Кіріспе

Күрд жазушысы және адам құқықтары белсендісі Яшар Кемал (; туған аты Кемал Садық Гөкчели; өмірінде 38 сыйлық алды және "Менің шоқымым" атты туындысы үшін Нобель әдебиет сыйлығына үміткер болды. Ол ашық пікір білдіретін зиялы болды және жиі сезімтал мәселелер, әсіресе күрд халқының қысымға ұшырауы туралы айтудан тартынбады. 1995 жылы ол "Шпигель" журналында Түркия армиясының түрік-күрд қақтығысы кезінде күрд ауылдарын қиратуы туралы жазған мақаласы үшін терроризмге қарсы заңдар бойынша сотталды. Ол босатылды, бірақ кейін Түркиядағы, әсіресе күрдтерге қарсы расизмді сынаған тағы бір мақаласы үшін 20 айға бас бостандығынан айырылды.

Ерте өмір және білім

Яшар Кемал 1923 жылғы 6 қазанда Түркияның оңтүстігіндегі Осман өлкесіндегі түрікмен ауылы Хемитте (қазіргі Гөкчедам) Садық пен Нигар отбасында Кемал Садық Гөкчели болып дүниеге келді. Әкесі Құрбан айт мерекесіне арнап қой сойып жатқанда оң көзінен жарақат алды. Бес жасында мешітте намаз оқып тұрған әкесін асырап алған ұлы Юсуф пышақтап өлтіргенін көрді. Ол саяхатшы сатушымен әңгімелесіп, оның есептерін жазуын көргеннен кейін өзінің жұмысын жазу үшін жазуға қызығушылық танытты. Ауыл оны Стамбулдағы университетке оқуға жіберді. 1951 жылы Актамар аралына сапар шегіп, аралдағы Киелі Крест шіркеуін бұзуға әзірленгенін көрді. Өзінің таныстары арқылы бұзуды тоқтатуға көмектесті (шіркеу 2005 жылы Түркия үкіметі тарапынан қалпына келтірілді).

Кәсіби және саяси мансап

Содан кейін ол Стамбулға «Cumhuriyet» газетінде жұмыс істеуге көшіп барды, онда ол өзінің қаламды атын қабылдады. 1962 жылы Кемал Түркия Жұмысшылар партиясына (ТІП) қосылды және "1968 жылы Совет Одағының Чехословакияға басып кіруінен кейін партиядан шыққанға дейін оның басшыларының бірі болды". 1967 жылы Кемал Доған Өзгюден және Фетхи Нацимен бірге «Ант» атты марксистік журналды құрды. Журналда Энгельс, Маркс, Хо Ши Мин және Че Гевара туралы мақалалар жарияланды. 1971 жылғы әскери төңкерістен кейін солшыл саясаткерлерге қарсы күрес кезінде журнал жабылды. 2000 жылдың желтоқсанында ол F типті түрмелерге қарсы аштық жариялаушылармен келіссөздерге қатысты.

Кейінгі жылдар және өлім

2015 жылдың 14 қаңтарында Кемал тыныс алу жеткіліксіздігінен Стамбул университетінің Чапа медицина факультетіне жатқызылды. 2015 жылдың 28 ақпанында түстен кейін ол көптеген органдардың дисфункция синдромымен жатқызылған жансақтау бөлімшесінде қайтыс болды. 1943 жылы Кемал өзінің алғашқы кітабы "Аğıtlar" ("Балладалар") жариялады, ол халықтық тақырыптар жинағы еді. Бұл кітап оның он алты жасында жинауды бастаған көптен ұмытылған өлеңдер мен балладаларды жарыққа шығарды. 1984 жылы Фуад Кавур продюсерлік еткен "Мемд, менің шоқым" атты фильм түсірілді, онда Питер Устинов пен Герберт Лом түсті. Фильм Лондондағы Корольдік премьерасынан және АҚШ пен Еуропадағы театрлық көрсетілімдерден үлкен қуаныш алса да, Түркияда оған тыйым салынды және 2023 жылға дейін осылай болып қала береді. Оның 1955 жылғы "Тенеке" романы театрлық қойылымға бейімделді, ол 1970 жылдардың соңында шамамен екі жыл тұрған Швецияның Гётеборг қаласында бір жылға жуық қойылды. Итальян композиторы Фабио Ваччи сол романының түпнұсқа атауын үш актілі операға бейімдеді, ол 2007 жылы Италияның Милан қаласындағы Театро алла Скалада тұңғыш рет қойылды.

Жеке өмір

1952 жылы Яшар Кемал Стамбулдағы көрнекті сефардтық еврей отбасының мүшесі Тильда Серрероға үйленді. Оның әкесінің әкесі, Як Мандил-паша, Осман сұлтаны Абдул Хамид II-нің бас дәрігері болған. Ол күйеуінің он жеті туындысын ағылшын тіліне аударды. 2001 жылы Тильда Яшардан бұрын қайтыс болды, 78 жасында Стамбул ауруханасында өкпе ауруынан көз жұмды. Ол Цинцирликуй зиратында жерленді.