Кіріспе

Киелі кітап кейіпкері; Мұса мен Һаронның серігі (Шығу кітабы 17:10–12)

Хур (חוּר, сондай-ақ Хур) Еврей Киелі кітабында Мұса мен Һаронның серігі болған. Ол Яһуда тайпасының мүшесі еді. Оның кім екені туралы Торада нақты айтылмаған, бірақ раввиндік түсіндірмелерде кеңінен сипатталған. Киелі кітапта Хур деген есімді басқа да адамдар туралы айтылады.

Мұсаның жолдасы Һұр.

Мысырдан шығу кітабында Хур алғаш рет Мұса мен Һаронның серігі ретінде еске алынады, ол Рефидим шайқасында амалықтықтарға қарсы күресті бақылайды. Мұса қолдарын көтергенде израильдіктер жеңіске жететінін түсінгенде, ол Һаронға Мұсаның қолын ұстап тұруға көмектесті: «Һарон мен Хур оның қолын бір жағынан, екінші жағынан ұстап тұрды». Мұса Синай тауында болғанда, ол Һаронмен бірге израильдіктердің басшылығын жүзеге асырды. Мұса халыққа: «Һарон мен Хур сендермен бірге, қандай дауың болса, оларға жүгініңдер» деді. Алайда, Мұсаның болмаған кезінде және алтын бұзау жасалған оқиғаларда тек Һаронның есімі ғана айтылады. Хур сондай-ақ, киелі шатыр мен Келісім сандығын жасауға Құдай тағайындаған Беселиелдің әкесі ретінде де еске алынады. Бұл Хурдың сол адам екеніне толық сенімді болу қиын, бірақ еврей дәстүрінде осылай қарастырылады. Тарихтар кітабында Хур Калебтің ұлы немесе әкесі деп көрсетіледі. Тілдің мағынасы жеткілікті түрде беймаздыққа толы, сондықтан әртүрлі түсіндірулерге мүмкіндік бар. Жаңа корольдік нұсқасы бойынша: «Бұлар Калебтің ұлдары, Ефратаның тұңғышы Хурдың ұлы, Кирят-Еаримнің әкесі Шобал». Басқа нұсқада: «Бұлар Калебтің ұлдары. Хурдың ұлдары, Ефратаның тұңғышы, Кирят-Еаримнің әкесі Шобал». Екінші нұсқа Хурды Калебтің екінші әйелі Ефратадан туған тұңғышы деп көрсетеді. Хурдың төрт ұлы болды: Беселиелдің әкесі Ури, және басқа үш ұлы – Шобал, Салма және Хареф, олар тиісінше Кирят-Еарим, Бейтлехем және Бетгадер қалаларын құрған адамдар деп есептеледі. Алайда, Бірінші Тарихтар кітабында Хурдың өзі Бейтлехемнің әкесі деп айтылады.

Рабиндік түсініктемелер

Мысырдан шығу кітабының 38-тарауының 22-тармағында Хұрдың ұрпақтары нақты айтылады: «Хұрдың ұлы, Уридің ұлы Беселиел» делінген, бірақ оның әкелік тегі туралы тікелей мәлімет жоқ, одан басқа ол Юда тайпасынан екені белгілі. Раввиндер дәстүріне сәйкес, Хұр – Мириамның ұлы, яғни Мұса мен Һаронның жүрегі туысы. Талмудта (Санхедрин 69б және Сота 11б) Юдадан тараған Халеп Мириамға үйленіп, одан Хұр дүниеге келгені айтылады. Бұл Таргумға сүйенген І Хроникалар 2:19-шы аятта: «Халеп Ефратані алды, және ол оған Хұрды сыйлады» делінген. Ефрата – Мириамның тағы бір аты. Рашидің Киелі кітапқа жасаған түсіндірмесі осы пікірді Құрдың Ескіліктер кітабындағы Хұр туралы басқа екі жерде де қолдайды: 17:10 және 24:14. Алайда Иосиф Флавий «Иудейлердің ескілігі» еңбегінде Хұр Мұсаның қарындасы Мириамның күйеуі болғанын жазады. Талмуд дәстүрінде Хұрдың Мысырдан шығу оқиғасынан кенеттен жоғалуы Хұрдың алтын бұзау жасауды тоқтатуға тырысқанда қаза тапқандығымен түсіндіріледі. Хұрдың өлімі Һаронды халықтың талабына көніп, сұйық құдай жасауға мәжбүрледі. Құдай Хұрдың адалдығын бағалап, оның немересіне киелі шатырды салу жұмысын тапсырды.

Басқа да түрлер

Мұсаның серігі Хурдың Беселиелдің әкесі екені дәстүрлі пікір, бірақ бұл сөздің растығы әлі анықталған жоқ. Хур есімді тағы да адамдар бар:

Хур - мадияндықтардың патшасы

Мұса заманында Елазар ұлы Пінехас бастаған израильдік әскерлік жорық кезінде ол және тағы төрт Мидиялық патша қаза болды. Израильдіктер Беор ұлы Балаамды да осы жорықта өлтірді (Нұм. 31:8; Ешуа 13:21).

Хур - Рефаяхтың әкесі

Ол тек Рефаямен байланысы бойынша айтылады (Нехемия 3:9); оның өмірі туралы басқа деректер жоқ. Егер "Рефаяның ұлы Хур" деген сөз Хурдың тікелей әкесі емес, атасы болса, онда бұл басқа Хур есімді адамдардың (Мидия патшасынан басқа) бірі болуы мүмкін, бірақ мұндай мүмкіндік өте төмен.