Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өсімдік түрі – Ағаш
Species of plant
the tree
Alnus nepalensis – Гималайдың субтропиктік жоталарында өсетін ірі қарағай ағашы. Бұл ағаш непали тілінде Утис, ал ағылшын тілінде – Непал қарағайы деп аталады. Ол жерді мелиорациялауға, отын ретінде және көмір жасауға пайдаланылады.
Alnus nepalensis is a large alder tree found in the subtropical highlands of the Himalayas. The tree is called Utis in Nepali and Nepalese alder in English. It is used in land reclamation, as firewood and for making charcoal.
Сипаттама
Alnus nepalensis – биіктігі 30 метрге, диаметрі 60 сантиметрге дейін жететін күміс сұр қабықтың ірі жапырақты қайың түрі. Жапырақтары кезектесіп орналасқан, қарапайым, тісті жиекті, бір-біріне параллель жүйкелері бар, ұзындығы 7–16 см, ені 5–10 см. Гүлдері – гүлшоғырлар (catkins), еркек және әйел гүлдері бөлек, бірақ бір ағашта пайда болады. Еркек гүлдері ұзын және төмен қарап тұрады, ал әйел гүлдері тік, сегізге дейін бірге қолтық шоғырларында (axillary racemes) орналасқан. Қайыңдар үшін ерекше, гүлдер күзде пайда болады, ал тұқымдары келесі жылы пісіп жетіледі.
Alnus nepalensis is a large deciduous alder with silver gray bark that reaches up to 30 m in height and 60 cm in diameter. The leaves are alternate, simple, shallowly toothed, with prominent veins parallel to each other, 7–16 cm long and 5–10 cm broad. The flowers are catkins, with the male and female flowers separate but produced on the same tree. The male flowers are long and pendulous, while the female flowers are erect, , with up to eight together in axillary racemes. Unusually for an alder, they are produced in the autumn, with the seeds maturing the following year.
Тарату
Гималайдың барлық аймақтарында 500–3000 метр биіктікте, Пакистаннан бастап Үндістан, Непал және Бутан арқылы Қытайдың оңтүстік-батысындағы Юньнань провинциясына дейін таралған. Терең жанартаулық құнарлы топырақта ең жақсы өседі, бірақ саз, құм және қиыршық тасты топырақта да өсе алады. Топырақтың түрлеріне кең ауқымда төзімді және өте сулы жерлерде жақсы өседі. Топырақта жеткілікті ылғалдылық қажет, өзен жағалауларын жақсы көреді, бірақ сонымен қатар беткейлерде де өседі.
It occurs throughout the Himalaya at 500–3000 m of elevation from Pakistan through India, Nepal and Bhutan to Yunnan in southwest China. It grows best on deep volcanic loamy soils, but also grows on clay, sand and gravel. It tolerates a wide variety of soil types and grows well in very wet areas. It needs plenty of moisture in the soil and prefers streamside locations, but also grows on slopes.
Қолданылуы
Ағаш тез өседі және кейде тау беткейлерінде топырақ эрозиясын тоқтату үшін, сондай-ақ көшіру егісінде жерді қалпына келтіру мақсатында отырғызылады. Оның тамырларында азотты бекітетін түйіндер болады. Ағашы орташа жұмсақтықта келеді. Одан кейде қораптар жасауға және жеңіл құрылысқа пайдаланады, бірақ көбінесе отын ретінде қолданылады, ол тегіс жағады, бірақ жылдам жанады, және көмір жасауға да қолданылады. Қазіргі уақытта бұл ағаш түрін Солтүстік Вьетнамдағы Лайчай провинциясының Симакай ауданындағы Хмонг, Нунг және Тху Лао сияқты әртүрлі жергілікті этностық топтар орманды қайта жасылдау және жергілікті білімдерін пайдаланып байыту үшін бағалайды (SPERI, CENDI).
The tree grows quickly and is sometimes planted as erosion control on hillsides and for land recovery in shifting cultivation. It has nodules on the roots which fix nitrogen. The wood is moderately soft. It is occasionally used for making boxes and in light construction but is mainly used as firewood, when it burns evenly but rather rapidly, and for making charcoal. Currently, this tree species is preferred by different indigenous ethnic groups such as H'mong, Nung and Thu Lao in Simacai district, Lao Cai province, Northern Vietnam to regreen and enrich the forest by local knowledge (SPERI, CENDI).