Кіріспе
Терай немесе Тарай – Солтүстік Үндістан мен Оңтүстік Непалдың бір бөлігінде орналасқан жазық аймақ. Бұл аймақ Гималайдың сыртқы төбелерінің оңтүстігінде, Сивалик тауларының солтүстігінде және Индо-Ганг жазығының оңтүстігінде жатыр. Бұл жазық аймақ биік шөптесін далалармен, саванналармен, саль ормандарымен және сазды батпақтармен ерекшеленеді. Солтүстік Үндістанда Терай Ямуна өзенінен бастап шығысқа қарай Харьяна, Уттаракханд, Уттар-Прадеш, Бихар және Батыс Бенгалияға дейін созылады. Терай – Терай-Дуар саваннасы және шалғынды далалардың экожүйелік аймағының бір бөлігі. Непалдың Терай аймағы Непалдың жер көлемінің шамамен 23,1% құрайды. Терайдың солтүстігінде Бхабар орналасқан, ол шамамен бірқалыпты орманды белдеу.
The Terai or Tarai is to a lowland region in parts of northern India and southern Nepal that lies to the south of the outer foothills of the Himalayas, the Sivalik Hills and north of the Indo Gangetic Plain. This lowland belt is characterised by tall grasslands, scrub savannah, sal forests and clay rich swamps. In North India, the Terai spreads from the Yamuna River eastward across Haryana, Uttarakhand, Uttar Pradesh, Bihar and West Bengal. The Terai is part of the Terai Duar savanna and grasslands ecoregion. Nepal's Terai stretches over , about 23.1% of Nepal's land area, and lies at an elevation of between The region comprises more than 50 wetlands. North of the Terai rises the Bhabar, a narrow but continuous belt of forest about wide.
Этимология
Урду тіліндегі ترائی тараʼи сөзі "суайдырушы алаптардың етегінде жатқан жерлер" немесе "өзендердің жағалауындағы; су басқан төмендік, аңғар, ойыс, батпақты жер, батпақ, шалғын" деген мағынаны білдіреді. Хинди тілінде бұл аймақ "тарай" деп аталады, "етекке жақын жер" дегенді білдіреді. Непали тілінде бұл аймақ "тарай" деп аталады, бұл "төмен жатқан жер, жазық" және әсіресе "Гималайдың етегіндегі төмен жатқан жер" дегенді білдіреді. Бұл аймақ "төменгі, батпақты жер" деп сипатталған.
Геология
Терай арқылы үлкен, жылдық Гималай өзендері – Ямуна, Ганг, Сарда, Карнали, Нараяни және Коси өзендері өтеді. Олардың әрқайсысы таулардан шыққан жерлерінен мыңдаған шаршы шақырымдық аллювиалды жайылмаларды қалыптастырды. Рапти сияқты орташа өзендер Махабарат жоталарында бастау алады. Аймақтың геологиялық құрылымы ескі және жаңа аллювиумнан тұрады, екеуі де негізінен құм, саз, лай, қиыршық тас және ірі бөлшектерден құралған аллювиалды шөгінділерді құрайды. Жаңа аллювиум жыл сайын белсенді ағыстармен төменге әкелінетін жаңа шөгінділермен толықтырылады. Ескі аллювиум өзен арналарынан алыс, әсіресе жазықтықтың жоғары жатқан жерлерінде кездеседі, онда шөгінді жиналу сирек болады. Терай арқылы көптеген шағын және көбінесе маусымдық өзендер ағып өтеді, олардың көпшілігі Сивалик тауларында бастау алады. Терайдағы топырақ аллювиалды және майдадан орташа пішінді болып келеді. 1978-1979 жылдар аралығында Терай және таулы аймақтардағы орман жамылғысы жылына 1,3%-ға, ал 1990-1991 жылдар аралығында 2,3%-ға азайды.
Климат
Көпен-Гейгер климаттық жіктеу жүйесіне сәйкес, Непал Терайы құрғақ қыста және ыстық жаздармен сипатталатын тропикалық саванна климатына ие. Жылдық орташа температурасы , ал жылдық орташа жауын-шашын мөлшері батыста мм, ал шығыста мм құрайды.
Этностық топтар
Тару және Димал халықтары – Терай ормандарының түпкі тұрғындары. Непал мен Үндістанның Терай аймақтарында Тарулардың бірнеше кіші топтары шашырап орналасқан. Бұрын олар жартылай көшпелі тіршілік етіп, егістік ауыстырып, жабайы жемістер, көкөністер мен емдік шөптер жинаған. Олар Терайда көп ғасырлар бойы өмір сүріп келеді және туа біткен иммунитетінің арқасында безгекке төзімді деп есептеледі. Дималдар Шығыс Непалдың Терай аймағында, атап айтқанда Сунсари, Моранг және Жапа аудандарында қоныстанған. Бұрын олар ормандардың шетінде тұрып, аурулардың алдын алу үшін жартылай көшпелі өмір салған. Бүгінде олар өз күнкөрісін қамтамасыз ететін шаруалар. 1960 жылдары ДДТ қолданылып, безгекті жою бағдарламасы іске асырылғаннан кейін, Терайға Тару емес, ірі және әртүрлі халық қоныстанды. Непалдың орталық және шығыс Терай аудандарында да бірнеше Чепанг халқы тұрады. 2011 жылғы маусым айының мәліметтері бойынша, Непал Терайындағы халық саны 13 318 705 адамды құрады, олар 2 527 558 шаңырақта тұрады. Бұл халыққа Бади, Чамлинг, Гхале, Кумал, Лимбу, Магар, Мұсылман, Раджбанши, Тели, Такури, Ядав және Маджи сияқты 120-дан астам этникалық топтар мен касталар кіреді.
Тарих
XIV ғасырда мұсылман шапқыншылығы Солтүстік Үндістанды басып алған кезде, индустар мен буддистер діни қудалаудан қашуға мәжбүр болды. Раджпут ақсүйектері мен олардың сүйіктілері Гималайдың етегіне көшіп, келесі үш ғасыр бойы Кашмирден шығыс Терайға дейінгі аймақты бақылауға алды. 16 ғасырда Палпа мен Макванпур билеушілері батыс Терайды басқарды және 17 ғасырда осы билікті шығыс Терайға дейін кеңейтті. Олар қазіргі Саптари, Сираха, Дануса, Махоттари және Сарлахи аудандарының жерін басқарды. Макванпур билеушілері қазіргі Непалдың орталық Терай аймағын, ал Виджаяпур билеушілері қазіргі Сансари, Моранг және Жапа аудандарын басқарды. Шах әулеті 1770 жылдары Шығыс Непал Терайын жаулап алды. Олар сондай-ақ Сикким Корольдығына қарасты шығыс Терай жерлерін де жаулап алды. Непалдың батыс Терай аймағындағы Данг аңғарындағы Тулсипур мемлекеті де 1785 жылы Непалдың бірігу кезінде Непалдың Бахадур Шахы басып алғанға дейін тәуелсіз патшалық болды. XVIII ғасырдың ортасына дейін Непал Терайы бірнеше кішкентай патшалықтарға бөлінді, ал орман мен жабайы жерлер көбінесе өзгеріссіз қалды. Алайда, 18 ғасырдың соңынан бастап Шах билеушілері үндістерді Терайға қоныстануға шақырды және Непалдың шығыс Терайындағы аштықтан зардап шеккен бихарлық шаруаларды өнімді ауыл шаруашылығына көшуге қолдады. 1786 жылдан бастап олар шығыс Терайдағы Парса, Бара, Раутахат, Махоттари, Саптари және Моранг аудандарында салық жинау, кіріс алу және азаматтық тәртіпті сақтау үшін, сондай-ақ, көбінесе піл сүйегі үшін жабайы аңдарды аулау үшін, оның ішінде үнді пілдерін және үнді қарақұйрықтарын аулау үшін мемлекеттік қызметкерлерді тағайындады. XVIII ғасырдың соңында жыл сайын 200-ден 300-ға дейін піл тұзақтармен немесе арқандармен ұсталатын. Непалдың батыс және орталық Терай аймақтары (Найя Мулук немесе "жаңа ел" деп аталды) Ауадх әулетінің солтүстік шетінде орналасқан. Непал 1816 жылғы Англия-Непал соғысында жеңілгеннен кейін, британдықтар Сугаули шарты ратификацияланған кезде Терайдың осы аймақтарын аннексиялады. Олар Непалдың 1857 жылғы Үндістан көтерілісіне әскери көмегі үшін сыйақы ретінде 1860 жылы осы аймақтың бір бөлігін, атап айтқанда бүгінгі Канчанпур, Кайлали, Банке және Бардия аудандарын қайтарды. Непал Терайының экономикалық дамуын ынталандыру үшін таулы аймақтардан келген адамдарды осы аймаққа қоныстануға шақырды. Тек аз ғана адамдар Терайға көшіп келгендіктен, үндістерді қоныстануға одан әрі ынталандырды. 1846-1950 жылдар аралығында үндістердің қоныс аударуы күшейді. Дакуиттер Терай джунглилеріне қашып кетті, ал британдықтар бұл аймақты заңсыз және жабайы деп санады, олар аймақтың құнды ағаш қорларын бақылауға тырысты. Аймақ ең бастысы Сал ағаштарымен тығыз орманды болды. Ішкі Терай аңғарлары тарихи тұрғыдан ауыл шаруашылығында өнімді болды, бірақ олар өте қауіпті безгекке ұшырады. Кейбір бөліктері Рана әулеті кезінде қорғаныс периметрі ретінде "төрт кос орман" деген мағына беретін Чар Косе Джади деп аталатын ресми жарлық бойынша орман ретінде қалды. Бір кос шамамен бес шақырымға тең. Британдық бақылаушы: "Жазықтардағы және таулы аймақтардағы адамдар, әдетте, қарашаның біріншісінен бұрын немесе маусымның біріншісінен кейін Терайда ұйықтаса, қайтыс болады" деп атап өтті. Британдық саяхатшылар Катмандуға бару үшін Раксаулдағы шекарадан тауларға мүмкіндігінше жылдам жетіп, түн түспей тұрып жетісуге тырысты. 1959-1960 жылдары 16 000-ға жуық тибеттік босқындар Непал Терайына қоныс аударды, содан кейін 1964 жылы Бирмадан, Нагаландтан және Мизорамнан келген Непалдан келген босқындар, ал 1970 жылдары Бангладештен келген 10 000-ға жуық бихарлық мұсылмандар қоныс аударды. Ағаш экспорті 1969 жылға дейін жалғасты. 1970 жылы патша Махендра Жапа, Сунсари, Рупандехи және Банке аудандарында адал бұрынғы әскер қызметкерлеріне жер берді, онда шамамен 7000 адамды қоныстандыру үшін жеті колония құрылды. Олар өңделмеген орман және "бос" жерлерге меншік құқығын алды, осылайша Терайдағы орманды жою процесін жеделдетті. 1990 жылдан бастап Терайдан қалалық орталықтарға көші-қон артып, аймақта әлеуметтік-мәдени өзгерістерге әкеліп соқты.
Саясат
1950 жылдардың басынан бері Непал Терайының автономиясы және тәуелсіздігі үшін бірнеше саяси партиялар, мысалы, Непал Терай Конгресі және Джанатантрик Терай Мукти Морча жақтас болды. Бұл мақсатқа зорлықпен қол жеткізуге тырысқан бірнеше қарулы топтар құрылды. 2013 жылы Непал Конституциялық жиналысына сайлауға 24-тен астам мадхеши саяси партиясы тіркелді.
Шекаралық даулар
Терай аймағындағы Үнді-Непал шекарасының ең маңызды дауы Суста аймағына қатысты. Суста аймағында 14 500 гектар жер даулы болып табылады, бірақ соңғы жағдайлар оны екіжақты түрде талқылауға мүмкіндік берді.
Непалдың Терай аймағында Үндістанның ықпалы
2008 жылғы Непал Конституциялық жиналысы сайлауынан кейін үндістандық саясаткерлер Непалдың Терай аймағындағы су электр станциялары, даму жобалары, бизнес және сауда сияқты стратегиялық мүдделерін қамтамасыз етуге үнемі тырысып келді. Непал үкіметі 2015 жылы Үндістанның жарияланбаған блокада салғанын айыптайды, бірақ бұл әлі толық анықталған жоқ, ал жергілікті халық Непал әкімшілігі мен үкіметін кінәлайды.
Гуманитарлық жұмыстар
Дурмус Сунтали қоры Бардибастағы Мұсахар қауымына 63 миллион рупилік 50 үйден тұратын жаңа қалашықты тапсырды.
Непалдың Терай аймағының экономикасы
Непалдың Терай аймағы – ең өнімді аймақ және елдегі өнеркәсіптің басым бөлігі осы аймақта орналасқан. Ауыл шаруашылығы экономиканың негізі болып табылады. Басты егістерге күріш, бидай, жүгері, картоп, безнек, қызылша, горчица, қант қамысы, имбирь, куркума, кардамон, сарымсақ және перец жатады. Жемістердің ішінде манго, личи, гуава, папая, банан және джекфрут кездеседі. Терай ара шаруашылығымен және бал өндірісімен де мәшһүр, онда шамамен 120 000 Apis cerana колониясы бар. Жапа ауданында шай 1960 жылдан бері өсіріліп келеді; 2005 жылғы жылдық өнім 10,1 миллион кг шамасында бағаланды. Махендра тас жолы Непал Терайын Kанкарбхиттадан (шығыс шекарасында, Жапа ауданы, 1-облыс) бастап, Махендранагарға дейін (батыс шекарасына жақын, Канчанпур ауданы, Махакали аймағы) кесіп өтеді. Бұл елдің шығысынан батысына дейін созылатын жалғыз автокөлік жолы.
Үндістанның Терай аймағының экономикасы
1862 жылы Дарджилинг Терәйіне шай өсіру енгізілді.