Кіріспе

Революциялық халықтық азаттық партиясы / фронты (Devrimci Halk Kurtuluş Partisi Cephesi немесе DHKP C) – Түркиядағы марксистік-лениндік коммунистік партия. Ол 1978 жылы «Революциялық солшыл» (түрікше: Devrimci Sol немесе Dev Sol) деген атпен құрылды және 1980 жылдардан бері Түркия Республикасына қарсы қарулы күреске қатысып келеді. 1994 жылы ішкі фракциялық тартыстар нәтижесінде атауы өзгертілді. Жапония, Түркия, АҚШ, Ұлыбритания және Еуропалық Одақ оны террористік ұйым деп таниды.

Құрылымы

Devrimci Halk Kurtuluş Partisi Cephesi немесе DHKP C (басқаша DHKP/C) екі байланысты ұйымды білдіреді. Алғашқысы ("Партия") – топтың саяси қызметіне, ал екіншісі ("Фронт") – топтың әскери операцияларына қатысты. Топ марксистік-лениндік идеологияны ұстанады және АҚШ-қа, НАТО-ға қарсы позицияны білдіреді. Олар Түркия мемлекетінің батыс империализмінің бақылауында екенін санайды және осы бақылауды күш қолдану және демократиялық жолдармен тоқтатуды мақсат етеді. Топтың қаржысы көбінесе Түркия мен Еуропадан жиналған қайырымдамалар есебінен түйіледі. Халық фронты (Түркия), көпшілік ұйым, және Түркияның революциялық жастар федерациясы, жастар ұйымы, ДХКП-мен байланысты.

Қор

Ұйым 1978 жылы Дурсун Караташ тарапынан «Революциялық сол» (түрікше: Devrimci Sol немесе Dev Sol) деген атпен құрылған, ол «Революциялық жол» (Devrimci Yol) ұйымынан бөлініп шыққан топтардың бірі еді. «Революциялық жол» өз кезегінде Түркия Халықтық Азаттық Партиясының майданынан (THKP C) бөлінген болатын, ал ол бұрын Революциялық Жастар Федерациясынан (түрікше Dev Genç деп белгілі) бөлініп шыққан. Топ 1994 жылы қазіргі атауымен қайта құрылды.

1980 жылдары

Дев Сол бірнеше саяси өлтірулерді өз мойнына алды, соның ішінде 1980 жылы Гүн Сазак пен Нихат Эримнің өлтіруін. 1980 жылдардың соңынан бері бұл топ көбінесе Түркияның қазіргі және зейнеткерліктегі қауіпсіздік және әскери шенеуніктерін нысанаға алады.

Көтеріліс (1990 - қазіргі)

1990 жылы ол шетелдік мүдделерге қарсы жаңа науқанды бастады, оның ішінде АҚШ әскери және дипломатиялық қызметкерлері мен нысандарына шабуылдар ұйымдастырылды. Перс шығанағындағы соғыс кезінде АҚШ империализмі деп сипаттаған нәрсеге наразылық білдіру үшін DHKP C АҚШ-тың екі әскери қызметкерін өлтірді, әуе күштерінің офицерін жарақаттады және 20-дан астам АҚШ пен НАТО әскери, коммерциялық және мәдени нысандарын бомбалады. Бірінші шығанақ соғысында террористердің қолынан қаза тапқан жалғыз америкалықтың Dev Sol құрбаны болғаны маңызды. АҚШ-тың Halliburton еншілес компаниясы Vinnell Brown & Root (VBR) өңірлік директоры Джон Ганди 1991 жылдың ақпан айында Стамбулдағы кеңсесінде, жақсы даярланған Dev Sol тобының қолынан қаза тапты. Олар Түркия Ұлттық полициясының (TNP) формасын киіп кеңсе ғимаратына кірген. Гандиді креслоға байлағаннан кейін, Dev Sol оперативтігі оған бірнеше рет басқа оқ атты. Террористер содан кейін құрбанның қанымен кеңсе қабырғаларына "Буш үйіне қайт" деген антиамерикандық граффити жазды. Секретарь Мэри Сеньюз, бухгалтер Али Фарах және оның көмекшісі Канан Гандидің кеңсесінде өлтірілген кезде бөлек бөлмеде байлаулы тұрды. Гандидің бұрынғы басшысы Стивен Хаббардтың нақты құрбан болғаны айтылды. Алайда ол бірнеше ай бұрын Анкарадағы VBR бас кеңсесінің директоры лауазымына ауысқан еді. Хаббард Ганди өлтірілгеннен кейін дереу Стамбулға оралды және аймақтық штаб-пәтерді жапты. Dev Sol американдық, британдық, француз, австриялық және даттық барлау және қауіпсіздік қызметтерінің белсенді тергеуіне түскенімен, ол терроризмге қарсы агенттер үшін қиындық тудырды, себебі ол (сол кезде) кәсіби операциялық және барлау тәсілдерін қолданатын сирек террористік ұйымдардың бірі болды. Ол күрделі бақылау және қарсы бақылау техникаларын қолданды, бақылау, негізгі және қосымша атушылары бар көп деңгейлі кісі өлтіру отрядтарын пайдаланды және қажет болғанда оператившілерін Батыс Еуропа мен Түркия арасында сәтті шығарып жіберді. Ол кәсіби түрде жасалған жалған құжаттар мен маскировканы шеберлікпен қолданды және қарсыластары Еуропада тұратын бейкүнә түріктерді "қорғау" үшін ақша талап етіп, оларды қудалап жүрді деп мәлімдеді. Алайда DHKP C кез келген шантажға қатысы бар екенін жоққа шығарды және қылмыстық топтар DHKP C және басқа да қарулы саяси топтардың атын өздерінің қызметтерін жасыру үшін пайдаланады, бірақ бұл ұйымдардан ешқандай рұқсатсыз немесе байланыссыз. 1991 жылдың 13 тамызында Стамбулдағы Британдық Коммерциялық Одақтың басшысы Эндрю Блейк атыс кезінде қаза тапты. Оның өлтірілуін DHKP C өз мойнына алды. Алайда, Исламдық Жиһадтың түрік бөлімі де осы өлтіруді өздері жасады деп мәлімдеді. Dev Sol сондай-ақ Хирам Абастың (1990), Мемдух Үнлүтюрктің, Исмаил Селеннің, Аднан Эрсоздың және Хулуси Сайынның (1991) және Кемал Каяканның (1992) өлтірілуін де өз мойнына алды – бәрі де Түркия әскери немесе барлау қызметінің зейнеткерлері. 1996 жылдың 9 қаңтарында DHKP C ретінде жасаған келесі маңызды әрекеті кезінде ол Түркияның танымал бизнесмені Оздемир Сабанжыны және тағы екеуін: серіктесі Халюк Гёргун мен хатшысы Нильгун Хасефені өлтірді. Қылмыстарды Sabancı Towers-ке сол кезде жұмыс істейтін студент Фехрие Эрдал кіргізген жалданбалы кісі өлтірушілер жасады. Кейіннен DHKP C бұл әрекеттің жауапкершілігін өз мойнына алды. 1999 жылдың 4 маусымында сағат 6:00 шамасында екі DHKP C мүшесі пістолеттермен және жеңіл танкіге қарсы гранатометпен (LAW) қаруланған АҚШ-тың Стамбулдағы Бас консулдығына шабуыл жасауға тырысты. Шабуыл "Альянс күштері" операциясына қарсы наразылық білдіру және DHKP C мен Югославия халқы арасындағы бауырластықты насихаттау мақсатында жасалды. Екі шабуылшы да түрік полициясымен атыс кезінде қаза тапты.

Түрмедегі аштық ереуілі

Жаңа түрме тәртібіне (түккілер оқшаулануда ұсталатын) қарсылық білдіріп, 2000 жылдың 26 қазанында DHKP C, TKP/ML және TKİP ұялдағыштары аштыққа отырды. Осы күннен бастап 2000 жылдың 19 қарашасына дейін 18 түрмеде барлығы 816 тұтқын аштыққа қосылды.

Террористік ұйым ретінде белгілеу

Ұйым 2007 жылғы деректер бойынша Түркиядағы 12 белсенді террористік ұйымның тізімінде тұр. Ол 1997 жылы АҚШ Мемлекеттік департаментінің шетелдік террористік ұйымдар тізімі жасалған кезде енгізілген алғашқы 18 топтың бірі болды. Бұған қоса, ол терроризммен күресу үшін қолданылатын арнайы шаралар туралы Еуропалық Одақтың 2001/931/CFSP ортақ ұстанымына жататын 48 топ пен ұйымның құрамына кіреді және 2001 жылдың 29 наурызынан бері Ұлыбританияның 2000 жылғы Терроризм заңы бойынша тыйым салынған ұйым болып табылады.

Мүшелік

2003 жылғы "Жержүзілік терроризм үлгілері" есебіне негізделген Америка Ғалымдары Федерациясының Барлау ресурстары бағдарламасы ұсынған мәліметтерге сәйкес, ұйымның Түркияда бірнеше ондаған жедел қызметкері және Еуропада кең қолдау желісі бар. Түркия Қауіпсіздік Бас Дирекциясының Терроризмге қарсы күрес және операциялар департаменті жүргізген зерттеуде, Түркия заңдары бойынша террористік қылмыс жасағаны үшін сотталғандар туралы іс қағаздарының үлгісі зерттелді, оның ішінде ұйымнан 826 жауынгер және қазіргі уақытта белсенді болып табылатын үш солшыл ұйымның мүшелері қарастырылды (1-қараңыз). Мүшелердің 65% 14-тен 25 жас аралығында, 16,8% 25-тен 30 жасқа дейін, ал 17,5% 30 жастан асқан. Жоғары білімділердің үлесі 20,4%, орта білімділердің 33,5%, негізгі білімділердің 14%, бастауыш білімділердің 29,9% және сауатсыз адамдардың 1,9% құрайды (сауатты, бірақ жоғары білімі жоқ мүшелердің үлгісі алынбаған). Ұйым негізінен Түркияның алеви азшылығынан жалдау жүргізеді.

Гректегі DHKP-C

2013 жылы Грекия билігі Грекия-Түркия шекарасының жанындағы екі жеке операцияда төрт жауынгерді ұстады, ал DHKP-C Түркия аумағында шабуыл ұйымдастыруға дайындалып жатқан кезде. 2014 жылы Грекия билігі бірнеше операция кезінде топтың бірнеше мүшелерін, оның ішінде жоғары лауазымдыларын ұстады. 2018 жылдың ақпан айында Интерполдың «қызыл хабарламасында» болған DHKP-C күдікті мүшесі Грекияға кіруге тырысқанда ұсталды. 2018 жылдың маусым айында Грекия соты осы адамды Түркияға экстрадициялау туралы шешім қабылдады. 2020 жылдың 19 наурызында Грекияның терроризмге қарсы күрес бөлімінің Сеполия және Экзархеядағы екі үйге жасаған шабуылы нәтижесінде 26 күдікті DHKP-C мүшесі ұсталды және ауыр қару-жарақ, оның ішінде қарсытанкілік қарулар тәркіленді.

2017 жылы Афинада Ердоғанға қарсы sui-censorship жоспары

2017 жылдың қарашасында грек полициясы Афинадағы пәтерлерге рейд жасап, Режеп Тайып Ердоғанды 2017 жылы Грекияға сапары кезінде ракеталармен өлтіруді жоспарлаған тоғыз түрікті (бір әйел және сегіз ер адам) ұстады. Топ Ердоған Афина қаласынан өтіп бара жатқанда, оның кортежінің екі жағынан ракета шашуды жоспарлаған. Грекия билігі ұстаған жоспарға сәйкес, тағы бір топ ресми көлікке жасалатын шабуылға артынан шабуылдау арқылы көмектесуі керек болған. Жоспарда Ердоған "сарышаян" деп кодталған. Бұл жоспарға ракеталар, қолмен жасалған гранаталар және "Молотов коктейлі" кірген. Грек полициясы сонымен қатар Парнита тауында үлкен пластик бөшкелерге жасырылған қару-жарақ пен оқ-дәрілерді іздеді. Ұсталғандардың бірі, Хасан Бибер, 2013 жылы грек аралы Хиостан қару-жарақ пен жарылғыш заттарды тасымалдаумен байланысты грек полициясымен іздеуде болған.