Кіріспе

Әскери киім-кешек, сондай-ақ далалық киім, жауынгерлік киім немесе әскери форма деп те аталатын бұл киім – әскери, полиция, өрттен қорғау және басқа да мемлекеттік униформа киетін қызметтердің күнделікті жұмыстар мен жауынгерлік міндеттерде киетін киімдерінің бір түрі. Ол әдетте жакет, шалбар және жейде немесе футболкадан тұрады, бәрі де формальды киімге қарағанда кеңірек және ыңғайлырақ тігілген. Дизайн полк немесе қызмет түріне байланысты өзгеруі мүмкін, мысалы, армия, теңіз күштері, әуе күштері, морской пехота және т.б. Әскери бөлімдерде маталар әдетте камуфляж, жасырын үлгіде немесе жасыл, қоңыр немесе хаки түсте болады, бұл оларды қоршаған ортамен үйлестіріп, солдатты табиғатта көрінуден қорғайды. Батыс киім кодексінде далалық киім азаматтық киімге теңестіріледі. Осылайша, далалық киім кеңсеге немесе қызметкерлерге арналған қызметтік киімге, сондай-ақ мерекелік және толық форма киімдеріне қарағанда кем формальды саналады. XIX ғасырдың ортасында Британдық Үндістан армиясы алғаш рет шайқас үшін мақтадан жасалған киім киді. Олар алғаш рет 1848 жылы Гидтер корпусының құрамында киілді, онда ақ қоңыр түсті киімге «хаки» деген ат берілді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін итальян армиясының жартылай қорғаныш құрылыстары үшін алғаш рет арнайы жасалған және кеңінен таратылған әскери камуфляж матасы пайда болды. Германия осындай матаны парашютистер үшін униформа жасау үшін алғаш рет қолданды, ал соғыс аяқталғаннан кейін әртүрлі неміс және итальяндық маталар камуфляж киімдерін жасау үшін кеңінен қолданылды. Көптеген елдер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде камуфляж киімдерін жасады, бастапқыда тек «элиталық» бөлімдерге, содан кейін біртіндеп барлық қарулы күштерге енгізді.

Терминология

Британ ағылшын тілінде "battledress" атауы жиірек қолданылады. Американдық ағылшын тілінде армияда көбінесе "fatigues" термині, ал теңіз жаяу әскерінде бастапқыда жұмыс формасын білдірген "utilities" термині қолданылған. Қазіргі кезде "BDU" ("battle dress uniforms") термині жиірек қолданылады.

Австралия

Австралия әдетте өзінің Қарулы күштеріне британдық үлгідегі киім-кешектерді қолданды, бірақ басқа Ұлттар Достастығы елдері сияқты Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық жауынгерлік киімді қабылдамады. Оның орнына Австралия Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде киген форманың сәл жаңартылған нұсқасын пайдалануды жалғастырды. Бұл форма Корея соғысында да қолданылды. Малайя мен Борнеодағы 28-ші Достастық дивизиясымен қызметтен кейін Австралия барлық далалық киімдер үшін "Жасыл джунглі" (Jungle Greens) формасын қабылдады. Вьетнам соғысы кезінде форма көлбеу қалталармен және блузканы шалбардың үстінен кию арқылы өзгертілді, бұл АҚШ-тың "Джунглілік жұмыс киімдеріне" (U. S. "Jungle fatigues") ұқсас болды (АҚШ-тың жауынгерлік киім формасының алғашқы нұсқасы), ол алғаш рет Вьетнамда пайда болды. Өзгертілген JG-лер "Pixie suit" деп аталды. JG-лер 1970-ші жылдарға дейін және 1982 жылдан бастап қабылданылған Австралияның "Бұзу үлгісіндегі жауынгерлік киім" (Disruptive Pattern Combat Uniform), көбінесе DPCU немесе Auscam деп аталатын жеке камуфляж үлгісіне дейін киілді. Австралия армиясы қазіргі кезде өз қызметкерлеріне жаңа Австралиялық көп түсті камуфляждық киімді (AMCU) беру процесінде, оның үлгісі Crye Precision-нің кеңінен қолданылатын көп түсті үлгісі мен түс схемасына негізделген. Үш нұсқасы бар: ең көп қолданылатын бастапқы дизайн, шөлді жерлерде пайдалануға арналған екіншісі, "Бұзу үлгісіндегі шөлдік киім" (DPDU) және үшіншісі – оқу жаттығуларында OPFOR бөлімшелері үшін.

Канада

Канаданың барлық әскерлер үшін стандартты түрде қабылдаған алғашқы нағыз әскери киімі – 1907 жылы қабылданған хаки түсті далалық форма, яғни "Кызметтік Форма" болды. Бұл Бур соғысынан кейін қабылданған британдық "Кызметтік Формадан" бөлек үлгіде жасалған. Бұл Канадалық формалардың сол уақытқа дейін дәстүрлі түрде киіліп келген қызыл, көк және мылтық жасыл түсті формалардан айырмашылығы болды. Ал соңғылары парадтар мен басқа да шараларға арналған "салтанатты" киімге айналды, ал далалық жаттығуларда қолданылмады. Суық соғыс дәуіріне дейін Канада армиясы британдық және Достас елдерінің әскери киімдеріне ұқсас ұрыс киімдерін киген, бірақ олардың ұлттық белгілері мен полк атрибуттары әртүрлі болды (жазда немесе тропикалық аймақтарда хаки түсті жеңіл формалар киіледі). 1950 жылдардың басында ұрыс киімдері жеңіл киімдермен алмастырыла бастады, алдымен жазғы киім ретінде "Буш Формасы", ал 1960 жылдары – жаңа жауынгерлік форма, американдық үлгідегі жауынгерлік киімге ұқсас (яғни, бірнеше қабаттан тұратын және барлық жағдайларға арналған жүннен жасалған ұрыс киімдерінен өзгеше, тек далада киюге арналған).

Қызмет киімі (19071940)

Канадалық үлгідегі қызмет киімі қатардағы әскерлерге арналған болса да, науқанның қиындықтарына шыдамады және Францияда британдық формамен кеңінен алмастырылды. Канадалық үлгідегі қызмет киімінің кейбір үлгілері Канадада сақталды, соғыстан кейін 1939 жылы қысқа мерзімге қолданысқа енгізілді. Офицерлер (I сыныптағы старшиналар да) британдық офицерлер кигенмен бірдей ерекше үлгідегі қызмет киімін киді, олар жеке сатып алынды және қатардағы әскерлердің формасына қарағанда сапалырақ болды. Франция мен Фландриядағы жағдайда, олар жиі жекелей қатардағы әскерлердің қызмет киімімен ауыстырылды, бұл офицерді жаудың снайперлері мен сарбаздарынан жасыруға көмектесті.

Хаки бұрғылау (19001949)

Хаки Дрилл – бұл Бур соғысында алғаш рет канадалық сарбаздар киген, әдетте мақтадан жасалған, ашық хаки түсті матадан жасалған әр түрлі форма үлгілері. Ол көбінесе Канадада жазғы оқулар үшін немесе тропикалық климатта жұмыс істеу үшін қолданылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Канада өзінің жеке үлгісін әзірледі, және бұл форма Канадада кеңінен таралды, офицерлер жеке сатып алынған, сапалырақ киімдерді таңдау мүмкіндігіне ие болды. Екінші дүниежүзілік соғыста Ямайка мен Гонконгте қызмет еткен канадалықтар канадалық үлгідегі KD киімдерін киді, ал Италиядағы I канадалық корпусы британдықтармен берілген KD киімдерін киді, олар көбінесе британдық, үнділік немесе АҚШ (соғыс көмегі) өндірісінде болды. KD 1949 жылдан әлдеқайда кейін де тропиктерде қолданылып келді. Ол әлі де парадтық киім ретінде қысқа немесе ұзын шалбармен беріліп, киіліп жүрді. Күнделікті казарма киімі үшін жакет көйлекке ауыстырылды. 1964 жылдың желтоқсанына дейін Кениядағы барлық британдық бөлімшелер осы киімді киді. Сондай-ақ, Британдық Гондурас гарнизоны мен оған қосылған жаяу әскер тобы кем дегенде 1968 жылға дейін осы киімді киді.

Жауынгерлік киім (1939-1970)

1939 жылы Battle Dress формасы далалық форма ретінде қабылданды; жүннен жасалған және британдық BD үлгісіне негізделген. Канадалық формалар қараңғы хаки түсіне қарағанда, қараңғырақ және жасыл реңді болды. Офицерлердің BD-ді жақсырақ материалдан тігізуге мүмкіндігі болды, бірақ далада көпшілігі "жапсырмалы" BD-ні киді, мүмкін ашық жағасы бар модификацияланған түрімен. 1939 және 1940 жылдары Канададағы әскерлер далалық киім ретінде қызметтік киім киді, содан кейін ол тек таңдалған бірнешеуге ғана берілді. Осы кезеңде басқа шенділер үшін қызметтік киімнің жаңа үлгісі енгізілгенімен, ол тек мерекелік киім ретінде қолданылды. 1940 жылдан бастап, жеткілікті жаңа формалар қолжетімді болған кезде Battle Dress SD-ні далалық форма ретінде толықтай алмастырды. 1949 жылы BD-нің жаңа үлгісі енгізілді, оның ашық жағасы британдық 1949 үлгісіндегі BD-ге сәйкес келді. Бұл киім Корея соғысы кезінде және 1960 жылдарға дейін далалық киім ретінде тағылды, содан кейін жауынгерлік формамен алмастырылды. Кейбір милиция бөлімшелері 1970 жылдардың басына дейін BD-ні киім формасы ретінде пайдаланды. АҚШ армиясы Еуропадағы әскерлерге арналған BD блузасының өзіндік нұсқасын жасады. Олардың көп бөлігі Англияда өндірілгенімен, хаки емес, қара жасыл түсті болды. Америкалық сарбаздар оны генерал Дуайт Д. Эйзенхауэрдің құрметіне «Айк Жакеті» деп атады.

Буш көйлегі (1950-1960 жылдар)

Буш-кеуде – Корея соғысы алдында KD киімдерін ауыстырған, KD киімдеріне ұқсас, қою жасыл мақтадан жасалған униформалардың сериясы. KD сияқты, Буш-кеуде негізінен далалық униформа ретінде тағылған. 1960 жылдары ол жауынгерлік униформамен алмастырылды.

Ұрыстар (1960-2000 жылдар)

Жасыл жауынгерлік киім 1960 жылдары барлық жағдайға арналған жауынгерлік киімге айналды және кез келген ортада киюге арналған (бірақ "Шөл даулы" операциясы кезінде және Сомалидегі әуе десанттық әскерлер "тропикалық" түсті нұсқасын киді). Канадалық үлгідегі жауынгерлік киімде FN C1A1 автоматты мылтығынан дүрылдерді салуға арналған бұрышты қалталар болды; бұл дизайн жаяу әскерінің нашар жүк көтеру жабдығынан туындаған. 1964 үлгісіндегі жабдықтарда оқ-дәріге арналған қалталар болған жоқ. Бұрышты қалталар жаңа CADPAT киімінде де бар, бірақ олар үлкейтілген және оқ-дәрі тасымалдауға арналмаған. Канадалық жауынгерлік киімде нейлонның үлесі жоғары болғандықтан, күйік шағу қаупі бар еді.

CADPAT (2000 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Канадада салғырт киім ресми түрде "No. 5 Операциялық киім" деп, ал жалпы тілде "жауынгерлік киім" немесе "комбат" деп аталады. Жаңа канадалық жасырын үлгідегі киім әдетте бұрынғы "комбаттан" ажырату үшін "CADPAT" деп аталады. Қазіргі уақытта "комбат" термині ескі, бір түсті жауынгерлік киім-кешекті білдіреді. Қазіргі таңда Канада әскері төрт түсті CADPAT дизайнын қолданады, ол TW (орманды аймақ) және AR (шөлді аймақ) түстерінде компьютерлік пикселденген үлгіде шығарылады. CADPAT үлгісіндегі камуфляж матасы 1995 жылы жасалып, 1997 жылы каскаларға арналған қаптарға қолданылды, ал CADPAT-тағы шалбарлар мен көйлектер 2001 жылдан бастап, Канада әскері Босния және Герцеговинадағы БҰҰ бейбітшілік сақшыларына қосылғаннан кейін зәйтүн жасыл түсті жауынгерлік киім-кешекті алмастыра бастады. AR нұсқасы Канада әскері Ауғанстанға жіберілген кезде енгізілді. Бұрын, Таяу Шығысқа жіберілген сарбаздардың тропикалық киімі ретінде зәйтүн түсті комбаттың құмды түсті нұсқасы қолданылған, әсіресе "Шөл даулы" операциясы кезінде. Оны Канада Әуе десант полкі (Cdn Ab Regt) 1991 жылы Батыс Сахараға жіберілген (кейіннен тоқтатылған) миссия үшін киетін болды. Кейіннен Cdn Ab Regt оларды Сомалиге жіберілген кезде киді. Құмды түсті жауынгерлік киім 1992–1993 жылдары Батыс Сахарадағы БҰҰ миссиясында (MINURSO) қызмет ететін Канада әскерлеріне де берілді.

Арнайы киім

Мамандандырылған жауынгерлік киім негізінен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әзірленді, оның ішінде Денисон көйлегі – бастапқыда парашютшілер үшін, бірақ сондай-ақ снайперлер де пайдаланды. Арнайы секіру киімін 1975 жылдан 1995 жылы таратылғанға дейін ерекше бүлдіршін үлгідегі секіру көйлектерін киген Канада әуе десанттық полкі сақтап келді. Канада армиясы далалық киім ретінде қарапайым комбинезонды кеңінен қолданды, көбінесе Екінші дүниежүзілік соғыста жүн жауынгерлік киімнің тозуын азайту үшін хаки түсті комбинезонды қолданды. 1950-1960 жылдары Канада әскерилері қара комбинезонды қабылдады, олар көбінесе жауынгерлік киім ретінде тағылатын, ал 1970 жылдары оларды мылтық жасыл комбинезонмен алмастырды. Бұл комбинезонды Канададағы оқу бөлімдері киген, сондай-ақ оларды Батыс Германияға жіберілген әскерилердің суреттерінде де көруге болады, себебі бронетранспорттық және механикалық бөлімдер кейде техникаға қызмет көрсету кезінде комбинезон киюді ұнатты. Екінші дүниежүзілік соғыстан бастап, бронетранспорттық құралдар экипажының арнайы киім үлгілері де қолданылды, бастапқыда қара комбинезон, кейіннен хаки комбинезон, сондай-ақ тігілген "Пикси костюмі". Зәйтүнді түсті танкшілердің киімдері 1960 жылдары жауынгерлік киіммен бірге қабылданып, оның ішінде еңкейтілген алдыңғы бөлігінде молтығы бар ерекше тігілген жакеті бар болды.

Франция

XIX ғасырдың ортасынан бастап Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін француз әскерінің жаяу әскерлері үшін киім-кешектер негізінен "капоте" деп аталатын ұзын пальто мен шұлықтан тұратын, жалпыға ортақ үлгіде жасалған. Бұл жауынгерлік киімнің аяқтары марш кезінде артқа қарай түймеленетін. 1914 жылдың соңына дейін капоте қою көк матадан, ал шалбар қызыл түсті (pantalon rouge) болды. Бұл өте көзге түсетін киім 1915 жылдың басында метрополия әскерлері үшін ашық көк-сұр (көк көкжиек) түсті, ал колониялық әскерлер үшін хаки түсті киімдермен ауыстырылды. 1921 жылы француз армиясы көк түсті хаки түсімен алмастыру туралы шешім қабылдады. Бірақ, соғыс кезінде жиналған үлкен артық қорлар болғандықтан, бұл шара 1937 жылға дейін толыққанды күшіне енбеді. Дегенмен, 1939-1940 жылдардағы "Талпақ соғыс" кезіндегі үшінші эшелон әскерлерінің бір бөлігі әлі де көк көкжиек формасын киген. Жеңіліске ұшырағаннан кейін француз армиясы 1940 жылғы киімдерін кие берді, әсіресе Африка армиясында. Виши режимі Франция аумағындағы 100 000 сарбазға шектелген "атырау армиясы" үшін жаңа жабдықтар енгізді. Ескі француз формалары бос француз күштерінде бірте-бірте британдық немесе американдық формалармен ауыстырылды, олар кейін алынып тасталды, бірақ елуінші жылдардың соңына дейін қолданыста болды.

Салқын соғыс дәуірі

Бірінші француздық соғыс киімі 1945 жылы енгізілді және ауыр мақтадан жасалған, кейде ескі неміс қоймаларынан алынған, британдық 1937 үлгісімен бірдей дизайнға негізделген. Француз армиясы 1946 жылы жаңа жүн сержант үлгісін ұсынды, ол 1937 жылғы британдық үлгіге ұқсас, бірақ ашық түймелері бар. Ол далалық форма ретінде жоспарланғанмен, 1950 жылдардың соңына дейін қысқы киім ретінде қолданылды. Дегенмен, әуе күштері оны 2010 жылға дейін қою көк түсте қолданды. 1947 жылы АҚШ-тың 1943 үлгісінен шабыттанған кескіш және жамбастың әр жағында екі үлкен жүк қалтасы бар кең шалбардан тұратын, тиісті мақтадан жасалған жауынгерлік форма (Modèle 47) енгізілді. Сол жылы, әуе десант бөлімдеріне арналған арнайы форма, сондай-ақ Modèle 47 деп аталды, берілді. Бастапқыда екі "Modèle 47" де хаки түсте шығарылды. 1951 жылдан бастап, парашютистердің формасы және, аздаған дәрежеде, стандартты Modèle 47 үш түсті камуфляж үлгісінде шығарылды, бұл формаға "tenue léopard" (леопард формасы) деген лақап ат берді, бірақ TAP47 кесіртке үлгісі ретінде танымал болды. Ол көптеген түс нұсқаларында (colorways) шығарылды, Индокитай мен Солтүстік Африкада соғысқа қатысты және осы аймақтардағы елдер жиі көшіріп алды. Соңғы ресми нұсқасы 1956 жылы шығарылды, бірақ оның қолданылуы Алжирдегі соғыс аяқталғанға дейін жалғасты. "Tenue léopard" элиталық бөлімдердің символы болды және тек Шетелдік легион мен француз әуе десант бөлімдеріне берілді. Сондықтан, 1962 жылы француз армиясының барлық құрамына стандартты форма беру үшін (бірақ ресми емес, соғыс кезінде дұрыс мінез-құлық танытпаған элиталық әскерлерді жазалау үшін) ол ресми түрде алынып тасталды. Modèle 1947 парашютистер формасы 1969 жылға дейін сұр жасыл материалдан (су өткізбейтін және балық қабырғасы) жасала берді, содан кейін ол Modèle 1964-ке ауыстырылды. Басқа жағынан, камуфляжды форма француз күштері үшін 1980 жылдардың соңына дейін қолданыста болды; оның үлкен саны кейін Португалия мен Израильге берілді. Француз армиясы 1964 жылы 1947 үлгісінің принциптеріне негізделген, бірақ денеге жақын, көкжиек қалталары бар және сарбаздарды ядролық және химиялық факторлардан қорғау үшін су өткізбейтін сұр жасыл инфрақызыл материалдан жасалған, Satin 300 деп аталатын жаңа стандартты соғыс формасын алды. 1980 жылдардың басында бюджет тапшылығына байланысты бұл форма F1 деген атпен әлдеқайда жеңіл, бірақ нәзік балық қабырғасы материалынан жасалды. 1980 жылдардың соңында F2 деген атпен жаңа нұсқасы ұсынылды, ол әлдеқайда берік материалдан жасалған. F1 формалары негізінен теңізден тыс аймақтарға жіберілді.

1990 жылдардан қазіргі уақытқа дейін

1980 жылдары зерттеу нәтижелері неміс флектарн камуфляжына ұқсас болғандықтан қабылданбады. 1994 жылы "Орталық Еуропа камуфляжы" деп аталатын жаңа төрт түсті камуфляж қабылданды және бұрынғы Югославиядағы әскерлер үшін америкалық орманды үлгіге жақын болды. Осы сәттен бастап F2 жауынгерлік киімдері су өткізбейтін немесе балық қабырғасы тоқулы матадан жасала бастады. 1990 жылы Шығанақ соғысы кезінде шөлдік камуфляж енгізілді, соның салдарынан F2 жауынгерлік киімдері үш түсті "Даге" шөлдік үлгісімен асығыс түрде тігілді. 2012 жылы жаңадан жобаланған Орталық Еуропа нұсқасы T4 Serie 2 деп аталды, ол бастапқы F2 кесу стилін біртіндеп алмастыруда. Ол сол үлгі мен түстерді сақтайды, бірақ жайлылық пен қозғалыс еркіндігі үшін кеңірек кесілген, дене бронясымен қолдануға ыңғайлырақ қалталар орналастырылған және тозуға төзімді матадан (Rip Stop) тігілген. Жаңа форма екі үлгіде шығарылады: Орталық Еуропа (Woodland) және Арид (Шөлдік "Даге" стилі).

Германия

Фелдграу ("дала сұрғылт") түсі 1910 жылы Германия империясы қолданды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Нацистік Германия камуфляж киімдері бойынша көптеген зерттеулерді қаржыландырып, көптеген үлгілерді, соның ішінде NIR камуфляжысын зерттеді. Көптеген сынақтардан кейін, 1938 жылы Вермахттың Оберкомандосы Шек пен Шмидтің төрт түсті "жазықты ағаш" үлгісін (Platanenmuster) Ваффен-СС бөлімшелеріне камуфляждық жең түрінде ұсынды. Үш түсті бөлінген Splittermuster, ағылшын тілінде көбінесе "сплиттер үлгісі" деп аталады, соғысқа дейін армияға берілді, камуфляждық шатырлар (zeltbahn) түрінде, екі жағы да қайталанатын – бір жағында қара түсті, екіншісі ашық түсті сплиттер үлгісімен. 1942 жылдан бастап, Люфтваффе осы үлгідегі секіру жеңдерін шығара бастағаннан кейін, әскер үшін түрлі шлем жапқыштары мен камуфляждық жеңдер қабылданды. Соғыстың ортасында ерекше бір түрі – көмескі Splittermuster (Sumpfmuster) пайда болды, коллекционерлер бұл үлгіні ағылшын тілінде "қоңыр су үлгісі" деп атайды. Соғыс кезінде СС-тің қосымша үлгілері енгізілді, олардың ішінде "пальма", "түтін" және "емен жапырағы" көктемгі және күзгі түстерде болды. 1944 жылы күрделі "бұршақ" үлгісі (Erbsenmuster) де Waffen-SS үшін стандарт ретінде қолданылды, туника және шалбар жиынтықтарында, бірақ жеңдерде немесе шапкаларда емес. Бастапқыда камуфляж элиталық әскерлердің белгісі болды, ал СС өзінің ерекше үлгілерін қолдану арқылы осы айырмашылықты сақтап қалды. 1941 жылы, Шығыс майданындағы қыс кезінде, неміс әскерлері қысқы камуфляждың болмауынан үлкен қиындыққа тап болды. 1945 жылы бес түсті Лейбермустер дизайны ұсынылды. Ол барлық қарулы күштердің пайдалануына арналған, қашықтықта тиімділігін арттыру үшін қабатталған, анық қайталануды азайту үшін жаңа басып шығару әдісі қолданылды және NIR қорғанысын қамтыды. Тарату жағдайына байланысты ол тек шығыс бөлімшелеріне ғана берілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұл үлгі Швейцария қарулы күштерінің стандартты камуфляж үлгісі болды.

Соғыстан кейінгі

1950 жылдары Батыс Германияның Бундесвері BV Splittermuster деп аталатын төрт түсті үлгідегі соғыс кезеңіндегі "сплиттердің" екі нұсқасын қолданды. Содан кейін 1961 жылдан 1990 жылға дейін олар зәйтүн жасыл түсті жауынгерлік киімдерін киді. Әртүрлі сынақтардан кейін 1976 жылы бес түсті Flecktarn үлгісі таңдалды және 1980 жылдардың ортасынан бастап қолданысқа енгізілді. Резервтік күштер 1994 жылға дейін ескі зәйтүн жасыл жауынгерлік киімде болды. Шығыс Германияның Ұлттық халық армиясының алғашқы үлгісі 1956 жылғы "Русское тарномустер" болды, атауынан көрініп тұрғандай, ол советтік "амеба" үлгілеріне негізделген. Бірақ көп ұзамай оның орнына төрт түсті Flächentarnmuster үлгісі ("картоп" немесе "дақ" деп те аталады) келді. 1965 жылы тығыз, түзу сызықты екі түсті Strichmuster үлгісі енгізілді, оны кейде "ein Strich – kein Strich" деп атайды, ол қайта бірігуге дейін қолданыста болды. 1990 жылы Flecktarn біріккен ел үшін стандартты үлгі ретінде бекітілді. Tropentarn – Flecktarn үлгісінің шөлдік нұсқасы.

Көптірлік

2016 жылы Бундесвердің материалдар мен қасиеттерін зерттеу институты (Wehrwissenschaftliche Institut für Werk- und Betriebsstoffe – WIWeB) флектарнның орнын алмастыру мүмкіндігі бар Multitarn деп аталатын жаңа үлгіні сынақтан өткізді. Бұл үлгі – алты түсті дақты үлгі, түстері Crye Precision MultiCam-қа ұқсас, ол көптеген халықаралық арнайы күштер, соның ішінде Бундесвердің Арнайы күштер командованиесі (KSK) тарапынан кеңінен қолданылды. Үлгі бастапқыда тек Германияның арнайы күштері үшін ғана қолданылатын көп түрлі жерлерге арналған үлгі ретінде жоспарланған. Бундесвер бастапқыда қолданыстағы флектарн үлгілерін толықтыру үшін Бундесвердің бірнеше бөлімдеріне енгізуді жоспарлаған, бірақ 2022 жылға дейін бұл жоспар іске аспады. Бұрынғы флектарн үлгілерінен өзгеше, Бундесвер өкіметтік құқықтарына және таратуды бақылауға қатысты қатаң шаралар қабылдады, Бундесвердің ресми мердігерлерінен тыс рұқсатсыз және заңсыз өндірістің алдын алу мақсатында.

Индонезия

Индонезия Ұлттық Қарулы Күштерінде жауынгерлік киім "PDL" (Pakaian Dinas Lapangan; далалық киім деп аударылады) деп аталады және бес түрге бөлінеді: PDL I (No. 1), PDL II (No. 2), PDL II A (No. 2А), PDL III (No. 3) және PDL IV (No. 4). Индонезия Ұлттық Қарулы Күштерінің жалпы жауынгерлік киім-кешегі 1984 жылы қабылданған Disruptive Pattern Material (DPM) материалынан жасалған. Бұл үлгі кейде "Лоренг Малвинас" деп аталады. Ұлттық қарулы күштердің жалпы жауынгерлік киім-кешектерінен басқа, әр әскер түрінің өзіндік ерекше маскировка үлгісі бар. 2011 жылдың ортасында әскери-теңіз күштері кеме экипаждары үшін жаңа маскировка дизайнын қабылдады. Бұл дизайн жергілікті жерде "Лоренг Лайар" немесе "теңіз маскировкасы" деп аталады. Әуе күштері 2015 жылдың 5 қазанында қызметтің мерейтойын атап өту үшін қара, сұр, ақ, көк сұр және орташа көк түстерін пайдалана отырып, пикселденген маскировка дизайнын ресми түрде қабылдады. Бұл үлгіге сонымен қатар (пикселсіз) ұшақтардың суреттері де енгізілген. 2022 жылдың 2 наурызында әскер жаңа маскировка үлгісімен жауынгерлік киімін таныстырды, ол Loreng Angkatan Darat (Армия маскировкасы) деп аталды. Копасс, Рейдерлік жаяу әскер, Кострад, Теңіз жаяу әскерлері, Копаска және Пашкас сияқты қарулы күштердегі бөлімшелер мен құралымдардың өзіндік ерекше маскировка үлгілері бар, олар өздерінің айқын белгісін көрсетеді, бірақ олар тек әскери шерулер сияқты арнайы жағдайларда ғана киіледі. Гаруда контингентіне тағайындалған қарулы күштердің мүшелері DPM маскировкасының шөлдік түрін киеді.

Иран

Арктикалық көк түсті камуфляж Әскери әуе күштеріне, ал электрлік көк дақтары бар жасыл және қоңыр орманды камуфляж Әскери әуе қорғанысы күштеріне арналған.

Италия

Италия армиясы 1906 жылдан бастап Альп тауларында, ал 1909 жылдан бастап бүкіл армияда грижо-верде түсін қолданды. 1929 жылы елде алғаш рет үш түсті "тело-миметико" үлгісіндегі маскировка матасы жаппай өндірілді. Ол бастапқыда жартылай шатыр ретінде қолданылған, ал 1942 жылға дейін форма ретінде берілмеген. Соғыстан кейін де бұл үлгі бірнеше түсті вариациялар арқылы қолданыста болды. 1980 жылдары теңіз жаяу әскері күрделі бес түсті "Жер орталық теңіз шашырауы" үлгісін қабылдады. 1990 жылы жаңа армиялық үлгі енгізілді, төрт түсті "Вегетата" деп аталды; 1992 жылдан бастап шөлдік нұсқасы да шығарылды.

Жапония

Жапондықтар 1905 жылы Ресеймен болған қақтығыста монохромды жасыл түсті сынап көрді, бірақ Екінші дүниежүзілік соғысқа монохромды горчица түсті хаки формасымен кірді. Кейбіреулеріне табиғи өсімдіктерді бекітуге көмектесетін арнайы ілмектер орнатылған. Жапонияның Өзін-Өзі Қорғау Күштері 1980 жылдарға дейін ешқандай үлгі шығармады, төрт түсті жасыл және қоңыр дизайнды таңдады, оны кейде "көмей" деп атайды. 1991 жылы ол флектарнға ұқсас нүктелі үлгімен алмастырылды, ал Перс шығанағы соғысы кезінде АҚШ-тың шөлдегі шайқас формасына ұқсас алты түсті үлгі қолданылды.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияның қарулы күштері 20-шы ғасырдың көп бөлігінде британдық үлгідегі киім-кешекті қабылдады. Жаңа зеландиялықтар екінші дүниежүзілік соғыс және Корея соғысы кезінде британдық жауынгерлік киімдерін киді, ал Малайя мен Борнеодағы 28-ші Достастық жаяу әскер бригадасында қызмет еткен кезде британдық "Жаңылғыр жасыл" киімдерін таңдады. Вьетнам соғысы кезінде Жаңа Зеландия әскерлері австралиялық "Жаңылғыр жасыл" киімдерін киді. NZ Special Air Service (NZSAS) әскерлері Вьетнамда және одан кейін, 1980 жылы барлық әскер түрлері үшін камуфляж қабылданғанға дейін ERDL камуфляжымен U.S. шығарылған BDU киімдерін киді. Британдық бұзылған үлгідегі маскировкалық материал Жаңа Зеландияның бұзылған үлгідегі маскировкалық материалының негізі болды, ол 1980 жылдан 2013 жылға дейін Жаңа Зеландия қорғаныс күштері үшін стандартты маскировка үлгісі болды. 2013 жылы ол канадалық Hyperstealth Biotechnology Corp компаниясы жасаған New Zealand Multi Terrain Camouflage (NZMTP) деп аталатын, Жаңа Зеландияға тән цифрлық маскировкамен ауыстырылды. Кейіннен бұл үлгі Crye Precision компаниясының Multi Terrain Pattern үлгісімен ресми түрде алмастырылды. Crye Precision компаниясының MTP үлгісінен туындаған көп камералы үлгісі Ауғанстанда NZ SAS күштерімен қолданылды. Жаңа Зеландияның жауынгерлік киімдерінің тілімі 2008 жылы қолданысқа енгізілген қазіргі АҚШ армиясының жауынгерлік киімдеріне ұқсас.

Император дәуірі

Ресей империясының әскері көбінесе қара-жасыл түстерде соғысты (бұл түстерді Петр I 1700 жылы енгізген), тіпті бірнеше әскер түрлері (Жан сақшы полктары, драгундар, гусарлар және уландар) ерекше және әдемі киім киген. Қырым соғысы кезінде казак полктары қарапайым камуфляж үлгілері мен тәсілдерін қолданғандары хабарланған. 1880 жылдары және 1905 жылы сол түстер ресми емес түрде қолданылды. 1908 жылдан бастап бүкіл әскер далалық киімге хаки түсін кие бастады.

Кеңес дәуірі

1930 жылдардың басында Кеңес Одағы бір бөліктен тұратын комбинезон мен екі бөліктен тұратын костюмдерді әзірледі. Олардың ірі амеба тәрізді дақтары, костюмнің кең пішінімен үйлесіп, адам силуэтінің контурын жасыруға өте тиімді болды. Екі бөліктен тұратын костюмдер униформа мен жабдықтардың үстінен киюге арналған, оларға арнайы тіліктер арқылы қол жеткізуге болатын (бұл дизайндық ерекшелікті кейін немістер де қолданды). Екі түсті "амеба" өрнегін шектеулі түрде қолдану 1938 жылы басталды. "Амеба" 1950 жылдарға дейін қолданыста болды. 1938 жылы Кеңес Одағы толығымен ақ түсті қысқы камуфляж шығарды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде басқа да дизайндар сыналып көрді, оның ішінде "жапырақ" (1940) және үш түсті "TTsMKK" (1944). Көптеген әскерлер бір түсті қоңыр түсте қалды. Соғыстан кейінгі совет камуфляжы элиталық бөлімдердің белгісі болып сақталды. 1969 жылдан бастап екі түсті "күн сәулесі" өрнегін әуе десантшылары қолданды, ал 1980 жылдары екі немесе үш түсті нұсқалары Спецназ, КГБ және ІІМ әскерлеріне берілді. KLMK өрнегі – алғашқы "цифрлық" камуфляж, ол Спецназ әскерлері мен кейбір шекара күзетшілеріне берілді. 1980 жылдардың басында жаңа қоңыр және жасыл өрнек енгізілді, ол 3 TsV сериясы деп аталады, көбінесе TTsKO деп танылады. Ол совет әуе және құрлық әскерлері үшін арналған және Кеңес Одағы тарағаннан кейін де қолданыста болды. Батыста бұл үлгі 1985 жылы әскери шеру кезінде ғана көрінді.

Қазіргі Ресей дәуірі

Кеңес Одағының ыдырауынан кейін, стандартты далалық киімнің жаңа үлгісі жасалды. 1993 жылдан бастап шығарыла бастаған үш түсті – жасыл, қоңыр және құмдық түстің тік бағыттағы дизайны VSR деп аталды, ал Батыста оны "Шофилд" деп атады. 1998 жылы бұл үлгі "флора" деп аталатын көлденең бағытталған бірдей негізгі үлгімен тез алмастырылды. 1990 жылдары кеңінен қолданылған басқа үлгілер Батыс үлгілерінен шабыттанды, атап айтқанда британдық DPM "Smog" үлгісіне, ал АҚШ-тың Woodland үлгісі "les" үлгісіне әсер етті. Элиталық күштер әртүрлі үлгілерді қолданады; Ішкі істер министрлігінің әскерлері 1992 жылдан бастап төрт түсті "СМК" үлгісін пайдалана бастады, ал басқа бөлімшелер ерекше "қамыс" үлгісін киеді. "Woodland" үлгісінің нұсқалары да қолданылуда. 2008 жылы Ресей Қарулы Күштері VSR және Flora үлгілерін алмастыру мақсатында пикселдік камуфляж дизайнын енгізді. Ресми түрде бұл үлгі единая маскировочная расцветка (Edinaya maskirovochnaya rascvetka) немесе EMR деп аталады, бұл шамамен "Бірыңғай камуфляж түсі" деп аударылады (осы мағынада "бірыңғай" сөзі Ресейдің барлық қарулы күштеріне ортақ екенін білдіреді). Бұл үлгі көбінесе "Цифра", "Тетрис" немесе "цифрлық флора" деп аталады. Бұл үлгінің бірнеше нұсқалары жасалды, ең көп тарағаны – ақшыл жасыл фонында қара, қызғылт қоңыр және жапырақты жасыл түстің ұсақ пиксельдерін қамтитын "лето" (жаздық) нұсқасы. Басқа нұсқаларына "север" (солтүстік аймақтар), "зима" (қыс) және "город" (қалалық) жатады. Толыққанды қабылдау 2011 жылы басталды.

Тропикалық киімдер

Солтүстік Африка мен Жерорта теңізіндегі алғашқы науқандарда британдық әскерлер қақы бұрғылау (KD) шорты немесе шалбар киіп, ұзын жеңді Aertex көйлек киген. KD-нің ашық түсі шайқас киімінде қолданылатын қара хаки сергеден гөрі шөл немесе жартылай шөл аймақтарына жақсырақ сәйкес келді. Бірақ одақтастар Италия арқылы жылжығанда, екі бөліктен тұратын хаки денимнен жасалған майдандық киімге көбірек бейімделді. 1943 жылға қарай KD жейдесін одан да берік мақтадан жасалған KD жакеті ауыстыра бастады. Алыс Шығыста британдықтар жапондықтармен соғысқанда, ыңғайсыз KD формасымен қаруланған еді. Уақытша шара ретінде көйлек пен шалбарды жасыл түске бояуға тура келді, осылайша жағдайға сәйкес келетін жаңғыл киімдер қолжеткілі болғанша. Жаңа тропикалық киім Jungle Green (JG) түсінде жылдам дамыды – JG Aertex майдандық блузкасы, JG Aertex бұта жакеті (блузкаға балама ретінде) және JG мақта бұрғысынан жасалған майдандық шалбар. Оңтүстік-Шығыс Азияның ыстық және ылғалды жағдайында JG бірден терден қараңқы болып кетті.

Соғыстан кейінгі

Еуропадағы соғыс аяқталғаннан кейін, Қиыр Шығысқа жіберілген әскерлер үшін жаңа жартас киімі жасала бастады. Ол АҚШ Әскерінің Тынық мұхиты аймағындағы далалық киіміне негізделген, бірақ Aertex матасы орнына мақталы брезент қолданылды. Жакет АҚШ үлгісіне ұқсас болғанымен, шалбарлар соғыс киімінің дизайнын сақтады, бірақ американдық зәйтүнді (OD) түсті балық қабырғалы матадан жасалған шалбарлардың кейбір ерекшеліктері көшірілді. Жаңа қолжетімді синтетикалық материалдар жаңа Olive Green (OG) киімінің бір түрінде пайдаланылды. Хаки түсті соғыс киімі 1960 жылдардың аяғына дейін қолданылды, ал KD, JG және OG киімдері соғыстан кейін Жерорта теңізі, Таяу Шығыс немесе тропиктерде қызмет ететін сарбаздарға берілді. Бірақ 1940 жылдардың соңында қоры таусыла бастады, сонда 1950 жылғы үлгідегі тропикалық киім екі KD түрінде де қолжетімді болды. Оған қысқа шалбар және жартас жакеті жататын. Соңында, Гуркха полкінің әлдеқайда ыңғайлы JG көйлегі үлгіге алынып, 1950 жылғы үлгідегі жартас жакетінің орнына қойылды. Дегенмен, әскерлер ескі, соғыс жылдарындағы жақсы KD, JG және OG жиынтықтарын іздестіре берді. Корея соғысы (1950–53) кезінде әскерлердің қазіргі жауынгерлік киімдері жеткіліксіз екені анықталды: жазда тым ыстық, ал қатал корей қысында тым суық болатын. Әскерлерге бастапқыда жазға JG, ал қысқа соғыс киімі берілді, бірақ оған қосымша жылы киім (көбінесе АҚШ әскерінен) және құлақтарын қорғайтын қалпақтар да қажет болды. Шешім тез іздестірілді, Корея соғысының соңына қарай жел мен су өткізбейтін габардиннен жасалған жауынгерлік киім шығарылды. Шалбарлар соғыс киімінің сынақтан өткен дизайнына сәйкес жасалды, ал жартас жакетінің ішінде де, сыртында да көптеген қалталары болды, олар молния мен түймелермен жабылатын, желді ұстап тұру үшін иық белдеуі және белдеуде де сондайша орналасқан. Бұл киім американдық армияның OD түсіне ұқсас сұрғылт жасыл түсте (OG) жасалды. 1961 жылы мерзімді қызмет аяқталғаннан кейін Армия жаңа киім іздеді: соғыс киімінен әдемі, бірақ ыңғайлырақ және әскери стильдегі киім. Корея соғысындағы жауынгерлік киімді негізге ала отырып, 1960 жылғы үлгідегі жауынгерлік киім үшін түрлі жаңа киімдер жасалды, олар белден жоғары тігілген және иықтары күшейтілген. 1960 жылдар Армия үшін өзгеру кезеңі болды, бұл солдат киіміндегі өзгерістерде көрінді.

ДПМ

Жаңа, кішірек, толыққанды еріктілерден құралған армия енді әрбір сарбазды жеке маскировкаланған киіммен жабдықтауға мүмкіндік алды. Армиялық персоналды зерттеу институтында (APRE) жүргізілген жұмыстардан кейін 1960 жылы төрт түсті маскировка үлгісі жасалды. 1969 жылдан бастап ол 1960 үлгісіндегі күртелер мен шалбарларға шектеулі санымен шығарылды. «1960 DPM (Disruptive Pattern Material)» деп аталған бұл киімдер көп ұзамай «68 Pattern» үлгісімен ауыстырылды, ол жаңа киім үлгісінде аздап өзгертілген маскировка дизайнына ие болды, алдыңғы 1960/66 Pattern жиынтығымен салыстырғанда шағын өзгерістер болды, ең бастысы – күрте мен шалбардың толық астарлануы. Ол тек 1972 жылы ресми түрде қолданысқа енгізілді. Орташа белгілікті климатқа арналған киімнен кейін DPM джунглилік жауынгерлік формасы пайда болды, ол әртүрлі (мысалы, поликотон) материалды қолдануға байланысты сәл өзгеше түс схемасына ие болды. Негізгі үлгі әртүрлі киім үлгілерінде сақталды, бірақ материал мен өндірушіге байланысты үлгінің және түс схемасының егжей-тегжейлілігі өзгерді. DPM формасы 90-шы жылдардың ортасында «Combat Soldier 95 (CS95)» жүйесінің енгізілуімен жаңартылды, ол ескі джунглилік формаға ұқсас жеңіл поликотон жейделер мен шалбарларды, жауынгерлік күрте және су өткізбейтін киіммен біріктірді. Перс шығанағы соғысы алдында қоңыр және құмды түсті төрт түсті шөлдік DPM формасының қоры Иракқа сатылды, сондықтан екі түсті DPM үлгісі (ақшыл қоңыр және құмды түс) Ұлыбритания күштеріне берілді.

MultiCam (көп камералы)

2010 жылдан бастап британдық қарулы күштер DPM-ді Multi Terrain Pattern (MTP) үлгісіне ауыстыра бастады. Бұл үлгі Crye компаниясы әзірлеген MultiCam технологиясына негізделген, оны АҚШ армиясы даулы ACU үлгісін пайдалану ниетімен қабылдамады, бірақ британдық армияға тән көрініс беру үшін DPM үлгісінің элементтерін сақтап қалды. MTP Афғанстанның Гельманд провинциясындағы жасыл аймақтағы жағдайға жауап ретінде енгізілді, онда әскерлер Ирактағыдай шөлді жағдайлардан әдеттегі патрульдеу кезінде жасыл шабындыларға дейін өте алатын болды. MTP-нің алғашқы партиясы CS95 кесімі мен материалында жасалды, ал екінші партия американдық ACU-да қолданылатын жаңа Жеке киім жүйесінде (PCS) шығарылды.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ Қарулы Күштері тарихында түрлі жауынгерлік киімдерді пайдаланған, оның ішінде қарапайым зәйтүн жасыл түсті OG 107 киімін де. 1980 жылдары OG 107 камуфляждалған жауынгерлік киім-формасымен (BDU) алмастырылды. Сол онжылдықта шөл даласы үшін арналған жауынгерлік киім-формасы (DBDU) енгізілді және 1990 жылдары шөл даласының камуфляждалған киім-формасымен (DCU) ауыстырылғанға дейін қолданыста болды. 2000 жылдары пиксельді камуфляж киімдері пайда болды, оларға Әуе күштерінің жауынгерлік киімі, Армияның жауынгерлік киімі, Теңіз корпусының жауынгерлік киімі және Әскери-теңіз күштерінің жұмыс киімі кірді. Бұл киімдер BDU және DCU киімдерін ығыстырды.