Индия сары пигментінің тарихы

Кіріспе

Сары түсті пигмент. Үнді сарысы – негізінен эуксантикалық қышқыл тұздарынан (магний эуксантаты және кальций эуксантаты), эуксантоннан және сульфондалған эуксантоннан тұратын күрделі пигмент. Ол сондай-ақ пурее, қар басы сарысы, гауголи, гогили, Хардвари пеори, Монгхир пури, пеоли, пеори, пери рунг, пиоури, пиури, пуреа арабика, pwree, jaune indien (француз, голланд), Indischgelb (неміс), yìndù huáng (қытай), giallo indiano (итальян), amarillo indio (испан) деп те белгілі. Кристалл түрінде суға ерітіліп немесе маймен араластырылғанда мөлдір сары бояу шығарады, ол үнділік фрескаларында, майлы бояуларда және акварельдерде қолданылған. Қолданғаннан кейін үнді сарысы айқын, терең және люминесцентті қызғылт сары түс береді, ол флуоресценциясының арқасында күн сәулесінде ерекше жарқын және айқын көрінеді. Оның жағымсыз иісі бар екені айтылады. Ол Үндістанда Моғол дәуірінде және Еуропада он тоғызыншы ғасырда кеңінен қолданылған, ал 1921 жыл шамасында коммерциялық түрде қолжетімсіз болды.

Тарих

Үнді сарысы ежелгі өнерде, мата бояуда және басқа да өнімдерде кеңінен қолданылған. Ол өте жарқын түсімен ерекшеленді және 16-19 ғасырлардағы Раджпут-Моғол миниатюралық суреттерінде жиі қолданылды. Кейбір қабырға суреттерінде де пайдаланылған болуы мүмкін. Пигмент Еуропаға әкелінді, және Ян Вермеер сияқты суретшілердің оны қолданғаны белгілі. Вермеердің 1662-1663 жылдардағы «Теңгерімді ұстаған әйел» суретінде үнді сарысы қолданылған деген ұзақ жылдар бойы сақталған пікір, пігментті талдау арқылы жоққа шығарылды. Үнді сарысының бастапқыда тек манго жапырақтарымен және сумен қоректенген малдың зәрінен ауылдық Үндістанда жасалғаны айтылады. Зәр жиналып кептіріліп, «пүрри» деп аталатын иіссіз, лас сары түсті шарларға айналдырылған. Бұл процеске 1908 жылы адамгершілікке қайшы деп тыйым салынды деген аңыз бар, бірақ оны растайтын құжаттар табылмады. Калькутталық Т.Н. Мухарджи бұл процестің сипаттамасын берді. Ол сэр Джозеф Хукердің сұрауы бойынша, Үндістанның солтүстік-шығысындағы Бихар штатындағы Монгирдегі жануарлардың зәрінен жасалатын пигментті зерттеді. Леонор Мериме жазған «Майлы бояу және фреска өнері» кітабында пигменттің мүмкін көзі – Memecylon tinctorium ағашынан немесе үлкен бұтасынан алынатын бояушы зат екені айтылады. Жергілікті тұрғындар оның жапырақтарын сары бояу үшін пайдаланған. Бұл бояудан шығатын сиыр зәрінің иісі, бояушы заттың осы материалдан алынғанын көрсетеді. 1844 жылы химияшы Джон Стенхаус «Философиялық журналдың» қарашадағы санында үнді сарысының шығу тегін зерттеді. Сол кезде Үндістан мен Қытайдан әкелінген «пүрри» шарлары ашылғанда терең қызғылт түсті болатын. Микроскоппен қарағанда, олар кішкентай ине тәрізді кристалдардан тұратын, кастор майына ұқсас иіске ие болды. Стенхаус үнді сарысының түйе, піл және бұқа сияқты жануарлардың өт тастарынан немесе олардың зәрінен алынған деп ойлады. Химиялық талдау жүргізіп, оның өсімдік тектес екеніне көз жеткізді. Ол бұл пигменттің «ағаш немесе өсімдіктің шырыны, магниямен қанықтырылып, қазіргі консистенциясына дейін қайнатылған» деген қорытындыға келді. Виктория Финлей 2002 жылы жарық көрген «Түс: бояу қорабы арқылы саяхаттар» кітабында үнді сарысының сиыр зәрінен жасалғанын зерттеді. Ол бұл практика туралы жазбада тек Т.Н. Мухарджидің хатын тапты, ол оның жасалуын көргенін мәлімдеді. Финлей Миржапурда пигмент өндірісі туралы ауызша дәлелдер таппағандықтан және Мухарджидің айтуынша, 1908 жыл шамасында Монгирде үнді сарысы өндірісіне тыйым салынғаны туралы заңдық құжаттарды таба алмағандықтан күмәнмен қарады. Басқа зерттеушілер бұл тыйымды 1869 жылғы Бенгалияның жануарларға қатыгездік жасауды болдырмау туралы заңдарының негізінде жасауға болыпты. Алайда, басқа зерттеулер 1400 жылға дейінгі Пахари суреттерінде манго жапырақтарымен қоректенген сиырлардың зәрін қолдануға қатысты көптеген дәлелдер тапты. 2017 және 2018 жылдардағы бірнеше зерттеулер, соның ішінде Мухарджидің Хукерге берген үлгісін қайта қарау, Мухарджинің байқауының дұрыс екенін растады. Бауырдағы глюкуронидация жолдары арқылы эуксантик қышқылының өндірісін көрсететін жануарлар метаболизмі зерттеулері үнді сарысының зәрден шыққандығын көрсетті.

Indian yellow was widely used in Indian art, cloth dyeing and other products. It was noted for its intense luminance and was especially well known from its use in Rajput Mughal miniature paintings from the 16th to the 19th century. It may have also been used in some wall paintings. The pigment was imported into Europe and its use is known from some artists including Jan Vermeer who was long thought to have used Indian yellow in his Woman Holding a Balance (1662 1663), since disproven by pigment analysis. Indian yellow pigment is claimed to have been originally manufactured in rural India from the urine of cattle fed only on mango leaves and water. The urine would be collected and dried, producing foul smelling hard dirty yellow balls of the raw pigment, called "purree". The process was allegedly declared inhumane and outlawed in 1908, but no record of these laws has been found. A description of the above process was given by T. N. Mukharji of Calcutta, who in response to a request from Sir Joseph Hooker, investigated an animal source in Monghyr, north east Bihar, India. The Art of Painting in Oil and Fresco, a translation of the French De la peinture à l’huile by Léonor Mérimée, states a possible source for the pigment: the coloring matter is extracted from a tree or large shrub, called Memecylon tinctorium, the leaves of which are employed by the natives in their yellow dyes. From a smell like cow's urine, which exhales from this colour, it is probable that this material is employed in extracting the tint of the memecylon. In 1844, chemist John Stenhouse examined the origin of Indian yellow in an article published in the November 1844 edition of the Philosophical Magazine. At that time the balls of purree imported from India and China came in balls of around which when broken open showed a deep orange color. Viewed under a microscope, it showed small needle shaped crystals, while its smell was said to resemble that of castor oil. Stenhouse reported that Indian yellow was commonly thought to either be composed of gallstones from different animals, including camels, elephants, and buffaloes, or deposited from the urine of some of these animals. He carried out a chemical analysis and concluded that he believed it was in fact of vegetable origin, and was "the juice of some tree or plant, which, after it has been expressed, has been saturated with magnesia and boiled down to its present consistence." In her 2002 book Colour: travels through the paintbox, Victoria Finlay examined whether Indian yellow was really made from cow urine. The only printed source that she found mentioning this practice was the single letter written by T. N. Mukharji, who claimed to have seen the color being made. Finlay was very skeptical as she found no oral evidence of the production of pigment in Mirzapur and she failed to find legal records concerning the supposed banning of Indian yellow production in Monghyr around 1908 as claimed by Mukharji. Other researchers have pointed out that this ban may have been possible on the basis of pre existing Bengal acts for the prevention of animal cruelty 1869. However other researches have found many lines of evidence including Pahari paintings from c. 1400 that show the use of urine from cows fed on mango leaves. Several studies in 2017 and 2018, including a re examination of the sample supplied by Mukharji to Hooker confirm that Mukharji was accurate in his observation and highlights the origins of Indian yellow from urine by identifying metabolic studies on animals demonstrating euxanthic acid production through glucuronidation pathways in the liver.