Кіріспе
Германиядағы госпитальдік рыцарлар орденінің протестанттық тармағы Бранденбург баллиясы, Иерусалимдегі Киелі Иоанн госпиталінің рыцарлық ордені (Balley Brandenburg des Ritterlichen Ordens Sankt Johannis vom Spital zu Jerusalem), көбінесе Киелі Иоанн ордені немесе Йоханнитер ордені (нем. Johanniterorden) деп аталады. Бұл – Госпитальдік рыцарлар орденінің неміс протестанттық тармағы, ең көне сақталған рыцарлық орден, ол 1099 жылы Иерусалимде құрылған деп есептеледі. Орденді отыз жетінші Геррмейстер ("Рыцарлардың шебері" немесе Ұлы магистрі), Пруссия князі Оскар басқарады. Оның әр рыцары, дүние жүзіндегі шамамен төрт мың адам, Әділет рыцары (Rechtsritter) немесе Құрмет рыцары (Ehrenritter) болып табылады. Орденге қабылдау тек тағайындау арқылы жүзеге асырылады, және ешкім тікелей қабылдауға үміткер бола алмайды; ол неміс азаматтарымен немесе неміс тілінде сөйлейтіндермен шектелмейді, рыцарьлардың қатарында көптеген елдердің азаматтары мен тұрғындары бар. Мүшелік енді 1948 жылға дейін болғандай тек ақсүйектерге ғана шектелмесе де, рыцарьлардың көп бөлігі әлі де осы топтан шыққан. Орден Германияда он жеті командирлік, Австрияда, Финляндияда, Францияда, Венгрияда және Швейцарияда, сондай-ақ он екі басқа елде (Австралия, Бельгия, Канада, Колумбия, Дания, Италия, Намибия, Польша, Оңтүстік Африка, Ұлыбритания, АҚШ және Венесуэла) қосалқы командирліктері бар жаһандық командирлікпен құрылған. Лондон штаб-пәтеріндегі Иерусалимдегі Киелі Иоанн госпиталінің ең құрметті орденімен (оның британ монархы жоғары басшысы), швед Johanniterorden i Sverige және голланд Johanniter Orde in Nederland бірге, Орден Иерусалимдегі Киелі Иоанн ордендерінің альянсының мүшесі болып табылады. Рим-католик Мальтаның Әскери және ең жоғары орденімен (SMOM) бірге, бұл төрт "Альянс ордені" Госпитальдік рыцарлардың заңды мұрагерлері болып саналады. Олар Киелі Иоанн есімін пайдаланатын басқа ордендерді тек еліктеуші деп санайды, ал Альянс пен SMOM бірлесіп, осындай еліктеулерді анықтау және оларға қарсы шаралар қабылдау үшін әрбір бес орденнен өкілдері бар Жалған ордендер комитетін (кейін қайта атқарылып, Сент-Джон ордендері комитеті болып ұйымдастырылды) құрды. Орден және оның Нидерланды мен Швециядағы серіктес ордендері, 1946 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бранденбург баллиясынан тәуелсіз болды, протестанттық болып табылады. Римде орналасқан SMOM тек католик дініндегі ер және әйелдерді қабылдайды. Сент-Джон ордені, ортағасырлық ағылшын тіліндегі Киелі Иоанн орденінің тілі, 19 ғасырда негізінен Англикандық болды, бірақ содан бері кез келген діндегі ерлер мен әйелдерге мүшелікке жол ашты.
The Bailiwick of Brandenburg of the Chivalric Order of Saint John of the Hospital at Jerusalem (Balley Brandenburg des Ritterlichen Ordens Sankt Johannis vom Spital zu Jerusalem), commonly known as the Order of Saint John or the Johanniter Order (German: Johanniterorden), is the German Protestant branch of the Knights Hospitaller, the oldest surviving chivalric order, which generally is considered to have been founded at Jerusalem in 1099. The Order is led by its thirty seventh Herrenmeister ("Master of the Knights" or Grand Master), Oskar Prince of Prussia. Each of its knights, about four thousand men worldwide, is either a Knight of Justice (Rechtsritter) or a Knight of Honour (Ehrenritter). Membership in the Order is by appointment only, and individuals may not petition for admission; it is not limited to German citizens or German speakers, and knights include citizens and residents of numerous countries. Although membership is no longer limited to the nobility, as it was until 1948, the majority of knights still are drawn from this class. The Order comprises seventeen commanderies in Germany, one each in Austria, Finland, France, Hungary, and Switzerland, and a global commandery with subcommanderies in twelve other countries (Australia, Belgium, Canada, Colombia, Denmark, Italy, Namibia, Poland, South Africa, the United Kingdom, the United States, and Venezuela). Together with the London based Most Venerable Order of the Hospital of Saint John of Jerusalem (of which the British monarch is Sovereign Head), the Swedish Johanniterorden i Sverige, and the Dutch Johanniter Orde in Nederland, the Order is a member of the Alliance of the Orders of Saint John of Jerusalem. Along with the Roman Catholic Sovereign Military Order of Malta (SMOM), these four "Alliance Orders" represent the legitimate heirs of the Knights Hospitaller. They consider other orders using the name of Saint John to be merely imitative, and the Alliance and the SMOM jointly formed a False Orders Committee (renamed and reorganised as the Committee on Orders of Saint John), with representatives of each of the five orders, to expose and take action against such imitations. The Order and its affiliate orders in the Netherlands and Sweden, which became independent of the Bailiwick of Brandenburg in 1946, after the Second World War, are Protestant. The SMOM, headquartered in Rome, admits only men and women of the Catholic faith. The Venerable Order of Saint John, a recreation of the medieval English Langue of the Order of Saint John, was chiefly Anglican at its formation in the nineteenth century but since has opened its membership to men and women of any faith.
Неміс тілді елдерде пайда болуы
Иерусалимде Орден құрылғаннан кейін көп ұзамай, Батыс Еуропадағы қолдаушылар Орденнің мақсаттарына – қасиетті жерге саяхат ететін христиан паломниктерінің әскери қорғанысы мен медициналық көмегіне – егістік жерлер мен басқа да мүліктерді беруге кірісті. Уақыт өте келе, бұл жерлер өңірлік әкімшілік бөлімдеріне біріктірілді, олардың әрқайсысын жоғары дәрежелі рыцарь немесе Орденнің рыцарь-командирі басқарды. Германиядағы алғашқы командирлік XII ғасырдың ортасында құрылды. 1318 жылға қарай, Киелі Рим империясының солтүстік-шығыс бөлігінде Бранденбург билігі құрылды, ол Орденнің сот орындаушысының (жоғары шенеунігі) басшылығымен Орденнің командирліктерінің біріккен жиынтығы болды. Бұл биліктің байлығы мен ықпалы (әсіресе, таратылған Храм Орденінің мүліктерімен толықтырылғаннан кейін) соншалықты зор болды ki, 1382 жылы Хеймбах келісімінде Неміс тілінің Приоры (орта ғасырлық Сен-Жан Орденінің негізгі бөлімдері болған сегіз аумақтық "тіл") Бранденбург билігіне өз губернаторын (Бранденбург сот орындаушысы, көбінесе Герренмайстер деп аталады) және командирліктерді құрайтын биліктің прецепторларын (командирлерін) таңдау құқығын мойындады.
Ерте заманауи Еуропа
Протестанттық реформация кезінде, сол кезде бөлінбеген Сент-Джон орденінің неміс тіліндегі ірі бөлігі Бранденбург баулының басшылығымен лютерандық теологияны қабылдады, бірақ орденнің үлкен магистрінің билігін мойындады, ол көптеген рыцарьлармен бірге Рим католигі болып қалды. Орденнің жоғары лауазымды шенеуніктері, қазір Иерусалим, Акра және Родос қалаларын мұсылман арабтары мен түріктерге бірінен кейін бірі жоғалтқаннан кейін, Жерорта теңізіндегі Мальта аралында орналасқан, екі топ арасындағы теологиялық және шіркеулік айырмашылықтарға қарамастан, протестант рыцарьларымен қарым-қатынасты сақтауға ниет білдірді. Бірақ 1581 жылы сол кездегі үлкен магистр Жан де ла Касьер геррмейстер Мартин фон Хогенштейнды Мальтадағы Сент-Джон орденінің басқару кеңесінің алдына шақырды; геррмейстер келмегендіктен, Де ла Касьер баулықтың рыцарьларын орденнен қууды жариялады, бірақ ол бұл шешімді басқару кеңесінің келісімісіз қабылдады. Рим католик орденінен бөлінген Бранденбург баулығы гүлденуін жалғастырды. Көбінесе германиялықтардан шыққан ақсүйектерді ғана қабылдап, баулық кедейлерге, науқастарға және жараланғандарға көмек көрсету үшін ауруханалар мен басқа да мекемелерді ұстады. 1641 жылы, тіпті Рим католигі Адам фон Шварценбергті қоса алғанда, геррмейстерлердің сайлаулары Рим католик Мальта орденінің Германиядағы үлкен приорына хабарланды, және Мальта орденінің басқару органдарының сұранысына сәйкес, үлкен приоратқа жауаптар (кірістен мерзімді төлемдер) жіберілді. Қырқыс Отыз жылдық соғыс баулықты қиратты, көптеген рыцарьлардың өліміне және баулықтың байлығының жойылуына әкелді. Вестфалия бейбіт шартының шарттары бойынша, баулық Бранденбург сайлаушыларының, кейін Пруссия корольдерінің, Гогенцоллерн әулетінің мүшелерінің қорғауына алынды. Осы қорғау аясында Йоханнитер ордені, орден солай атала бастағаннан кейін, штаб-пәтерін Бранденбургтың Ноймарк аймағындағы Сонненбург қамалында, Одер өзенінің шығысында орналастырды, бірақ геррмейстер 1738 жылы құрылысы аяқталғаннан бастап Берлиндегі орден сарайында тұрды. Ерте заманағы Еуропаның қатал діни ағымдарының орнына ағартушылық келгенде, протестант баулығын Рим-католик Мальта орденіне қосуға тағы да, бірақ сирек әрекеттер жасалды. Бірақ достық қарым-қатынастарға қарамастан, Мальтаға жауап төлеу және 1776 жылы Мальта орденінің басқару кеңесіне баулықтың делегаттарының қатысуы сияқты, екі орденнің формалды бірігуіне Папаның келісімі жетіспегендіктен кедергі келді.
XIX ғасыр және одан кейінгі кезеңдер
1811 және 1812 жылдары орденнің қорғаушысы ретінде Пруссия королі Фридрих Вильгельм III Герменмейстер мен Капитулдың (орденнің басқарушы кеңесі) өкілеттіктерін Пруссия Тажына жүктеді, осы арқылы Bailiwick-ті таратып, оның мүліктерін тәркіледі. Оның орнына, осыған ұқсас атаумен және белгілерімен аталатын, Корольдік Пруссиялық Сент-Джон орденін құрды. Bailiwick-тің Герменмейстері, ханзада Август Фердинанд, жаңа орденнің алғашқы Ұлы Мастері болды және Бранденбург Bailiwick-інің сарайы – Орденсарайда тұруын жалғастырды. Bailiwick-тің барлық рыцарлары жаңа орденнің мүшелеріне айналды. 1852 жылы орден таратылып, Пруссия королі Фридрих Вильгельм IV, Пруссия корольдерінің орденді қорғаушы ретіндегі өкілеттіктерін қайта қолданып, бастапқы Bailiwick-ті қайта құрды. Бастапқы орденнің тірі қалған сегіз әділет рыцары оның алғашқы мүшелерінің қатарына кірді. 1853 жылы олар Пруссия королі Фридрих Карл Александрдың кіші інісін, қайта құрылған орденнің жаңа Герменмейстері етіп сайлады. Ол Мальта орденінің басшылығына сайланғанын жариялады, ол бұл қайта құруды тарихи Bailiwick-тің жалғасы ретінде мойындады. Иоганн ордені және оның тармақтары Римдегі католик Ұлы Мастерінен толық тәуелсіздік алды, бірақ Герменмейстерлер содан бері орденнің Рим католик Мальта орденімен тарихи байланысын үнемі және ашық мойындап келеді. 19 және 20 ғасырлар бойында орден көбірек қайырымдылық қызметтерін құрып, қолдады. Қазір ол көптеген ауруханаларға, жедел жәрдем қызметтеріне, қарттар үйлеріне және балалар бақшаларына иелік етеді және Германияда да, шетелде де алғашқы медициналық көмек курстарын және апаттарда көмек көрсетуді ұйымдастырады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, жеңімпаз одақтастар Польшаға берген Неймарк (Сонненбург "Слоньск" деп аталды, ал қамал қираған күйде қалды) орден өзінің штаб-пәтерін Батыс Германияның Бонн қаласына көшірді. Батыс және Шығыс Германияның бірігуінен кейін штаб-пәтер Берлинге қайта көшірілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін орденнің орналасқан жері ғана емес, басқа да өзгерістер болды. 1946 жылы швед және голланд командирлері Bailiwick-тің тікелей бақылауынан бөлінді (бірақ 1961 жылдан бері Альянс арқылы онымен байланыста болды), ал екі жылдан кейін Bailiwick өзі қарапайым азаматтарды рыцарь ретінде қабылдауға кірісті, себебі монархиялық Германия дворяндары "қатып қалған тап" ретінде қарастырылды. Фин командирлері, қазіргі тәуелсіз швед және голланд ордендері сияқты, таза дворяндық қоғам болып қала береді. Герменмейстер енді сайланады және Пруссия королі немесе Германия императоры тағайындамайды, бірақ 1693 жылдан бері осы лауазымды атқарушылардың барлығы бұрынғы Пруссия корольдері мен соңғы неміс императорларының Гогенцоллерн әулетінің мүшелері болды. Орденнің Германия заңнамасы бойынша қазіргі мәртебесі 1852 жылы құрылғаннан және 1957 және 1959 жылдары Германия үкіметі ордендегі дәрежелік белгілерді Германияның еңбегі үшін марапаттары ретінде ресми мойындағаннан туындайды.
Санаттары
Орденде үш белсенді дәреже бар: Командир (Kommendator), Әділдік рыцары (Rechtsritter) және Құрмет рыцары (Ehrenritter). Сонымен қатар, орденге ерекше қызмет көрсеткен Әділдік рыцарларына берілетін Құрметті Командир (Ehrenkommendator) және орден мүшесі емес, бірақ ерекше қызмет көрсеткен ер адамдарға (оның ішінде евангелистік емес христиандарға) берілетін Құрметті мүше (Ehrenmitglieder) дәрежелері де бар.
Қайырымдылық жұмыстары
Johanniter Unfall Hilfe ("Сент-Джон апат көмегі") арқылы, оның ауруханалары, зейнеткерлер үйлері, паллиативтік күтім орталықтары және басқа да мекемелері арқылы Орден бүгінде Германияда медициналық және құтқару қызметтерін ұсынатын маңызды ұйым болып табылады, сондай-ақ Еуропа, Африка және Американың басқа аймақтарында да осы сияқты қызметтерді, аздап болса да, ұсынады. Бұл қызметтер көптеген Ұлттар Достастығы елдеріндегі Сент-Джон жедел жәрдем қызметіне және Мальтаның Әскери Егеменді Орденімен байланысты әртүрлі ұйымдарға ұқсас. Олардың барлығы христиан дінінің ықыласымен жүзеге асырылады. Бұдан өзге, Орден ұйымдастыратын рухани сергектеулер мен басқа да шаралар қазіргі әлемде христиан дінін ұстанатын азаматтардың рухани жетілуіне және дамуына бағытталған.
Таңба
Орденнің плащы қара түсті, сол жақ кеудесінде үлкен, ақ, зығырдан жасалған сегіз қырлы крест бейнеленген. Көптеген рыцарьлардың плащы қара жүннен (француз рыцарьлары ерекше ақ жүн жаға қосады) қарапайым астармен, бірақ Херренмейстердің плащы атласпен қапталған қара барқыттан жасалған. Көптеген рыцарьлардың плащтары тек мойында ғана бекітіледі, бірақ Херренмейстер, Командирлер, Құрметті Командирлер және Әділет рыцарьлары да ұзын қара арқан – цингулум киеді. Белгілер, сондай-ақ құрмет кресттері деп те аталады, енді Орден тарапынан автоматты түрде берілмейді (Орденге қабылдау енді ғибадатханада шапанмен салтанатты киіну рәсімін қамтиды). Құрмет кресін алу үшін рыцарьлар Орденге бес жыл қызмет етуі керек. Әділет рыцарі атағына көтерілу үшін кем дегенде жеті жыл көрнекті қызмет ету қажет. Орденнің негізгі белгісі – ақ эмальды мальтий кресі. Кресттердің қанаттары арасында бейнеленген Бранденбург (кейін Пруссия) бүркіттері 1668 жылдан бастап қолданысқа енген; олар Әділет рыцарьлары, Құрметті Командирлер, Командирлер және Херренмейстер үшін алтын, бірақ Құрмет рыцарьлары мен Құрметті мүшелердің кресттерінде бүркіттер қара эмальдалған, тек әр бүркіттің басындағы кішкентай тәждер алтын түсті қалдырылған. Херренмейстердің кресіндегі және Командирлердің, Құрметті Командирлердің, Әділет рыцарьларының және Құрметті мүшелердің крестеріндегі Пруссия патшасының жабық тәжі Ұлы Фридрих тұсында пайда болды, оның үкіметі оны белгілерде пайдалануға рұқсат берген. Тәжді есептемегенде, Әділет рыцарінің кресінің диаметрі 5 см; Командирдің, Құрметті Командирдің немесе Құрметті мүшелердің кресінің диаметрі 5,5 см; ал Херренмейстердің кресінің диаметрі 7 см. Құрмет рыцарінің тәжсіз кресінің диаметрі 6 см. Әр крес мойынға тағылатын, ені 4,5 см қара моар лентадан ілінеді. Орденнің барлық мүшелері жұлдыз немесе "көк белгісі" ретінде қарапайым мальтий кресін тағуға құқылы. Мұндай жұлдыздардың көпшілігі қарапайым зығырдан жасалған, бірақ диаметрі шамамен 5,5 см күміс немесе күміс жалатылған жұлдыздар да ресми кешкі киіммен тағылады. Ақ эмальды мальтий кресі алтын (әдетте диаметрі 1,8 см) немесе күміс (1,3 см) түсті, рыцарь костюмының немесе спорттық пиджакның сол жақ лапеліне тағуға болады. XVIII ғасырдың соңынан бастап Иоганниттер Мальта рыцарьларына ұқсас форма кие бастады. Бұл форма жойылмаған, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын кию тоқтатылған.
Қатысушы тапсырыстар
1946 жылы Нидерланд және Швеция ордендерінің басшылықтары Бейливиктің тікелей қадағалауынан шығып, ерекше, бірақ байланысты ордендер құрды.
Нидерландыдағы Сент-Джон ордені
Ортағасырлық Голландияның Утрехт және Гарлем билігі Германия тілінің (ортағасырлық Сент-Джон орденінің негізгі бөлімдерінің бірі) құрамына кірген, бірақ Реформация кезінде олар реформаланған Бранденбург билігімен байланыс жасады. Утрехт билігі мен Гарлем командирлігі 1810 жылы Наполеонның оккупациясы кезінде таратылды. Бранденбург билігінің голланд рыцарлары 1909 жылы голланд монархы оларға патшалық қорғау берген кезде Йоханнитер ордені ішінде өз командирліктерін құрды; ал командирлік 1946 жылы неміс Йоханнитер орденінен бөлінді. Командирлік 1958 жылы тәуелсіз орденге айналды және қазір Йоханнитер Орде Нидерланд деп аталады, ол қазір ақсүйек әйелдерді де, ақсүйек ерлерді де қабылдайды. Голландия монархы – құрметті қолбасшы. Немец және швед ордендерімен бірге голланд ордені 13 маусымда Иерусалимнің Святой Иоанн ордендерінің альянсын құруға көмектесті. Йоханнитер Орде Нидерландтың голландтық нышандары прус бүркіттерін голланд арыстанымен ауыстырады.
Швециядағы Сент-Джон ордені
1185 жылы Әулие Жохан орденінің шведтік командалығы құрылған, бірақ 1530 жылы Реформация нәтижесінде ол діни статусынан айырылды. Он тоғызыншы ғасырдың басында кейбір швед дворяндары Йоханнитерорденнің рыцарьлары болды; 1920 жылы король Густав V оларды Әулие Жохан орденінің швед рыцарьларының одағы ретінде өзінің қорғауына алғанда, олардың саны 54-ке жетті. 1946 жылы швед рыцарьларының одағы неміс Йоханнитерорденінен бөлініп, швед ордені құрылды. Johanniterorden i Sverige деп аталатын және швед монархының Жоғарғы Қорғаушысы болып табылатын ол 13 маусымда 1961 жылы Иерусалимнің Әулие Жохан ордендерінің одағын құруға көмектесті. Швед ордені әлі де Швеция мемлекетінің жартылай ресми рыцарлық ордені болғанымен, іс жүзінде оның мүшелігі дворяндармен ғана шектеледі. Johanniterorden i Sverige орденінің шведтік белгілері прус бүркіттерін Ваза үйінің бастығымен алмастырады.