Кіріспе

Эпидемиологиялық ұғым. Адам сағаты – орташа жұмысшының бір сағат ішінде атқаратын жұмысының мөлшері. Ол бір тапсырманы орындау үшін қажетті, үзіліссіз еңбектің жалпы көлемін бағалау үшін қолданылады. Мысалы, колледждегі зерттеу жұмысын жүргізу және мақала жазу үшін сексен адам сағаты қажет болуы мүмкін, ал отбасылық тойды бастан-аяқ дайындау үшін он адам сағаты қажет болуы мүмкін. Адам сағаттары демалыс, тамақтану және басқа да физиологиялық қажеттіліктер сияқты, жұмыс кезінде адамдардың әдетте жасайтын үзілістерін қамтымайды. Олар тек таза еңбекті есепке алады. Менеджерлер адам сағаттарын есептеп, тапсырманы аяқтауға қажетті нақты уақытты анықтау үшін үзіліс уақытын қосады. Демек, бір колледж курсының жазбаша жұмысын орындауға жиырма адам сағаты қажет болса да, ол міндетті түрде жиырма сағаттың ішінде бітірілмейді. Оның орындалу барысы басқа курстарға жұмыс, тамақ, ұйқы және басқа да қажеттіліктермен тоқтатылады.

Нақты әлемдегі қолданбалар

Адам сағаты тұжырымдамасының артықшылығы – оны штаттық өзгерістердің тапсырманы орындауға қажетті уақытқа тигізетін әсерін бағалау үшін пайдалануға болады, бұл адам сағаттарының санын қолда бар жұмысшылар санына бөлу арқылы жасалады. Мысалы, егер бір тапсырманы аяқтау үшін 20 адам сағаты қажет болса, онда 2 адамнан тұратын команда оны 10 сағатта, ал 5 адамнан тұратын команда 4 сағатта орындайды. Әрине, бұл тек белгілі бір қызмет түрлеріне ғана қатысты. Бұл, ең алдымен, «шеберлік еңбегін» қарастырғанда тиімді, онда басқарылатын қызмет қарапайым тәуелділіктері бар жекелеген тапсырмалардан тұрады және басқа факторларды ескермеуге болады. Сондықтан, қаптау тобына бір адам қосу сол команданың өнімділігін болжамды түрде арттырады. Көлік саласында бұл тұжырым жолаушы шақырымы мен тонна шақырымымен алмастырылады, бұл шығындарды дұрыс есептеуге мүмкіндік береді. Шындығында, бұл модельді күрделілендіретін басқа да факторлар бар. Егер тапсырманың кейбір бөліктеріне белгілі бір уақыт талап етілсе, қосымша персоналдың әсері төмендейді: екі аспаз болғанда тағам дайындаудың кейбір кезеңдері екі есе жылдамдайды, бірақ тауықты бір аспазбен салыстырғанда жылдам қуыру мүмкін емес. Кейбір тапсырмаларға белгілі бір штат саны қатысты: көкөністерді кесу уақыты екінші аспаз қосылғанда екі есе азаяды, бірақ тауықты кесу уақыты өзгермейді. Масштаб экономиясы және масштаб экономиясының жоқтығы белгілі бір тапсырманы орындайтын жұмысшылар саны мен оны аяқтауға кететін уақыт арасындағы сызықты емес қатынасқа әкеледі. Кейбір тапсырмаларды қажетті ең аз жұмысшылар санынан кем адам орындай алмайды (мысалы, ауыр жүк көтеру) немесе жұмыс күші ең тиімді масштабтан асып кетсе, олар әлдеқайда тиімді орындалады. Басқа жағдайларда, жұмысшылардың саны тым көп болса, бір-біріне кедергі келтіріп, тиімділікті және жеке жұмысшының өнімділігін төмендетеді. Мысал ретінде, «Әйел тоғыз айда бала туса, онда тоғыз әйел бір айда бала туып шығады» деген мақалды келтіруге болады. Бұл мақал жүйелерді әзірлеуде жиі қолданылады, себебі жобаға көбірек қызметкерлерді қосу оны жылдам аяқтауға кепілдік бермейді деген сенімді негіздеу үшін. Фред Брукс атап өткендей, бұл модельдің тағы бір мәселесі – ұйымдастыру, оқыту және үйлестіру шаралары, әсіресе қысқа мерзімді кезеңде қарастырылса, тапсырмаға қосымша қызметкерлерді қосудан күтілетін пайдадан асып түсуі мүмкін.

Ұқсас бірліктер

Үлкен жобаларда адам күні, адам аптасы, адам айы немесе адам жылы деген ұқсас түсінік қолданылады. Бұл – орташа жұмысшының бір күн, апта, ай немесе жыл ішінде атқаратын жұмысының мөлшері. Бір адамның бір жылда жұмыс істейтін сағаттарының саны мәдени нормалар мен экономикалық жағдайларға қарай әртүрлі болады. Мысалы, 2007 жылы Экономикалық Ынтымақтастық және Даму Ұйымы (ЭЫДҰ) елдерінің мәліметтері бойынша, жұмыс істейтін бір адамға шаққандағы орташа жылдық жұмыс сағаттары Нидерландыдағы ең төменгі 1,389 сағаттан Оңтүстік Кореядағы ең жоғары 2,316 сағатқа дейін ауысқан.

Өндірістік жүйе сағаттары

Өндірістік жүйелік сағат (PSH) ұғымы Австрияда орман шаруашылығында және одан әрі басқа жұмыстарда қолданылады. Ол демалыс уақытын қамтиды және физикалық еңбекке байланысты қалыпқа келтіруге қажетті уақытты, сондай-ақ заңмен белгіленген демалыстарды немесе басқа да адамдармен өзара іс-қимылды ескере отырып, қанша уақытта бір жұмыс аяқталады екенін есептеуге мүмкіндік береді. Егер ол 15 минуттық демалыстарды қамтитын болса, онда (PSH15) деп жазылады. Бұл ұғыммен байланысты өнімді машина сағаттары (PMH) бар.