Жозеф Бут: Африка миссионері және өзіне сенуші кәсіпкер
Joseph Booth (missionary)
Жозеф Бут – Африкада миссионерлік қызмет атқарған ағылшын шоқыны. Теңдік пен африкалықтардың құқығын қорғады, сенбі күнді қадірледі. Өмірі мен қызметі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джозеф Бут (1851 жылы Дербиде, Англия – 1932) – Британдық Орталық Африкада (қазіргі Малави) және Оңтүстік Африкада жұмыс істеген ағылшын миссионері. 30 жасында Бут бизнесмендік мансабынан бас тартып, өмірінің соңына дейін баптист, жетінші күнді баптист және жетінші күнді адвентист сияқты бірнеше христиан дінбағы үшін миссионерлік қызмет атқарды, сондай-ақ Пенсильвания штатындағы «Мүдделі кітаптар мен кітапшалардың мұнарасы» қоғамы тарапынан миссионер болып тағайындалды. Оның миссионерлік қызметтері барысында оның ең басты нанымы – радикалды теңдік пен «Африка африкалықтар үшін» деген ұстаным болды, ал 1898 жылдан бастап жетінші күнді (саббаттық) сақтауды қолдады.
Joseph Booth (1851 in Derby, England – 1932) was an English missionary working in British Central Africa (present day Malawi) and South Africa. In his 30s, Booth abandoned his career as a businessman and, for the rest of his life, he undertook missionary work for several Christian denominations including Baptist, Seventh Day Baptist and Seventh day Adventist churches, and he was appointed a missionary by the Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania. Throughout his successive ministries, his defining beliefs were a radical egalitarianism, including a scheme of "Africa for the Africans"’ and, from 1898, Seventh Day Sabbath (Sabbatarian) observance.
Ұлыбритания мен Австралия
Буттың балалық шағы туралы көп мәлімет жоқ, бірақ он екі жасында анасы қайтыс болды, және оны үш үлкен әпкесі тәрбиеледі. Әкесі унитарий болған, бірақ он төрт жасқа келгенде Бут әкесінің діни сенімдеріне күмән келтірді, және осы сенімдермен өмір сүре алмағандықтан үйден кетіп қалды. Келесі бірнеше жыл бойы Бут көп оқып білімін жетілдірді, жиырмаға толғанға дейін баптист шіркеуіне жүнді. Ол 1872 жылы алғашқы әйелі Мэри Джейн Шарппен (1868 жылы танысқан) үйленді. Сонымен қатар, ол саясат, экономика және қоғам туралы радикалды идеяларды қабылдады. 1880 жылы Бут алдымен Жаңа Зеландияның Окленд қаласына, содан кейін Австралияның Мельбурн қаласына көшіп, табысты кәсіпкер атанды. Оның бизнестік жетістіктері өзіне сену және миссионерлік жұмыстың экономикалық негізі туралы оның кейінгі көзқарастарын дамытуға көмектесті. 1886 жылдан бастап Бут жергілікті баптист шіркеуінің жұмысына белсенді қатысып, өз наным-сенімдерін нығайтты. 1891 жылы бір атеист оны уағыздағанындай өмір сүруге, барлық мүлкін сатуға және уағыз айтуға шақырды. Ол бизнесін сатып, 1891 жылдың шілдесінде Шығыс Африкаға миссионерлік қызметке баруға келісті. Бірінші әйелі Мэри Джейннің 1891 жылдың қазан айында Мельбурнда қайтыс болғанына қарамастан, ол екі кішкентай баласымен бірге Австралиядан кетіп, Африкада миссионерлік қызметін бастады. Ол Уильям Кэри Үндістанда бастаған өзін-өзі қамтамасыз ететін баптист миссиясын құруды жоспарлады, онда оқыту және коммерциялық қызмет біріктірілген болатын.
Little is known of Booth's childhood, but his mother died when he was twelve and his three elder sisters brought him up. His father was a Unitarian, but by the age of fourteen Booth questioned his father's religious beliefs and, as he could not live with those beliefs, he left home. Over the next few years, Booth educated himself through extensive reading and, before he was twenty, he turned to the Baptist Church. He married his first wife, Mary Jane née Sharpe, (who he first met on 1868) in 1872. He also adopted radical ideas about politics, economics and society. In 1880, Booth emigrated first to Auckland, New Zealand, and then to Melbourne, Australia, where he became a successful businessman. His business success helped to develop his later views on self reliance and the economic basis of missionary work. From 1886, Booth became more active in his local Baptist Church and more fundamental in his beliefs. In 1891 he was challenged by an atheist to practice what he preached, to sell all his goods and go to preach the word. He sold his business and, in July 1891, he agreed to become a missionary in East Africa. Despite the death of his first wife, Mary Jane, in Melbourne in October 1891, he left Australia with his two young children and started his missionary career, choosing to work in Africa. He aimed to set up the type of self supporting Baptist mission that William Carey had pioneered in India, combining teaching and commercial activities.
Ньясалендте
Бут алғаш рет 1892 жылы екі баласы – Эдвард (1896 жылы 19 жасында безгекке шалып қайтыс болды) және Эмилимен бірге Африкаға келді. Жақында құрылған Британдық Орталық Африка протекторатындағы Блантайр қаласына жақын Мицидиде Замбези өндірістік миссиясын құруға кірісті. Миссияның өзін-өзі қамтамасыз етуі қажет болғандықтан, Бут оны Блантайрдың қолда бар сауда орталығы мен базарына жақын орналастыруды жөн көрді. Замбези өндірістік миссиясының негізі 1892 жылға дейін салынғанмен, миссия үшін жер 1893 жылы сатып алынып, негізгі ғимараттары 1894 жылы пайдалануға берілді. Бут 1893 жылы Ньяса өндірістік миссиясын, 1895 жылы баптистік өндірістік миссиясын және кейінірек тағы бірнеше миссияны құрды. Ол Африка христиан одағы, Британдық христиан одағы және Британдық Африка конгресі сияқты ұқсас мақсаттарды көздейтін бірнеше ұйымды ұйымдастырды немесе қолдады. Замбези өндірістік миссиясында ол жергілікті шаруаларды кофе егуге шақырды, бір жылдың ішінде осы дақылдың елеулі көлемі өсірілді. 1896 жылға дейін Бут саяси немесе әлеуметтік өзгерістерге қатысты айқын талаптар қоймады: ол миссияларды құру және басқару, сондай-ақ Ұлыбританияда қаржылық қолдау жинаумен көбірек айналысты. Алайда, осы кезеңдегі тәжірибесі оның отаршылдық мәселелерге деген сезімін күшейтті. Бұл оның кейінірек Африканы еуропалықтар үшін емес, африкалықтар үшін жақтауына әсер етті – бұл сол кездегі колониялық билік пен көптеген еуропалық миссионерлер үшін қабылданбас пікір болды. Ол бірқатар мекемелер құрды, олардың кейбіреуі, Замбези өндірістік миссиясы сияқты, бүгінге дейін Малавиде миссиялар немесе жергілікті шіркеулер ретінде сақталған, ал басқалары сәтсіздікке ұшырады. Бұл мекемелерді құрғаннан кейін Бут көбінесе олармен ұзақ уақыт болған жоқ, олардың аман қалуы өз күштерімен болды. Басқаларының сәтсіздігіне көбінесе қаржы тапшылығы, табиғи апаттар немесе жеткіліксіз кадрлар себеп болды – бұл Буттың бақылауынан тыс факторлар еді. Дегенмен, кейбір мекемелердің сәтсіздігі Буттың әлсіздіктерінен туындады, оның ішінде оның мазасыздығы және әріптестерінің немесе қоғамның міндетсіздігіне келіспеушілігі. 1896 жылға қарай Буттың әріптестерімен қаржы, доктрина және әсіресе Африканың тәуелсіздігі мәселелеріндегі келіспеушіліктері Замбези өндірістік миссиясымен және Ньяса өндірістік миссиясымен байланысын тоқтатуға әкелді. 1896 жылдың наурыз айында Бут Ұлыбританияға жасаған қысқа сапары барысында екінші әйелі Энни Уоткинсқа үйленді. Ол онымен бірге Орталық Африкаға барды, ал 1898 жылы олардың қызы Мэри Уинифред дүниеге келді.
Booth first came to Africa in 1892 with his two children, Edward (who died of malaria aged 19 in 1896) and Emily, and worked to establish the Zambezi Industrial Mission at Mitsidi, close to Blantyre in the recently proclaimed British Central Africa Protectorate. As the mission needed to become self supporting, Booth decided to locate it close to the existing commercial centre and market of Blantyre. Although the foundation of the Zambezi Industrial Mission is often dated from 1892, the land for the mission was purchased in 1893 and its main buildings came into use in 1894. Booth also founded the Nyasa Industrial Mission in 1893, the Baptist Industrial Mission in 1895 and several others in later years. He organised or supported several other schemes with similar aims including the African Christian Union, the British Christian Union, and the British African Congress. At the Zambezi Industrial Mission, he recruited local farmers to plant coffee, and within a year a significant acreage of that crop was being grown. Before 1896, Booth made no dramatic calls for political or social change: he was more concerned with establishing and running the missions and raising financial support in Britain. However, his experiences during this period increased his awareness of colonial issues. This was to influence his later advocacy of Africa for the native Africans instead of for Europeans, a view unpopular with colonial authorities and most European missionaries of the time. Although he began a number of institutions some of which, including the Zambezi Industrial Mission, survive today as the missions or local churches in Malawi, other institutions he founded failed. After setting these institutions up, Booth usually did not remain with them for long, and their survival was due to their own efforts. The failure of the others was often caused by lack of finance, natural disasters or deficient personnel, factors Booth could not control. However, some institutional failures arose from Booth's weaknesses including his restlessness and his inability to compromise with any lack of commitment by his colleagues or the failures of society. By 1896 Booth's disagreements with his colleagues over finance, doctrine and especially African independence led to him ending of his associations with the Zambezi Industrial Mission and the Nyasa Industrial Mission. In March 1896, Booth married his second wife, Annie née Watkins, during a short visit to Britain. She accompanied him to Central Africa, where their daughter, Mary Winifred, was born in 1898.
Чилембве және демалыс
1897 жылы ол өзінің бұрынғы үй қызметшісі Джон Чилембвені ертіп, Ұлыбритания мен АҚШ-қа сапар шекті. Чилембве Вирджинияда баптист пасторы ретінде білім алды, кейін Ньясалендке оралды, онда ол Буттың өндірістік миссиялары үлгісімен құрылған Провиденс индустриялық миссиясын іске қосты және 1915 жылы Чилембве көтерілісін жетекшілік етті. 1898 жылға қарай Бут сенімді саббатиан болды, бұл оның өмірінің соңына дейін басшылыққа алған қағидаларының біріне айналды, және ол миссионерлік қызметін қолдау үшін Жетінші күндік баптистерге жүгінді. Бут 1899 жылы Орталық Африкаға оралып, Тийоло ауданында Жетінші күндік баптистер үшін Плейнфилд индустриялық миссиясын құрды. Бұл миссияға қаржылай көмек көрсеткен Нью-Джерси штатындағы Плейнфилд жетінші күндік баптист шіркеуінің аты берілді. 1900 жылы Бут Жетінші күндік баптист шіркеуі үшін африкалық көшбасшыларды дайындау мақсатында қысқа мерзімді институт құрды. Екі жылдан кейін институт жабылды, бірақ Бут қазіргі бастауыш мектептер африкалық пасторларды дайындауға қабілетсіз екенін, ал африкалық шіркеу көшбасшыларын тәрбиелеу Африканың дамуын ілгерілету үшін өте маңызды екенін атап өтті. Бут Африканы қолдау жолындағы күш-жігерін жалғастырып, 1899 жылы комиссар Альфред Шарпқа петиция жолдады, онда протектораттың толығымен 21 жыл ішінде африкалықтардың басқаруына қайтарылуын және барлық салық түсімдерінің африкалық білім беруге, оның ішінде африкалықтардың кем дегенде бес пайызы үшін жоғары білімге жұмсалуын талап етті. Бұл көзқарастар отарлық әкімшіліктің ықыласына сай келмеді, сондықтан Шарп Бутты оның "қоздырылған сөздері" үшін тұтқындауға және жер аударуға тырысты. Бірақ бұл орын алмас бұрын Бут Мозамбикке қашып кетіп, 1900 жылға дейін сол жерде болып тұрды. Шарп Бутқа саяси қызметке қатыспауға уәде берген соң ғана қайта оралуға рұқсат берді. Бұл кешігу Бутты 1901 жылы Ньясалендтен Оңтүстік Африкаға көшуге мәжбүр етті. 1902 жылы Кейптаунда жетінші күндік адвентист дініне кіргеннен кейін Бут АҚШ-қа барып, Плейнфилдтегі (Нью-Джерси штаты) жетінші күндік адвентист шіркеуін Блантайр маңында миссия құруға қаржы жұмсауға көндірді. Бұл миссия бастапқыда Плейнфилд миссиясы деп аталды, бірақ кейін Маламуло деп өзгертілді. Бұл жер Бут құрған Жетінші күндік баптист миссиясының орнында болды, оны жетінші күндік адвентистер сатып алды. Буттың Маламуло миссиясындағы жетінші күндік адвентистермен болған алты айлық қарым-қатынасы оның радикалды көзқарастарына оның әріптестерінің келіспеуінен және оның саяси салдарынан кейін аяқталды.
He made a trip to Britain and the United States in 1897, taking along his former household servant, John Chilembwe. Chilembwe stayed in Virginia to study as a Baptist pastor and later returned to Nyasaland where he founded the Providence Industrial Mission , following the model set by Booth's industrial missions, and led the Chilembwe uprising in 1915. By 1898, Booth had become a convinced Sabbatarian, which became one of the guiding principles for the rest of his life, and he turned to the Seventh Day Baptists to support his missionary activities. Booth returned to Central Africa in 1899 and established the Plainfield Industrial Mission in Thyolo District for the Seventh Day Baptists. This was named after the Plainfield Seventh Day Baptist Church in New Jersey which had funded it. In 1900 Booth succeeded in establishing a short lived institute to produce African leaders for the Seventh Day Baptist Church. Two years later, the institute was discontinued, although Booth pointed out that the existing elementary schools could not produce African pastors, and the production of African church leaders was essential to promoting African development. Booth continued his pro African efforts, producing a petition in 1899 to the commissioner Alfred Sharpe, which demanded that the whole protectorate should revert to African control in 21 years and that all of the Hut tax revenue should be spent on African education, including higher education for at least five percent of Africans. These views did not go over well with the colonial administration, and Sharpe tried to arrest and deport Booth for his "seditious remarks". Before this could happen, Booth escaped to Mozambique, remaining there until in 1900 Sharpe allowed Booth to return subject to a promise not to take part in political activities. This set back prompted Booth to leave Nyasaland for South Africa in 1901. After becoming a Seventh day Adventist in Cape Town in 1902, Booth went to the United States and convinced the Seventh day Adventist church of Plainfield, New Jersey to fund the establishment of a mission near Blantyre. This mission, originally called Plainfield mission and later renamed Malamulo, was on the site of the Seventh Day Baptist mission established by Booth, which the Seventh day Adventists purchased. Booth's stay with the Seventh day Adventists at Malamulo mission ended after six months, as his colleagues did not accept his radical views, and criticised him for their political implications.
Ньясалендтен кету
Бут 1902 жылы Ньясалендтен соңғы рет кетіп, алдымен Дурбанға сапарлады, ол 1903 жылғы ақпанда Ұлыбританияға жол тартты. 1907 жылы Бутқа Ньясалендке қайта оралуына ресми түрде тыйым салынды.
Booth left Nyasaland for the last time in 1902, travelling first to Durban, which he left in February 1903, to travel to Britain. Booth was officially barred from returning to the Nyasaland in 1907.
Номиналды өзгерту
Бут 1906 жылдың соңына дейін Ұлыбританияда қалды, себебі адвентистер оны Африкаға қайтаруға келіспеді, ал Христиан шіркеуі оның саяси көзқарастарының радикалды болуына байланысты миссионер ретінде қабылдамады. 1906 жылы Шотландияда болғанда Бут Чарльз Тейз Расселдің еңбектерімен танысты, ол көрнекті христиандық жаңарушы және Киелі кітап зерттеушілер қозғалысының, кейін Күзет мұнарасы қоғамы деп аталған, негізін қалаушы болған. 1906 жылдың соңында ол АҚШ-қа сапар шегіп, Нью-Йоркте Расселмен кездесті. Расселдің Күзет мұнарасы қоғамы Бутты миссионерлік қызметке тағайындады.
Booth remained in Britain until late 1906, as the Adventists were unwilling to send him back to Africa and the Church of Christ turned him down as a missionary because his political views were too radical. While in Scotland in 1906, Booth became familiar with the writings of Charles Taze Russell, a prominent Christian restorationist columnist and founder of the Bible Student movement, later known as the Watch Tower Society. In late 1906, journeyed to the United States and met Russell in New York. Russell's Watch Tower Society appointed Booth as a missionary
Бутқа Ньясалендке қайтуға тыйым салынғандықтан, ол 1907 жылы Кейптаунға барды, онда африкалық уағызшыларды оқытып, өздерінің туған жерлерінде, Буттың шала басқаруымен және Америкадан қаржыландырылатын, көбінесе тәуелсіз шіркеулер құруды жоспарлады. 1907 жылы Кейптаунда Бут Оңтүстік Африкада тұратын Эллиот Камванамен қайта кездесіп, оған Буттың сенбі күніне қатысты нанымдары мен Күзет мұнарасы қоғамының ілімдерін үйретті, осылайша Камвананың Ньясалендтегі миссионерлік жұмысына дайындады. 1906 мен 1909 жылдар аралығында ол солтүстік Ньясалендтен кем дегенде жеті шәкірт уағызшыны әкелді. Бут оларды төрттен сегіз айға дейін оқытып, өзінің сенбі күніне қатысты нанымдары мен Күзет мұнарасы қоғамының ілімдерін үйретті. Олар Ньясалендке оралғаннан кейін Буттың рөлі ай сайынғы төлемдерді, сондай-ақ Күзет мұнарасы қоғамы ұсынған Киелі кітаптар мен басқа да әдебиеттерді жіберумен шектелді. Бут Кейптаунда Африка үшін африкалықтарға арналған доктринасын жариялап, белгілі бір даңққа ие болды. Ол Күзет мұнарасының мыңжылдық уағыздауын жетінші күнге деген талаппен біріктірді, бұл 1909 жылдың соңында Рассел Бутты жетінші күн уағыздауын тоқтатуға көндіруге тырысқаннан кейін Күзет мұнарасы қоғамынан қуылғанына әкелді.
As Booth was banned from returning to Nyasaland, he went in 1907 to Cape Town, where he planned to train African evangelists to establish largely independent churches in their home areas that would be only loosely overseen by Booth and financed from America. Booth again met Elliot Kamwana, who was living in South Africa, in Cape Town in 1907, and instructed him in a mixture of Booth's sabbatarian beliefs and Watch Tower Society doctrines in preparation for Kamwana's missionary work in Nyasaland. Between 1906 and 1909, he brought at least seven trainee evangelists from northern Nyasaland. Booth instructed them for periods of four to eight months and taught them a mixture of his own sabbatarian beliefs and Watch Tower Society doctrines. Upon their return to Nyasaland, Booth's own role was limited to sending them monthly payments and bibles and other literature provided by the Watch Tower Society Booth preached his doctrine of Africa for the Africans in public in Cape Town, which gained him some notoriety. He combined Watch Tower millennialism with an insistence on the seventh day: this ultimately led to his expulsion from the Watch Tower Society in late 1909, after Russell had tried to convince Booth to stop his seventh day preaching.
Ньясалендтегі шәкірттер
Күзет мұнарасы қоғамымен қарым-қатынасын үзгенге дейін Бут Камвананы Нката-Бейге (Ньясаленд) қайтаруға бұйырды. Сол жерде ол 1908 жылдың соңы мен 1909 жылдың басында бірнеше ай ішінде Күзет мұнарасы қоғамының ілімін, сенбі күнін сақтауды және тыңдаушылардың әдет-ғұрыптар мен сиқырға қатысты алаңдаушылықтарын шешуді біріктірген Күзет мұнарасы қозғалысына он мыңға жуық адамды шомылдыру рәсімінен өткізіп, дінге көшкенге мәжбүрледі. Осы әрекеттері оның жер аударылуына әкелді. Басқа уағыздаушылар әдетте 1909 және 1910 жылдары қайтып келді, бастапқыда Күзет мұнарасы қауымдарын құру үшін, бірақ 1910 жылы Америка Күзет мұнарасы қоғамының өкілі олардың сенбі күнін сақтауын қабылдамағандықтан, олар тәуелсіз Жетінші күн баптистер шіркеуін құрды, оны Бут қаржылай және адвентистік кітаптармен қолдады. 1910 жылы болған бөліністен кейін жергілікті Күзет мұнарасы қозғалысының басқа бөлімдері Орталық Африкадағы Күзет мұнарасы қозғалысына айналды, қазір Конгода «Ватицитавала» немесе «Китавала» («Мұнара» деген жергілікті термин) деп аталады. Буттың тағы бір шәкірті, Ниасалендте тұратын Чарльз Доминго, Ливингстония миссиясында білім алған, бірақ 1908 жылы дінге қызмет етуге рұхсат берілмегендіктен кетіп қалған. Ол 1908 жылы Күзет мұнарасына қосылды және Бут 1909 жылы жер аударылғанға дейін оның қызметіне қаржылай көмек берді, ал 1910 жылы ол Жетінші күн баптисті болды. Джозеф Бут пен Чарльз Доминго 1911 және 1912 жылдары Жетінші күн баптистері үшін «Африкалық сенбілік жазбалар» атты мерзімдік басылымды шығарды, оның нөмірлерін қазір Висконсин штатының Дженсвилл қаласындағы Жетінші күн баптистерінің тарихи кітапханасы мен мұражайында және Зомбадағы Малави университетінің кітапханасында көруге болады. Бут 1914 жылға қарай еуропалықтардың Африканы билемейтінін, бірақ демократия, африкалықтардың өзін-өзі басқаруы және американдық қара нәсілділермен бірлік орнатылатынын болжады. Бұл ілімдері, салық салуды сынауы және Буттың серігі Эллиот Камвана Ниасалендтен тұтқындалып, жер аударылғандықтан күдік тууы, 1909 жылдың ортасында Трансвальдтан жер аударылуына себеп болды, бірақ ол британдықтар басқаратын Оңтүстік Африканың бөліктерінде қала алды, алдымен Кейптаунда, ал 1914 жылдан бастап Басутоландта миссионер болып қызмет етті. 1976 жылы шыққан «Күзет мұнарасы» басылымында Бут пен оның африкалық серігі Эллиот Камвана туралы былай делінген: «Олар ешқашан Киелі кітапты зерттеушілер немесе Ехобаның куәгерлері болған емес. Олардың Күзет мұнарасы қоғамымен қарым-қатынасы қысқа және үстүрт болды». Буттың ілімдеріне ол таратып отырған Күзет мұнарасы әдебиеттеріне қайшы келетін әлеуметтік өзгерістерді қолдау да кірді. Әсіресе Бут үш жыл бойы Күзет мұнарасымен байланыста болған, миссионер болып тағайындалған және қаржыландырылған еді, сондықтан бұл пікірлер шынайы емес және адастыратын болып көрінеді.
Before his break with the Watch Tower Society, Booth had directed Kamwana to return to Nkhata Bay in Nyasaland where he baptised and converted about ten thousand people to the Watchtower movement, which combined Watch Tower Society teaching, sabbatarian practices and addressing his audiences' concerns about witchcraft, in a few months in late 1908 and early 1909. These activities led to his deportation. The other evangelists generally returned in 1909 and 1910, initially to set up Watchtower congregations but, after an inspection visit by an American Watch Tower Society official in 1910 considered their sabbatarian practices unacceptable, they formed an independent Seventh day Baptist church, which Booth supported financially and with Adventist books. Other sections of the indigenous Watchtower movement after the 1910 split became the Watchtower movement in Central Africa, now known as "Waticitawala" or "Kitawala" (a local term for "Tower") in Congo. Another disciple of Booth based in Nyasaland, Charles Domingo, who was educated at the Livingstonia mission but left in 1908 when he was refused ordination. He joined Watch Tower in 1908 and received funding for his activities from Booth until Booth was deported in 1909, and he became a Seventh day Baptist in 1910. Joseph Booth and Charles Domingo edited a periodical, the African Sabbath Recorder, for Seventh Day Baptists in 1911 and 1912, issues of which can now be viewed at the Seventh Day Baptist Historical Library and Archives in Janesville, Wisconsin and at the Library of the University of Malawi in Zomba. Booth predicted that by 1914 Europeans no longer would rule Africa, but that there would be democracy, African self rule and unity with American Blacks. These teachings, his criticism of taxation, and the suspicion of Booth because his associate, Elliot Kamwana, had been arrested and deported from Nyasaland, led to his deportation from the Transvaal in mid 1909, although he was able to remain in the British ruled parts of South Africa, living firstly in Cape Town and from 1914 in Basutoland where he was a Seventh day Baptist missionary. Referring to Booth and his African associate Elliot Kamwana, a 1976 Watch Tower publication noted, "they never became Bible Students or Jehovah's Christian witnesses. Their relationship with the Watch Tower Society was short and superficial." Booth's teachings included advocating for social change, in contradiction to the Watch Tower literature he distributed. Particularly in the case of Booth, who had a three year association with, was appointed as a missionary by and financed by, Watch Tower, these comments appears disingenuous and misleading.
Депортация және кейінгі жылдары
1915 жылы Бут британдық африкалық конгресс петициясын жариялады, білімді африкалықтардың еуропалықтармен тең саяси құқықтары болуын талап етті және 1915 жылдың қазан айында Оңтүстік Африкадан қайта депортацияланды. Англиядағы келесі бірнеше жылда ол Бірінші дүниежүзілік соғысқа қарсы бейбітшілік акцияларына қатысты. 1919 жылы оған Оңтүстік Африкаға оралуға рұқсат берілді, кіші қызы Мэри Винфред Бут Сэйлс Кейптауннан біршама қашықтықта салған үйінде тұруға мүмкіндік алды, бұл оны африкалық мәселелерге белсенді араласудан тоқтатты. Буттың екінші әйелі 1921 жылы қайтыс болды, ал ол 1924 жылдың мамырында 73 жасында үшінші әйелі Лилианға үйленді, ол шамамен 49 жаста болды. Кейін Бут денсаулығының нашарлауына және африкалықтармен байланыстары биліктің назарын аударғандықтан үшінші әйелімен Англияға қайтып келді. Бут Англияда тұрып, мерзім-мерзім ауырып, 1932 жылдың 4 қарашасында 82 жасында Уэстон-супер-Маредегі үйінде қайтыс болды. Өлім куәлігінде өлім себебі асқазан карциномы деп көрсетілген. Ол Төменгі Уэстон-супер-Маредегі Милтон зиратына жерленді, онда оның үшінші әйелі Лилиан жиырма жыл өткен соң, 1952 жылы оның қасына жерленді. Оның үлкен қызы Эмили Бут Лэнгворти 1952 жылы Африкадағы өмірі туралы тәжірибелерін "Бұл Африка менікі болды" атты естеліктерінде жазды.
In 1915, Booth produced a British African Congress petition, demanding that educated Africans should have the same political rights as Europeans, and was again deported from South Africa in October 1915. Over the next few years in England, he was involved in pacifist protest against the First World War. He was allowed to return to South Africa in 1919, to live in the house his younger daughter, Mary Winifred Booth Sales, had built some considerable distance from Cape Town, which discouraged him from any active involvement in African affairs. Booth's second wife died there in 1921, and he married his third wife, Lillian in May 1924 when he was 73 and she was about 49. Booth and his third wife later returned to England because of his ill health and because Booth's contacts with Africans were attracting the attention of the authorities. Booth remained in England, suffering periodic illness, until he died on 4 November 1932 at the age of 82 at his home in Weston super Mare. His death certificate gives the cause of death as carcinoma of the stomach. He was buried at Milton Cemetery in Lower Weston super Mare, where his third wife, Lilian, was buried with him twenty years later in 1952. His elder daughters, Emily Booth Langworthy, would write in 1952 of their experiences in Africa in her memoir "This Africa was Mine".