Кіріспе

Британдық броньды жауынгерлік машинасы

Mark IX танкі – Бірінші дүниежүзілік соғыстағы британдық броньды жауынгерлік машинасы. Ол әлемдегі алғашқы мамандандырылған бронетранспортер (БТР) болды.

Даму

Танкілермен алғашқы әрекеттер кезінде жаяу әскердің көбінесе танктерге ілесе алмайтыны анық болды; солдаттардың өте баяу болуынан емес – ерте танктердің өзі жаяу жүру жылдамдығымен ғана қозғалатын болған – бірақ жаяу әскерлер автоматты мылтықтан атудан әлі де осал болып қала берді, ал танктер осы мәселені шешу үшін ойлап табылды. Көптеген жағдайларда, үлкен құрбандықтармен алынған позициялар, жаяу әскердің бекітуге жетіспеуінен бірден жоғалды. Бұл мәселені әр танкке бірнеше жаяу әскерді сығып салу арқылы шешуге болады деп ойланды, бірақ танк ішіндегі ауаның сапасы соншалықты нашар болғандықтан, солдаттар ауырып, ақырында есінен таныды. Олар таза ауаға шыққан соң, бір сағатқа жуық уақытқа қабілетсіз болып қалды, танк ішіндегі зиянды газдардан қалпына келді. Олар ауырып, қатты бас аурудан зардап шекті. 1917 жылдың жазында, басқа бір "тасымалдаушы" танк – "Gun Carrier Mark I" әзірленген кезде, лейтенант Г.Дж. Ракхэмге әскер тасымалы үшін арнайы брондалған көлік құралын жасау тапсырылды. Ол Ландшипс комитетінің төрағасы Эустас Теннисон д'Эйнкурмен ынтымақтасты. Көліктің дизайны күрделі болды, себебі көлікке спонсонды орнату мүмкіндігі болуы керек еді, осылайша оны Mark V танкынан заманауирақ шайқас танкыне айналдыруға болар еді, егер Mark VIII танкынің дизайны сәтсіздікке ұшыраса және түрі әлі де танк ретінде белгіленсе, Mark VIII-ді алмастыру үшін "Mark IX" деп аталатын, бірақ бұл талап оның күрделілігіне байланысты көп ұзамай алынып тасталды.

Үлгілерді жасау және өндіру

1917 жылдың қыркүйегінде Ньюкасл-апон-Тайн қаласындағы Армстронг, Уитворт және компаниясы Mark IX деп аталатын, жабдықтау танкісі ретінде де қолданыла алатын таза көлік құралының екі прототипін құрастыруды бастады. Прототиптер келесі жылы мақұлданды, сол кезде Mark V* ұзартылған танкісінің жаяу әскерін тасымалдауға жарамсыз екені анық болды. Екі жүз Mark IX трактор өндірушісі Маршалл, Sons & Co. (Гейнсборо, Линкольншир) компаниясына тапсырыс берілді, бірақ Ұлы соғыс аяқталғанға дейін олардың тек үшеуі ғана аяқталды, ал жалпы өндірілген саны отыз төртке жетті. Франциядағы танк шеберханасында әзірленген, қосымша жүк тасымалдауға мүмкіндік беретін арнайы жасалған шана сынақтан өтті.

Сипаттама

Толық жаңа дизайнға уақыт болмағандықтан, Mark IX, Mark V негізінде жасалды, корпусы ұзартылды. 150 а.к. Рикардо қозғалтқышы алға, беріліс қорабы артқа жылжытылды, ал аспаның арқалықтары мүлдем алынып тасталды. Бұл ұзын және кең ішкі кеңістік құрды, онда отыз (ресми түрде тіпті елуге дейін) сарбаз немесе он тонна жүк орналастыруға болатын. Шассидің беріктігін арттыру үшін еден ауыр көлденең арқалықтармен нығайтылды. Ішіндегі сарбаздар, бақылау таяқшаларымен және қозғалтқыш білігімен күресуге мәжбүр болды, олар шатырдың үстімен және ортасымен өтетін. Өкінішке орай, сарбаздар үшін танк ішінде орындықтар қарастырылмаған. Нағыз экипажға жүргізуші (сол жақта отырады), командир (оң жақта, Франциядағы жол жағдайына бейімделу үшін британ танктерінде алғаш рет), механик және артқы жағындағы люкте пулеметпен қаруланған пулеметші кірді. Алдыңғы жағына да екінші пулемет орнатылды. Зы бронетранспортер ретінде жобаланған бұл модель, жаяу әскердің жауынгерлік машинасының да элементтерін қамтиды, себебі корпустың әр жағында сарбаздардың мылтықтарынан оқ атуына мүмкіндік беретін сегіз тесік болды. Барлығы он алты тесіктің төртеуі төрт сопақ есіктерде (әр жағынан екі) орналасқан, сарбаздардың танкке кіруіне және түсуіне арналған.

"Құз" - су асты жануарларының түрленуі

Mark IX танкісі – бұл үлкен көлік, соның салдарынан оны амфибиялық танк негізі ретінде таңдады. Оның суға қалу қабілеті алдыңғы және бүйірлеріне барабандар орнату арқылы жақсартылды. Ұзын ағаш тақтайлар гусеницаның бір жағына ғана бекітілді; олар гусеницаның қисығына жеткенде, олар сыртқа шығып, қалақтар сияқты жұмыс істеді. 1918 жылдың 11 қарашасында, соғыс тоқтаған күні, Хендон су қоймасында жүзетін танктың суреттері түсірілді. Ауызша айтуынша, бұл көлік "Өрдек" деп аталған, бірақ оның растығы күмәнді. Суреттерде кабинаның үстіне үлкен тікбұрышты құрылыс орнатылғаны және осы құрылыстан құбырлар жоғары көтерілгені көрінеді, бұл, әдетте, су шығару сорғыларының тежегіштері болған. Бұл шараға көлікті Әскери-теңіз күштерінің қызметкерлері басқарды. Қазіргі уақытта сақталған жалғыз Mark IX Бовингтондағы Танк мұражайында орналасқан.