Кіріспе

1915 жылы Ұлыбританияда сарбаздарды жалдауға бағытталған үгіт-насихат жоспары.

Дерби жоспары 1915 жылдың күзінде Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияда Герберт Китченердің жаңа Бас рекрутинг директоры, Дербидің 17-ші графы Эдвард Стэнли (1865–1948) тарапынан ұсынылды және оның атымен аталды. Ол әскери қызметке жарамды деп есептелген ер адамдарды өз еркімен қатарына қосылуға итермелеу үшін күшті қысым тактикасын пайдаланды. Тәліміздің шамамен 2/3 бөлігін құраған некеде тұрмаған ерлердің және үйленгендердің жартысына жуығын көндіруге қарамастан, соғыс кезеңіндегі жұмыс күшінің қажеттілігі соншалықты зор болды, 1916 жылға қарай әскери қызмет туралы заң қабылданып, міндетті түрде әскери қызметке шақыру енгізілді.

Тарих

1915 жылдың ортасына қарай соғыс күтілгеннен ұзаққа созылды және британдық әскерге көбірек сарбаздар қажет болды; «Дерби жоспары» – тағайындалған сауалнамашыларды пайдалану арқылы қанша адамды алуға болатынын анықтау мақсатындағы шара болатын. Сауалнамашылар үйге барып, соғысқа «ерікті» болуға көндіру үшін жарамды ерлермен сөйлесетін. 18-ден 41 жасқа дейінгі, «маңызды» (қажетті) мамандық иесі емес әрбір ер адам, шақырылғанда дереу немесе кейінге қалдырып әскери қызметке кіруге дайын екенін жария етуі керек еді. Жоспар жарияланғаннан кейін, кейбіреулер күтудің орнына дереу жұмыскерлерді қабылдау кеңсесіне барып тіркелді. Процесс 1915 жылдың тамызындағы Ұлттық тізілімдегі әрбір жарамды азаматтың тіркеу карточкасын көшіруден басталды, содан кейін ол көшірме жергілікті сайлау округінің Парламенттік жұмыскерлерді қабылдау комитетіне жіберілді. Бұл комитет «тактикалық және ықпалды» деп санайтын, бірақ өздері қызметке жарамсыз деп есептелетін «сауалнамашыларды» тағайындады. Көптеген сауалнамашылар саясатта тәжірибелі болды, бірақ зейнеткерлікке шыққан ардагерлер мен әскери қызметтегі сарбаздардың әкелері тиімдірек болды, ал кейбіреулері көндіру үшін тікелей қорқыту тактикасын қолданды. Әйелдерге сауалнама жүргізуге рұқсат берілмегенімен, олар мекенжайын ауыстырған ерлерді іздеуге көмектесті. Әрбір ер адам Дерби графынан келген хаттың көшірмесін алды, онда бағдарлама түсіндірілді және «біз сияқты өмір үшін күресіп жатқан елде» екендігі айтылды. Сауалнамашымен кездескен әрбір ер адам әскери қызметке қатыса ма, жоқ па, соны айтуы керек еді; ешкімге оның орнына сөйлеуге рұқсат етілмеді. Келісім білдіргендер 48 сағат ішінде жұмыскерлерді қабылдау кеңсесіне келуге уәде беруі керек еді, ал кейбіреулері дереу сонда сүйемелдеді. Егер олар медициналық тексеруден өтсе, ант беріп, 2с 9д ‘тіркелу сыйақысын’ алды. Келесі күні, әскери қызметке кейін шақырылуды күткен («А класы») ерлер Б армия резервіне ауыстырылды. Патшалық тәжін бейнелейтін хаки түсті жең таспасы әскери қызметке шақырылған немесе қабылданбаған барлық адамдарға, сондай-ақ суретте көрсетілгендей, «маңызды» және зейнеткерлікке шыққандарға берілді: (1916 жылдың қаңтарында әскери қызметке шақыру енгізілгеннен кейін бұл тоқтатылды). «А класының» әрбір сарбазының мәліметтері ақ карточкаға көшіріліп, 46 үйленген немесе үйленбеген жас тобының біріне жіберілді. Тек толық топтар ғана белсенді қызметке шақырылатыны, алдын ала 14 күн бұрын хабарланатыны уәделенді. Үйленбегендер тобы үйленгендерге дейін шақырылатын, ал жоспар басталғаннан кейін үйленгендер үйленбеген деп саналды. Үйленгендерге, егер әскери міндеттілік енгізілмесе, жеткілікті үйленбегендер тіркелмесе, олардың тобы шақырылмайтынына кепілдік берілді. Бұл жоспар 1915 жылдың қараша және желтоқсан айларында жүзеге асырылды және 318 553 медициналық жарамды сарбазды қамтыды. Алайда, үйленбеген сарбаздардың 38%-ы және үйленген сарбаздардың 54%-ы соғысқа қатысуға бағытталған жаппай қысымға қарсылық көрсетті, сондықтан британ үкіметі шетелдегі қазалардың өсуіне байланысты қосымша сарбаздарды қамтамасыз етуді мақсат етіп, 1916 жылдың 27 қаңтарында әскери қызметке шақыруды бекіткен 1916 жылғы Әскери қызмет туралы заңды қабылдауға мәжбүр болды.