Кіріспе

New Zealand Republic Inc. саяси ұйымы 1994 жылы құрылған, мақсаты – Жаңа Зеландия республикасын құруға қолдау көрсету. Ұйым төрағасы – Окленд саяси белсендісі және кәсіпкері Льюис Холден. Ұйымның ешқандай саяси партиямен байланысы жоқ, мүшелері мен қолдаушылары саяси спектрдің түрлі бағыттарынан тартылған.

Тарих

Ұйым 1994 жылғы наурыз айында құрылып, 1995 жылғы ақпанда Ұлттық партиясының премьер-министрі Джим Болгердің Жаңа Зеландияны республикаға айналдыруға шақырғаннан кейін тіркелді. Оның құрамына түрлі саяси ағымдардан (соның ішінде журналист Джонатан Милн және Жаңа Зеландия Бірінші партиясының депутаты Дебора Моррис) өкілдер кірді және «Жаңа Зеландия Республикалық Коалициясы» деп аталды. Топтың бірқатар мүшелері 1993 жылы өткен референдумда сайлау реформасын жүзеге асыру бойынша Сайлау реформасы коалициясының сәтті науқанына қатысқан. 1996 жылы жазушы Кери Хюльме топтың меценаты болды. 1999 жылы, сол мәселе бойынша Австралияда өткен сәтсіз референдуммен бір уақытта, топ өзінің атын «Аотеароа Жаңа Зеландия Республикалық Қозғалысы» (Аотеароа – Жаңа Зеландияның маори тіліндегі атауы) деп өзгертті, ал 2014 жылы «Жаңа Зеландия Республикасы» деп қайта атады. Ол 2000 жылы өткен «Конституцияны құру» конференциясына қатысып, үш ұсыныс енгізді: азаматтық білім беруді күшейту, республикалық жүйені мүмкіндік ретінде қарастыру және республика тақырыбын талқылауды жалғастыру. Бұл топ бұрынғы «Жаңа Зеландия Республикалық Ассоциациясымен» (кейде «Республикалық Қозғалыс» деп те аталады) байланыссыз болды, алайда Брюс Джессон 1999 жылы қайтыс болғанға дейін «Жаңа Зеландия Республикасының» мүшесі болды. 2008 жылы корольдік отбасының өкілдерінің сэр Эдмунд Хилларидің мемлекеттік жерлеу рәсіміне қатыспағанына наразылық білдіріп, дау тудырды. 2008 жылғы 21 сәуірде топ Жаңа Зеландиялықтар арасында жүргізген сауалнаманың нәтижелерін жариялады, онда 43% адам принц Чарльз патша болған жағдайда монархияны қолдайтынын, ал 41% сол сценарий бойынша республиканы қолдайтынын көрсетті. 2008 жылғы қазан айында, жалпы сайлауға бір апта қалғанда, топ «Жаңа Зеландия Президенті» деп аталған веб-сайт арқылы онлайн-сауалнаманың нәтижелерін жариялады. Сауалнама келушілерге мемлекет басшысы болуға кандидаттарды ұсынуға және дауыс беруге мүмкіндік берді. Сауалнамада Дэйм Кири Те Канава жеңіске жетті. 2009 жылғы 23 қыркүйекте топ «Жаңа Зеландия Республикасының нұсқаулығы» атты кітапты таныстырды. Бұл іс-шараны «Бірлескен болашақ» партиясының лидері Питер Данн Парламентте өткізді, онда бірқатар қазіргі және бұрынғы депутаттар қатысты, олардың ішінде «Жасылдар» партиясының депутаты Кит Локк, Лейбористтік партияның депутаттары Клэр Керран, Чарльз Шаувел, Наная Махута және Фил Твайфорд, Ұлттық партияның депутаттары Джон Хейс және Пол Хатчисон болды. Топ 2010 жылғы қыркүйек айында Парламентте өткен «Конституцияны қайта құру» конференциясына қатысты. Веллингтонның Виктория университетінің заң профессоры және «Жаңа Зеландия Республикасының» конституциялық кеңесшісі Дин Найт «жұмсақ республика» деп аталатын ұсыныс енгізді.

Конституциялық конвенция туралы заң жобасы

2008 жылдың қаңтар айында топ бұрынғы премьер-министр Майк Мурдың Конституциялық конвенция туралы заң жобасын қайта қарауға шақырғандығын қолдады, депутат Кит Локке бұл конвенцияның "әлде де кең болады" деген пікірін білдіргеніне қарамастан.

Бас губернатордың заң жобасы

Топ генерал-губернатордың 2010 жылғы заңын қолдады, бұл заң генерал-губернатор институтын жаңғыртып, оның жалақысына салық салуды енгізді. Заң жобасының бірінші оқылымы қабылданғаннан кейін, топ келесі генерал-губернаторды іріктеу үшін "азаматтардың қатысу процесін" іске қосты. Заң жобасын қарастырып жатқан таңдау комитетіне ұсынған ұсынымында топ парламентке келесі генерал-губернаторды үштен екі көпшілікпен және парламенттегі партия жетекшілерінің көпшілігімен тағайындауды, сондай-ақ оны қызметтен босатудың ұқсас тәртібін және бекітілген бес жылдық мерзімді ұсынды.

Қауымдастықтар

2005 жылғы сәуірде бұл қозғалыс Ұлттар Достастығы республикалық қозғалыстарының альянсы Common Cause-тің негізін қалаушы мүшесі атанды.