Кіріспе

Роман де Фаувель – 14 ғасырдағы француздық аллегориялық өлеңдік роман, сатиралық сипатқа ие және көбінесе Франция корольдік канцеляриясының кеңсе қызметкеріне жатқызылады. 3280 октасиллабикалық түпнұсқа баяндама екі кітапқа бөлінген, олар Филип IV және Людовик X билік құрған кезде, тиісінше 1310 және 1314 жылдары жазылған. 1316–1317 жылдары Шаилу де Пестен оның кеңейтілген нұсқасын жасады. Роман Фаувельді – француз корольдік сарайында танымалдыққа ие болған, сары түсті биені бейнелейді. Ол арқылы адамдардың өзімшілдікке қызмет етудегі гедонизмі мен екіжүзділігі, сондай-ақ діни және светтік билік иелерінің шектен шығулары сатиралық тұрғыда көрсетіледі. Антигеройдың аты "жалған жамылғы" деген мағынаны білдіреді, сонымен қатар F A V V E L акростигін құрайды, мұндағы әріптер адамның жаман мінездерін көрсетеді: Мақтану, ашкөздік, жамандық, өзгергіштік (тез қайырымдылық), қызғаныш және салғырттық. Роман сонымен қатар ағылшын тіліндегі "curry fauvel" тіркесінің пайда болуына себеп болды, ол "curry favor" фразасының ескірген түрі. Бұл туынды 13 ғасырғы "Роман де ла Роза" романындағы ұқсас трактатты еске салады, бірақ Рейнард Түлкінің жануарлық фаблияларына көбірек қарызды. Шаилудың қолжазбасы (Париж, BN fr. 146) – белгілі суретшінің иллюстрацияларымен көркем өнердің керемет туындысы, сонымен қатар 13-шы және 14-шы ғасырдың басындағы жанрлар мен текстуралардың кең спектрін қамтитын 169 музыкалық үзінділердің болуына байланысты маңызды музыкалық қызығушылық тудырады. Бұл шығармалардың кейбіреулері Филипп де Витри және Ars Nova деп аталатын жаңа музыкалық стильмен байланысты.

Сюжет

Поэма орталық тұлға, амбициялы және ақымақ ат – Фаувелге арналған. Аттың өзінің аты да көп мағыналы. "Фаувел" атауы оның түсінен шыққан, ол "лақты балшық түсті" (немесе сарғыш) және мақтаншақтықтың символы. Аты fau vel, яғни "жалған жамылғы" деп бөлінеді, сонымен қатар ол F A V V E L аббревиатурасы, бұл кемшіліктердің бас әріптерінен құралған: Мақтаушылдық, Ашкөздік, Жамандық, Теңселушілік (өзгергіштік), Қызғану және Босаңдық (Flaterie, Avarice, Vilanie, Varieté, Envie, Lascheté). Бірінші кітап дін қызметкерлері мен қоғамды, күнә мен жемқорлыққа толы болуын сынап көрсетуге арналған. Фаувел, ол ат болғанымен, енді тұраққа орналаспайды, бірақ Тағдыр құдайы Дама Фортунаның рақымымен үлкен үйге (іс жүзінде патша сарайына) орналасқан. Ол өз қажеттіліктеріне қарай тұратын жерін өзгертеді және арнайы жасалған шөптік және жемдік орын салдырады. Оның киім бөлмесінде (дәретханасында) дін қызметкерлері оны сылап, "ешқандай қоқыс қалмауына" көз жеткізеді. Шіркеу және әлемдік басшылар оны көру үшін алыс-жақын саяхат жасайды және оған құлшынып бас иеді. Бұл билеушілер Фаувелді шашынан құйрығына дейін жуып, тазартады. Жұмыстың түпнұсқа тілінде осы киімшілер Фаувелді "кари" (жұмсартады) дейді, ал ағылшын тіліндегі "құрметке қанағат ету" (curry favour) сөзі осы "кари фаувел" сөзінен бұзылған. Фаувел Макрокосмосқа сапар шегіп, Дама Фортунадан қолын сұрайды. Ол одан бас тартады, бірақ оның орнына Леди Ваинглуориға үйленуді ұсынады. Фаувел келіседі, және той өтеді, онда Ұялшақтық, Зина, Тән құмарлығы және Венера сияқты қонақтар қатысады, бұл 15-ші және 16-шы ғасырлардағы моральдық пьесаларға ұқсас тәсіл. Соңында Дама Фортуна Фаувелдің әлемдегі рөлі өзіне ұқсас жаман басшыларды дүниеге әкелу және Антихристтің алғы құрметі болу екенін ашады. Қолжазба король Филипп IV-ті сынау үшін жазылған, бірақ оның мінезіне тікелей шабуыл жасау тым қауіпті болды. Оның орнына корольдің оң қолы Энгерран де Мариньи Фаувелдің прототипі болды.

Мәтін

Роман де Фаувель – 3280 октасиллабикалық ұйқасты жырдан тұратын өлең, екі кітапқа бөлінген: 1-кітап 1226 тармақтан, соңғы тармағына сәйкес 1310 жылы аяқталған; және 2-кітап 2054 тармақтан, 1314 жылы толыққанды аяқталған. 1316-1317 жылдары Шаилу де Пестен (бюрократтар отбасының әлі анықталмаған мүшесі) бұл мәтінді екі кітапты қамтитын қосымша 3000 тармақпен толықтырды (оның 1800 жолы Фаувельдің үйлену тойына арналған).

Қолда бар көшірмелері

Ең ерте сақталған қолжазбада Шаилудың кеңейтілген нұсқасы, оның өзінің қолымен жазылған (Париж, Ұлттық кітапхана, fr. 146) кездеседі. Қалған он шақты қолжазба интерполяцияланбаған түрінде сақталған, және олар он бесінші ғасырға дейін көшіріліп келді. Шаилудың сәнді қолжазбасы 78 миниатюрамен суреттелген, сондай-ақ 169 музыкалық шығарманы күрделі беттік безендіруге енгізеді.

Музыка

«Ле Роман де Фаувель» қолжазбаларының барлық сақталған нұсқаларының ішінде, Шаилу де Песстен (BN fr. 146) жинағы, музыкалық нотацияда жазылған аралас музыкалық бөлімдеріне байланысты ең көп зерттелген. Бұл бөлімдер 13-шы және 14-шы ғасырлардың басындағы жанрлар мен текстуралардың кең спектрін қамтиды. 169 бөлімнің барлығына сөздері бар, олардың 124-і латын тілінде, ал 45-і француз тілінде. Жанрлар литургиялық және рухани, қасиетті және халықтық, монофониялық және полифониялық музыканы, әндерді, сондай-ақ ескі және жаңа музыканы қамтиды. Кейбір бөлімдерді Филипп де Витри жазған деп санайды. Бұл бөлімдер бұрын мәтіндік «сүйемелдеу» үшін кездейсоқ таңдалған репертуар ретінде қарастырылған, бірақ соңғы зерттеулер («Фаувель зерттеулері» және Диллонның «Музыка жасау» сияқты) музыкалық нотацияның (визуалды да, дыбыстық та) Гервестің насихатының (саяси) тақырыптарын кеңейтуде және әртараптандыруда атқаратын тапқыр интертекстуалдық/түсіндірмелік рөліне назар аударуға бейімделген. Басқа да қызықты жаңалықтардың арасында, көптеген «жалған» әндер (Ранкин) нақты литургиялық материалдың арасында кездеседі, бұл, мүмкін, оның аттас аңқаулық табиғатына тікелей музыкалық сілтеу болар. BN fr. 146 жинағындағы көптеген полифониялық мотеттерге де көп көңіл бөлінген, олардың кейбіреулері (мысалы, In Nova Fert) жаңа мензуральдік нотацияның қызыл түспен жазылған жаңалықтарын көрсетеді, олар әдетте ars nova деп аталады. «Ле Роман де Фаувель» мәтіні аса танымал болмаса да, музыкасы жиі орындалып, жазылған. 14-шы ғасырда бүкіл шығарма қалай оқылған немесе қойылған деген сұрақ академиялық пікірталас тудырады. Кейбіреулер BN fr. 146 театрлық қойылым ретінде жоспарланған болуы мүмкін деп санайды. Бұл гипотеза «Ле Роман де Фаувель» негізінен антология екені туралы қалыпты пікірге қайшы келеді. «Ле Роман де Фаувель» BN 146 қолжазбасына негізделген мәтін, музыка және кейде сахналау немесе жартылай сахналауды қамтитын қазіргі заманғы орындалу жобалары Studio der Fruehen Musik, Clemencic Consort және The Boston Camerata сияқты ұйымдармен жүзеге асырылды. Camerata нұсқасы АҚШ және Еуропа бойынша кеңінен гастрольдік тур жасады және 2011 жылы Бостон ерте музыка фестивалінде соңғы рет көрсетілді.

Дискография

Жұмыстың алғашқы жазбасы 1972 жылы Томас Бинкли басқарған Studio der Frühen Musik (Ерте Музыка Студиясы) EMI Reflexe лейблінде жасалды. Бұл жазба қазіргі уақытта Virgin лейбліндегі 5 CD жинағының бір бөлігі ретінде қолжетімді. Өлеңдерді оқушы француз тілінің ескі нұсқасын пайдаланады, соның ішінде қазіргі таңғажайып естілетін, бірақ әлі таныс француз сөздерінің айтылуын да қамтиды. Музыкалық аралықтарда, әсіресе сол кезең үшін, терең әсер ететін диссонанстар мен контрапункттер бар деген пікір бар, бұл бүкіл оқиғаның қысымдық сипатын көрсетуге арналған болуы мүмкін. Дегенмен, полифониялардың музыкалық стилі сол дәуірге тән. Джоэл Коэн басқарған The Boston Camerata-ның "Роман де Фаувель" жазбасы 1991 жылы Erato Disques үшін жасалды. 2015 жылдың ортасына дейін ол Warner Classics арқылы қолжетімді болды. Erato сол жылы "Роман де Фаувель" атты "видео кітабын" да шығарды. Бұл бейнежоба Париждегі Лувр мұражайында және бірнеше конференцияларда көрсетілді, бірақ коммерциялық мақсатта жарық көрген жоқ.