Кіріспе
Цинь әулетінің жесір император қызы Бумбутай (;; 布木布泰; 28 наурыз 1613 – 27 қаңтар 1688), Хорчин моңғол Борджигит руынан, Хонг Тайджидің әйелі болған. Ол одан 21 жас кіші еді. Ұлы, Шуньцзи императоры Фулиннің тұсында оған Жесір император Жаошенг, ал немересі, Кангси императоры Сюанье тұсында Ұлы Жесір император Жаошенг атағы берілді. Жесір император және Ұлы Жесір император ретінде ол Цин императорлық сарайында маңызды ықпалға ие болды және саяси білімі мен көрегендігі үшін жоғары құрметке бөенді. Өлгеннен кейін, император Сяочжуанвэнь атағымен марапатталды, бірақ өмір бойы императордың әйелі дәрежесін атқармады.
Bumbutai (; ; 布木布泰; 28 March 1613 – 27 January 1688), of the Khorchin Mongol Borjigit clan, was the consort of Hong Taiji. She was 21 years his junior. She was honoured as Empress Dowager Zhaosheng during the reign of her son, Fulin, the Shunzhi Emperor, and as Grand Empress Dowager Zhaosheng during the reign of her grandson, Xuanye, the Kangxi Emperor. As empress dowager and grand empress dowager, she had significant influence in the Qing imperial court and was highly respected for her political wisdom and insight. After her death, she was posthumously honoured with the title Empress Xiaozhuangwen, although she never held the rank of empress consort during her lifetime.
Ванли дәуірі
Бүмбұтай Ванли императорының өкіметтің 41-ші жылында, қосымша екінші айдың сегізінші күні дүниеге келді, бұл Григориан күнтізбесі бойынша 1613 жылғы 28 наурызға сәйкес келеді.
Тяньмин дәуірі
1625 жылдың наурыз немесе сәуір айында Бүмбұтай Хун Тайджиге үйленіп, оның көп әйелдерінің бірі болды. Осыған дейін Хорчин моңғолдары 1614 жылдың 28 мамырында Хун Тайджиге Джеджерді, болашақ император Сяодуанвэньді, Цинь династиясы мен Хорчин арасындағы қарым-қатынасты күшейту үшін жіберген еді. Бүмбұтайдың үлкен әпкесі Харжоль, болашақ басты жұбайы Минхуй, 1634 жылдың 6 желтоқсанында Хун Тайджиге үйленеді.
Чонгде дәуірі
Бүмбутай 1629 жылғы 31 қаңтарда Хонг Тайджидің төртінші қызын, бірінші дәрежелі Йонгму ханшайымын, 1632 жылғы 2 наурызда оның бесінші қызын, бірінші дәрежелі Шухуй ханшайымын, ал 1633 жылғы 16 желтоқсанда жетінші қызын, бірінші дәрежелі Шужэ ханшайымын дүниеге әкелді. 1636 жылғы тамыз айында Хонг Тайджи бес басты жұбайына лауазым берген кезде, Бүмбутай Юнфу сарайының (永福宮) "Чжуан Консорті" атанды. 1638 жылғы 15 наурызда Чжуан Консорті Хонг Тайджидің тоғызыншы ұлы Фулинді өмірге келтірді.
Шунжэ дәуірі
Хун Тайджи 1643 жылдың 21 қыркүйегінде қайтыс болды, ал оның орнын Фулин басты, ол Шунчжи императоры болып таққа отырды. Бүмбутай, биліктегі императордың анасы ретінде, "Жаошенг" құрметті атымен "Қасиетті ана, император жесір" атағымен құрметтелді. Оның тәтесі Джержер, бұрынғы императордың әйелі болғандықтан, "Ана император, император жесір" атағымен осылай құрметтелді. Хун Тайджидің кіші жартылай інісі Доргон, император ересек болғанға дейін Шунчжи императорының атынан билік ету үшін регент-принц болып тағайындалды. 1650 жылдың 31 желтоқсанында Доргон қайтыс болғаннан кейін, Шунчжи императоры оны өлгеннен кейін князьдік атағынан айырып, оның денесін қаздырып шығарды және қиялады. Император жесір Жаошенг Хун Тайджи қайтыс болғаннан кейін Доргонға құпия түрде үйленген деген болжам бар – бірақ бұл тарихи деректермен дәлелденбеген, себебі монғолдар арасында левират некесі кең таралған.
Кангси дәуірі
Чжаошенг императрицасы жесір ұлының билігі кезінде жасырын өмір сүрді және саясатқа көп араласпады. Сунчжи императоры 1661 жылдың 5 ақпанында қайтыс болды, оның орнына үшінші ұлы Сюанье таққа отырды, ол Канси императоры атанды. Биліктегі императордың әжесі ретінде ол "Ұлы императрица жесір Чжаошенг" атағымен құрметтелді. Император сол кезде кәмелетке толмағандықтан, Сунчжи императоры тағайындаған Канси императорының төрт регенті оның ересек болуына дейін оның атынан билік жүргізді. Осы кезеңде Ұлы императрица жесір Чжаошенг немересіне регенттерден үйренуге кеңес берді және императордың анасы қайтыс болғаннан кейін оның тәрбиесін өз қолына алды. Канси императоры өсіп, 1667 жылы жеке билігін бастағанда, төрт регенттің бірі Обойдың күшті ықпалынан қорқыныш сезінді. Екі жылдан кейін Ұлы императрица жесір Чжаошенг немересіне Обойдан құтылу жоспарында көмектесті. Обой тұзаққа түсірілді (бұзылған креслоға отыруға мәжбүр болды), тұтқындалды және биліктен алынған. Өмірі бойы Бумбутай тыйым салынған қалада тұруды ұнатпады, оның байлыққа толы болғанына қарамастан. Ол сондай-ақ, туған күнін тойлаудан бас тартты, себебі бұл қымбатқа түседі деп ойлады. 1687 жылдың күзінде Ұлы императрица жесір Чжаошенг ауырғанда, Канси императоры әжесін жеке өзі күтімге алды. Ол 1688 жылдың 27 қаңтарында қайтыс болды.
Теледидар
Цинь әулетінің өрлеуі мен құлдырауы, Цинь әулетінің тарихы туралы Гонконг телесериалы. Бүмбутай 1987 жылы эфирге шыққан бірінші маусымда ғана пайда болады, онда оны Нора Миао бейнелейді. Чжуанфэй Иши (莊妃軼事), 1989 жылы Бо Хан (柏寒) ойнаған Бүмбутай туралы қытай телесериалы. Yidai Huanghou Dayu'er (一代皇后大玉兒), 1992 жылы Тайвань телеарнасында Анжела Панның қатысуымен шыққан, Бүмбутай туралы. Xinyue Gege (新月格格) - 1995 жылы шыққан қытайлық романтикалық телесериал. Лианн Лю Бүмбутайды бейнелейді. Princess Huai yu (懷玉公主) - 2000 жылы Тайваньда түсірілген романтикалық телесериал. Лианн Лю Бүмбутайды бейнелейді. Кангси әулеті, 2001 жылы Кангси императоры туралы қытай телесериалы. Сикин Гаова Бүмбутайды бейнелейді. Shaonian Tianzi (少年天子), 2002 жылы шыққан қытай телесериалы, Лин Лидің романы бойынша түсірілген, Бүмбутай рөлін Пан Хонг ойнады. "Свинг дәуіріндегі іс" - 2003 жылы шыққан қытай телесериалы. Ню Ли сериалда Консорт Чжуан ретінде танылған Бүмбутайды бейнеледі. Xiaozhuang Mishi, 2003 жылы шыққан қытайлық телесериал, Ning Jing басты рөлді ойнады. Хуан Тайзи Миши, 2004 жылғы қытай телесериалы. Лю Чжон Бүмбутайды бейнеледі. Шейчжу Чэнфу (誰主沉浮) - 2005 жылы Қытайда шығарылған, Мин әулетінің Цин әулеттеріне ауысуындағы оқиғаларды бейнелейтін телесериал. Лю Сяоцин Бүмбутайды бейнеледі. Yanhua Sanyue (煙花三月), 2005 жылы Налан Ронгруо туралы қытай телесериалы. Гуа Ахле Бүмбутайды бейнеледі. Шаонь Канкси (少年康熙), 2005 жылы шыққан қытай телесериалы, Бүмбутай мен жас Канкси императоры туралы, басты рөлдерді Пан Хонг пен Денг Чао ойнады. Кангсидің құпия тарихы, 2006 жылы Кангси императоры туралы қытай телесериалы. Бумбутайды Ву Цянцян ойнады. Да Цинь Фэнъюнь, 2006 жылғы қытай телехикаясы, Бүмбутай мен Доргон арасындағы романсқа негізделген. Сюй Цин Сяоцзюанды, Чжан Фэньи Доргонды ойнады. The Life and Times of a Sentinel, 2011 жылы Гонконгта тарихи фантастикалық телесериал. Чин Хор ваи Бүмбутайды бейнеледі. In Love With Power) - 2012 жылы шыққан қытай телехикаясы. Бұл фильмде Бүмбұтайдың өмірін, оның Хун Тайджидің әйелі және Шунчжи императорының анасы ретінде ерте жылдары баяндалады. "Сяо Чжуанның аңызы", 2015 жылғы қытай телесериалы, Бүмбутайдың өмірін баяндайды, ал титулдық кейіпкерді Цзинь Тянь ойнайды. Yuan Shanshan Бүмбутайды бейнеледі. Rule the World (Телесериал) - 2015 жылы шыққан телесериал. Бүмбутайды Цао Менгге ойнайды. Royal Romance - 2015 жылы шыққан телесериал, онда Бүмбутайды Анита Юэн ойнайды. Бүмбутай - Шунчжи императоры мен Донгго ханшайымы арасындағы махаббаттың ең үлкен кедергісі. Аждаһа інжу-маржан туралы аңыз, сондай-ақ Лонгжу деп те аталады; 2017 жылы шыққан қытай телесериалы. Бұл сериалда Бүмбутайды Кангси императорының билігі кезінде Ұлы император жесірі ретінде Сикин Гаова кейінірек бейнелейді.
The Legend of Xiao Zhuang, a 2015 Chinese television series that chronicles the life of Bumbutai, and the titular character is portrayed by Jing Tian. Rule the World (TV series) is a 2015 television series which chronicles the tale of Harjol. Bumbutai is portrayed by Cao Mengge. Royal Romance is a 2015 television series where Bumbutai is portrayed by Anita Yuen. Bumbutai is shown to be the biggest roadblock for the love between Shunzhi Emperor and Consort Donggo. Legend of Dragon Pearl, also known as Longzhu; a 2017 Chinese television series where Bumbutai is portrayed by Siqin Gaowa in her later years, as Grand Empress Dowager during the reign of Kangxi Emperor.
Ойындар
Europa Universalis IV – Bumbutai суретінің жүктелу экранында көрсетілген ірі стратегиялық бейнеойыны.