Кіріспе
Маньчжур тілінде үйленбеген қызды атау үшін қолданылатын сөз. Цинь әулеті кезінде бұл, императордың қызына берілетін маньчжур стиліндегі атау еді. Цзянцзюнь шенінен жоғары дәрежедегі барлық императорлық ханзадалардың қыздары да осы атауды қолданды. Маньчжур ханзадасының әйелдері болған жағдайда, олардың мәртебесі жоғарыдан төменге қарай былай реттелді: дифуджин (ресми әйел), цефуджин (бірінші дәрежелі әйел) және геге. Тарихи деректерге сүйенсек, гегелер көп болған, бірақ олардың аз ғана бөлігі цефуджин мәртебесіне көтерілген. Геге, императорлық ханшайымның қызы да болуы мүмкін, тіпті ол гулун немесе хешуо ханшайымы болып тағайындалған жағдайда да. Императорлық отбасының мүшелерінің тізіміне тек дифуджин мен цефуджин есімдері ғана енгізілген.
Gege (Manchu: ᡤᡝᡤᡝ; ) is the Manchu word for an unmarried daughter. During the Qing dynasty, it was the Manchu style of an imperial born princess of an emperor. Daughters of all imperial princes above the rank of jiangjun also used the same title. When a Manchu prince had concubines, the status of the wives, from highest to lowest, are the following: difujin (the official wife), cefujin (the first rank concubine), and gege. Historically, there were many gege, but few ever ascended to the status of cefujin. A gege could also be a daughter of imperial princess, even if she was promoted to gulun or heshuo princess. Only difujin and cefujin names are recorded in the imperial family lists of family members.
Әмірші
Цинь әулеті құрылғанға дейін ханның қыздары жеке есімдерімен немесе күйеуге шыққан соң тұрған жерлерінің атымен "геге" деп аталған. 1658 жылдан кейін императорлық ханшайымдардың жеке есімдері императорлық шежіреде тіркелмеді. Императорлық ханшайымдардың барлық атақтары некеге тұрғанда берілді. Кейде атақ некеге тұрмас бұрын да берілуі мүмкін еді. Императордан туған ханшайымдарға келесі атақтар берілді: Гулун Гонгчжу (固伦公主), «Гурун ханшайымы», «Мемлекеттік ханшайымы» немесе «Бірінші дәрежелі ханшайымы» деп аударылады, бұл атақ императрицадан туған қызға берілді. Атауында 2 немесе кейде 4 таңбалы құрметті есім болар еді, мысалы, Бірінші дәрежелі Шужэ Дюаньсян ханшайымы, Хонг Тайцзидің император Сяоцзюанвэньнен туған жетінші қызы. Бұл атақ кейде императордың сүйікті қызына да берілуі мүмкін, мысалы: Бірінші дәрежелі Хексяо ханшайымы (固伦和孝公主), Цяньлун императорының нағашысы, Консорт Дуннан туған он қызы. Хэшуо Гонгчжу (和硕公主), «Хэшуо ханшайымы» немесе «Екінші дәрежелі ханшайымы» деп аударылады, бұл атақ императордың күйеуінен туған қызына берілді. Атақтар жүйесі ресмиленбегенге дейін императорлық кәнизактардан туған ханшайымдар Екінші дәрежелі ханшайымнан төмен, бірақ рулық әйелден (宗女) төмен емес атаққа ие болуы мүмкін еді. Атауында 2 таңбалы құрметті есім болар еді. Сондай-ақ, сарайға қабылданған императорлық ханзаданың қызына да атақ берілуі мүмкін, мысалы: Екінші дәрежелі Шушен ханшайымы (和硕淑慎公主), Канси императоры қабылдаған Юнренгтің қызы.
Gulun Gongzhu (固伦公主), translated as "Gurun Princess", "State Princess" or "Princess of the First Rank", was granted to a daughter born to the Empress. The title included a 2 character honorific name, sometimes a 4 character honorific name, ex. Princess Shuzhe Duanxian of the First Rank, Hong Taiji's seventh daughter born to Empress Xiaozhuangwen. This title could also sometimes be granted to a favored daughter of the Emperor, for ex: Princess Hexiao of the First Rank (固倫和孝公主), the Qianlong Emperor's tenth daughter by his concubine, Consort Dun. Heshuo Gongzhu (和硕公主), translated as "Heshuo Princess" or "Princess of the Second Rank", was granted to the daughter born to imperial consort. Prior to the formalization of the rank system, princesses born to imperial concubines could hold ranks lower than Princess of the Second Rank, but no lower than clanswoman (宗女). The title included the 2 character honorific name. The title could also be granted to the daughter of an imperial prince adopted into the palace, for example: Princess Shushen of the Second Rank (和碩淑慎公主), the daughter of Yunreng who was adopted by the Kangxi Emperor.
Басқа атаулар
Рангтік жүйе ресмилендірілгенге дейін Мин әулетіне тән бірнеше дәрежелер болған. Келесі дәрежелер тек императордың қызына ғана тағайындалуы мүмкін. Префикстер толық атауға қосылған. Чжан Гунчжу (长公主), Ұлы ханшайым немесе Бас ханшайым, сондай-ақ Императорлық ханшайым деп аударылады, императордың үлкен қызына немесе императордың әпкесіне берілді. Бұл атақ Нурхачидің үлкен қызына және Хонг Тайцзидің әртүрлі қыздарына берілді. Дачжан Гунчжу (大长公主), Ұлы императорлық ханшайым немесе Жоғарғы ханшайым, императордың әкесінің әпкесіне берілді. Бұл атақты тек Канси императорының әкесінің әпкесі, Йонгму ханшайым алған. Алайда, геге атағы императордың таққа отыруынан бұрын қайтыс болған сүйікті әйелдеріне берілді және оларға құрметті есімдер берілмеді. Егер императордың қыздары жеткіліксіз болса, геге император сарайына асырап алынып, жесір императорлар мен императорлық аналар тәрбиелеуі мүмкін. Императорлық рудан туған ханшайымдарға келесі атақтар берілді: Цзюньчжу (郡主), «Коммандерлік ханшайым» немесе «Үшінші дәрежелі ханшайым» деп аударылады, бірінші дәрежелі ханзаданың ресми жұбайынан туған қызына берілді. Цзюньчжу император сарайына асырап алынса, Хэшуо Гунчжу (和硕公主) немесе Гулун Гунчжу (固伦公主) дәрежесіне көтерілуі мүмкін. Бұл атауға ешқандай құрметті есімдер қосылмайды. Сирек жағдайларда құрметті есім беріледі, мысалы, Үшінші дәрежелі Даокесин ханшайымы (道恪欣郡主), Богуодуоның бала кезінде сарайға асырап алынған екінші қызы. Мұндай жағдайда құрметті есімнің ұзындығы 4 таңбадан аспауы керек. Бұл атақ бірінші дәрежелі ханшайымның қызына да берілуі мүмкін. Сяньчжу (县主), «Аудан ханшайымы» немесе «Төртінші дәрежелі ханшайым» деп аударылады, екінші дәрежелі ханзаданың ресми жұбайынан туған қызына, сондай-ақ шицзының (бірінші дәрежелі ханзаданың мұрагері) қызына берілді. Сяньчжу некеге тұрғаннан кейін немесе әкесі жоғарылатылғаннан кейін үшінші дәрежелі ханшайым болып тағайындалуы мүмкін. Сондай-ақ, асырап алған жағдайда Хэшуо Гунчжу және Гулун Гунчжу дәрежесіне көтерілуі мүмкін. Кейде құрметті есім беріледі, мысалы, Төртінші дәрежелі Чжэньцзе ханшайымы (贞节县主), Мианьциньнің тоғызыншы қызы, Бірінші дәрежелі Чэн ханзадасы. Бұл атақ екінші дәрежелі ханшайымның қызына да берілуі мүмкін. Цзюньцзюнь (郡君), «Коммандерлік ханым» немесе «Бірінші дәрежелі ханым» деп аударылады, үшінші дәрежелі ханзаданың басты жұбайынан туған қызына немесе бірінші дәрежелі ханзаданың екінші жұбайынан туған қызына, сондай-ақ чжанцзының (жунванның мұрагері) қызына берілді. Цзюньцзюнь үйленгеннен кейін Сяньчжу дәрежесіне көтерілуі мүмкін. Бұл атауға ешқандай құрметті есімдер қосылмайды. Сяньцзюнь (县君), «Аудан ханым» немесе «Екінші дәрежелі ханым» деп аударылады, төртінші дәрежелі ханзададан туған қызына немесе екінші дәрежелі ханзаданың екінші жұбайынан туған қызына берілді. Бұл атауға ешқандай құрметті есімдер қосылмайды. Сянцзюнь (乡君), «Ауыл ханым» немесе «Үшінші дәрежелі ханым» деп аударылады, сегіз мәртебеге ие герцогке (көбінесе фуго герцогына) немесе үшінші дәрежелі ханзаданың екінші жұбайынан туған қызына берілді. Бұл атауға ешқандай құрметті есімдер қосылмайды.
Junzhu (郡主), translated as "Princess of a Commandery" or "Princess of the Third Rank", was granted to the daughter of a Prince of the First Rank born to his Princess Consort. A Junzhu can be promoted to Heshuo Gongzhu (和硕公主) or Gulun Gongzhu (固伦公主) in case of adoption to the imperial palace. The title did not include any honorific names. In rare cases, an honorific name will be given ex. Princess Daokexin of the Third Rank (道恪欣郡主), Boguoduo's second daughter adopted into the palace in childhood. In that case, the honorific name could consist of a maximum of 4 characters. The title could also be granted to the daughter of a First Rank Princess. Xianzhu (县主), translated a "Princess of County" or "Princess of the Fourth Rank", was granted to the daughter of a Prince of the Second Rank born to his Princess Consort, as well as the daughter of a shizi (the heir of a first rank prince). A Xianzhu could be promoted to Princess of the Third Rank, ex. because of marriage or in case of father's promotion. Can also be promoted to Heshuo Gongzhu and Gulun Gongzhu in case of adpotion. In rare cases, an honorific name will be given, ez. Princess Zhenjie of the Fourth Rank (贞节县主), ninth daughter of Mianqin, Prince Cheng of the First Rank. This title could also be granted to the daughter of a Second Rank Princess. Junjun (郡君), translated as "Lady of a Commandery" or "Lady of the First Rank", was granted to the daughter of a Prince of the Third Rank born to his primary consort or the daughter of a Prince of the First Rank born to his secondary consort, as well as daughter of zhangzi (heir of a junwang). A Junjun could be promoted to Xianzhu after she gets married. The title did not convey honorific name. Xianjun (县君), translated as "Lady of a County" or "Lady of the Second Rank", was granted to the daughter born to a Prince of the Fourth Rank or the daughter of a Prince of the Second Rank born to his secondary consort. The title did not convey honorific name. Xiangjun (乡君), translated as "Lady of a Village" or "Lady of the Third Rank", was granted to the daughter born to a duke with eight privilleges (mostly to fuguo duke) or daughter of a Prince of the Third Rank born to his secondary consort. The title did not convey honorific name.
"Геге" атағын алған басқа да тұлғалар
Суталугу, император жесірі Сяоцзюанның сенімді адамы және Кангси императорының бірнеше ұлының, соның ішінде Юнтаоның асыраушы анасы, Ұлы император жесірі оны "геге" деп атаған. Ехе Нара ханым (1722-1793), Цянлон дәуірінің алғашқы кезеңіндегі танымал генерал Фухенгтің әйелі, Цянлон императорының күйеуі Шудың үлкен әпкесі болды. Өмірінде ол бірінші дәрежелі Минфу, Фу Чжунь ханым (傅忠勇夫人) атағын алды. Ол Цинь әулетінің ең әдемі маньчжур әйелі ретінде сипатталған. Қайтыс болғаннан кейін "фуджин" (принцессалардың жұбайларына арналған атақ) ретінде ханзаданың жұбайы Фулоньаньның анасы, екінші дәрежелі Фуканган ханзадасы Цзяоньның анасы ретінде құрметке бөленді. Юй Дерлинг (1885-1944) - император жесірі Сисидің батыс білімді сарай ханымы. Ол 1905 жылдан 1907 жылға дейін император сарайында болды, содан кейін Таддеус К. Уайтқа үйленді. Сол кезде император жесір шетелдік қонақтарды қабылдағанда аудармашы болып жұмыс істеді. Ол жесір императормен, сондай-ақ Цинь империясын жаңғыртуға қызығушылық танытқан Цинь әулетінің басқа ханшайымдарымен (Икуанның 6-шы қызы) және ханшайымдар (Жиньронг) жақын қарым-қатынас орнатты. Ол императорлық ханшайымға лайық руйй таяғы мен айдаһар шапанын сыйлық ретінде алды. Деліннің анасы мен оның әпкесі Ронглинг те осындай сыйлықтар алды. Бұрынғы тарихнамадан өзгеше, Делинг императорлық рудың мүшесі емес, бірақ оның отбасы Қараша ақ байрақты хан әскерлеріне қарасты болса да, маньчжур тегінен екенін мәлімдеді.