – шамамен Габсбург монархиясының шығыс жартысы). Архиепископтық собор және приматиялық орын – Эстергом Варда орналасқан Nagyboldogasszony és Szent Adalbert főszékesegyház. Ко-кафедральдық собор, кіші базилика және Әлемдік мұра нысаны – Будапешттің Szentistvánváros ауданындағы Святой Стефан базиликасы. Архиепископтықта тағы бір кіші базилика бар, ол – Мариареметедегі Kisboldogasszony templom, ол Шейкешфейер округінде орналасқан.
Its double name reflects that it has (co )cathedral sees in two major Hungarian cities, the old primatial archiepiscopal seat Esztergom and the present national capital Budapest. These two prominent cities fall under the tutelage of one archdiocese due to Hungary's early history wherein Esztergom was one of the former capitals of the Kingdom of Hungary (much larger than the present republic – roughly the eastern half of the Habsburg monarchy). The archiepiscopal Cathedral and primatial see is Nagyboldogasszony és Szent Adalbert főszékesegyház, in Esztergom Vár. The co cathedral, a minor basilica and World Heritage Site, is St. Stephen's Basilica in Budapest Szentistvánváros. The archdiocese has a second minor basilica, Kisboldogasszony templom, Máriaremete, at Székesfehérvár, in Fejér county.
Статистика
2016 жылы ол 1,249,000 католикке (2,078,000 халқының 60,1%) пасторлық қызмет көрсетті, 188 приход және 28 миссияны қамтиды, олардың аумағы 1,543 км² құрайды. 2014 жылғы мәлімет бойынша, 435 дін қызметкері (254 епархиялық, 181 діни орденнен), 23 диакон, 725 мирян дін қызметкері (266 бауыр, 459 қарындас) және 38 семинарист болды.
As of 2016, it pastorally served 1,249,000 Catholics (60.1% of 2,078,000 population) covering 1,543 km2 in 188 parishes and 28 missions with (in 2014) 435 priests (254 diocesan, 181 religious), 23 deacons, 725 lay religious (266 brothers, 459 sisters) and 38 seminarians.
Тарих
Ол 1001 жылы Венгрияның Стефан I-і тарапынан Нитра, Пассау және Регенсбург епархияларынан бөлінген венгр территорияларында Эстергом митрополиялық архиепархиясы ретінде құрылды (соңғы екеуі Баварияда, Оңтүстік Германияда орналасқан). Архиепископқа ханзада-примат титулы беріліп, Венгрия патшаларын тәж кигізу құқығы берілгендіктен, ол ерекше мәртебеге ие болды. 1010 жылы Әйетті Адальберт соборы қасиеттендірілді. 1776 жылы архиепархия Банска-Быстрица, Рожнава және Спиш суфрагандық орындықтарын құру үшін бөлінді. 1820 жылы епископтық орын Эстергомға қайта оралды. 1822 жылы соборды қайта жаңарту жұмыстары басталды. Жоғарғы шіркеу 1856 жылы қасиеттендіріліп, Франц Листтің Missa solennis операсының тұңғыш қойылымы өтті. 1912 жылғы маусымда архиепархия Хайдюдорог епархиясын (өзінің суфраганы ретінде; қазір Византиялық обрядтағы митрополиттік архиепархия) құруға байланысты территориясын жоғалтты, ал 1922 жылғы мамырда Трнава апостолдық әкімшілігі құрылды. 1938 жылы Будапештте 34-ші Халықаралық Эвхаристиялық Конгресс өтті. 1948 жылы кардинал Йозеф Миндсенти үкімет тарапынан тұтқындалып, түрмеге қамалды. 1956 жылғы Венгрия революциясы кезінде босатылған Миндсенти, Ресей басқыншылығы кезінде Будапешттегі АҚШ елшілігінде саяси пана тапты. 1991 жылғы тамызда архиепархия Папа Иоанн Павел II-нің сапарымен құрметтенді. 1993 жылы епархиялық шекаралар қайта белгіленіп, архиепархия Эстергом-Будапешт митрополиялық архиепархиясы болып қайта аталды, Секешфехервар епархиясынан (өзінің суфраганы болды) және Вац епархиясынан аумақ алды. Әйетті Степан базиликасы қосымша собор болып жарияланды.
It was founded in 1001 by Stephen I of Hungary, as the Metropolitan Archdiocese of Esztergom, on Hungarian territories split off from the dioceses of Nitra, Passau and Regensburg (the latter two with sees in Bavaria, southern Germany). It had a uniquely prominent status, giving the archbishop the title of prince primate, and the privilege of crowning the kings of Hungary. The Cathedral of Saint Adalbert was consecrated in 1010. in 1776, the archdiocese was split to establish the suffragan sees of Banská Bystrica, Rožňava and Spiš. In 1820, the episcopal see returned to Esztergom. Work began to restore the cathedral in 1822. The upper church was consecrated in 1856 and saw the premier of Franz Liszt's Missa solennis. In June 1912, the archdiocese lost territory with the establishment of the Eparchy of Hajdúdorog (as its suffragan; now a Byzantine rite Metropolitan Archeparchy) and in May 1922 to establish the Apostolic Administration of Trnava. In 1938 the 34th International Eucharistic Congress was held in Budapest. In 1948 Cardinal József Mindszenty was arrested and imprisoned by the government. Freed during the short lived Hungarian Revolution of 1956, Mindszenty was granted political asylum at the United States embassy in Budapest when the Russians invaded. In August 1991, the archdiocese received a papal visit from Pope John Paul II. Diocesan boundaries were redrawn in 1993 and the Archdiovese renamed the Metropolitan Archdiocese of Esztergom–Budapest, having gained territory from Diocese of Székesfehérvár (which became its suffragan) and Diocese of Vác. St. Stephen's Basilica was named co cathedral.