Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Аустроазия тілдер отбасының кіші тобы
Subgroup of the Austroasiatic language family
Вьет тілдері – Лаос және Вьетнамдағы вьет халықтарының сөйлейтін аустроазия тілдер отбасының бір тармағы. Бұл тармақты бұрын Việt–Mường, Annamese–Muong және Vietnamuong деп атаған; «Вьет» терминін Ла Воун Хейс ұсынған, ол Việt–Mường терминін қайта анықтауды ұсынды – оған сәтірлікті тек вьетнам және муонг тілдері кіретін Вьет тілдері тармағының кіші бөлігі ретінде қарастыру. Көптеген вьет тілдерінде Вьет–Муонг және қытай немесе тай тілдерінің ықпалына ұшырамаған аустроазия тілдерінің басқа тармақтары арасындағы тональдық немесе фонемалық жүйелер кездеседі. Бүгінде вьетнам тіліне, әсіресе лексикасы мен тональдық жүйесіне қытай тілінің айқын әсері бар. Қытай-вьетнам лексикасы қытай тілінен алынған тікелей аудармаларды есептемегенде, вьетнам лексикасының шамамен 30–60% құрайды.
The Vietic languages are a branch of the Austroasiatic language family, spoken by the Vietic peoples in Laos and Vietnam. The branch was once referred to by the terms Việt–Mường, Annamese–Muong, and Vietnamuong; the term Vietic was proposed by La Vaughn Hayes, who proposed to redefine Việt–Mường as referring to a sub branch of Vietic containing only Vietnamese and Mường. Many of the Vietic languages have tonal or phonational systems intermediate between that of Viet–Muong and other branches of Austroasiatic that have not had significant Chinese or Tai influence. Vietnamese, today, has had significant Chinese influence especially in vocabulary and tonal system. Sino Vietnamese vocabulary accounts for about 30–60% of Vietnamese vocabulary, not including calques from Chinese.
Шығу тегі
Вьет тілдерінің түп атасы дәстүрлі түрде қазіргі Солтүстік Вьетнамда орналасқан деп есептеледі. Дегенмен, вьет тілдерінің шығу тегі тіл білімі мамандары арасында әлі де даулы мәселе болып табылады. Тілдік әртүрлілікке негізделген тағы бір теория вьет тілдерінің ең ықтимал отанының қазіргі Лаостағы Болихамсай және Хаммуан провинцияларында, сондай-ақ Вьетнамдағы Нге Ан және Куанг Бинь провинцияларының бір бөлігінде екенін көрсетеді. Вьет тілдері тобының тарихы кем дегенде 2500-2000 жылға (Чемберлейн, 1998), 3500 жылға (Пейрос, 2004) немесе шамамен 3000 жылға (Алвес, 2020) жетеді. Алайда, археогенетикалық зерттеулер көрсеткендей, Дун Сон кезеңінен бұрын Қызыл өзен дельтасындағы тұрғындардың басым бөлігі австроазиялықтар болған: Фун Нгуен мәдениетінің Ман Бак жерлеу орнынан алынған генетикалық деректер (б.з.д. 1800 жыл) Таиландтағы Млабри және Луа тайпалары, Үндістандағы Никобар аралдарының тұрғындары және Камбоджадағы кхмерлер сияқты қазіргі австроазиялық тілдерді қолданушыларға жақын. Ал Дун Сон мәдениетінің Нуй Нап орнынан алынған "аралас генетикалық" деректер Қытайдың Дай тайпаларына, Таиландтағы Тай-Кадай тілдерінде сөйлейтіндерге және Вьетнамдағы, оның ішінде кинь тайпасына жататын австроазиялық тілдерді қолданушыларға ұқсас. Сондықтан, "[в]ьет тілдерінің таралуы, ең болжанасы, Қызыл өзен дельтасынан оңтүстікке қарай болған, солтүстікке емес. Оңтүстік аймақтағы әртүрлілікті ескере отырып, басқа да түсіндірмелер қажет болады."
The ancestor of the Vietic language is traditionally assumed to have been located in today's North Vietnam. However, the origin of the Vietic languages remains a controversial topic among linguists. Another theory, based on linguistic diversity, locates the most probable homeland of the Vietic languages in modern day Bolikhamsai Province and Khammouane Province in Laos as well as parts of Nghệ An Province and Quảng Bình Province in Vietnam. The time depth of the Vietic branch dates back at least 2,500 years to 2,000 years (Chamberlain 1998); 3,500 years (Peiros 2004); or around 3,000 years (Alves 2020). Even so, archaeogenetics demonstrated that before the Đông Sơn period, the Red River Delta's inhabitants were predominantly Austroasiatic: genetic data from Phùng Nguyên culture's Mán Bạc burial site (dated 1,800 BC) have close proximity to modern Austroasiatic speakers such as the Mlabri and Lua from Thailand, the Nicobarese from India (Nicobar Islands), and the Khmer from Cambodia; meanwhile, "mixed genetics" from Đông Sơn culture's Núi Nấp site showed affinity to "Dai from China, Tai Kadai speakers from Thailand, and Austroasiatic speakers from Vietnam, including the Kinh"; therefore, "[t]he likely spread of Vietic was southward from the RRD, not northward. Accounting for southern diversity will require alternative explanations."