Заңсыз валюта және оның тарихы

Кіріспе

Мемлекет немесе үкімет санкциясысыз жасалған имитациялық валюта.

Жалған ақша – мемлекет немесе үкімет санкциясысыз, әдетте алушыны алдау мақсатымен, сол валютаны еліктеу үшін жасалатын валюта. Жалған ақшаны жасау немесе пайдалану – алаяқтық немесе жалғандаудың бір түрі және әлемнің барлық юрисдикцияларында заңсыз. Жалған ақша жасау ісі ақшаның өзінен ертерек пайда болған: Лидия монеталарының (Fourrées деп аталады) жалатылған көшірмелері табылды, олар батыс монеталарының алғашқылары саналады. Қағаз ақша енгізілгенге дейін, жалған ақша жасаудың ең көп таралған әдісі таза алтын немесе күміспен арзан металдарды араластыру болды. Жалғандаудың тағы бір түрі – заңды баспагерлердің жалған тапсырыстарға жауап ретінде құжаттарды өндіруі. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистер британ фунттары мен американ долларын қолдан жасады. Бүгінде ең жоғары сапалы және АҚШ долларын еліктейтіндіктен, кейбір жалған банкноттар «супердоллар» деп аталады. 2002 жылы валюта айналысқа енгізілгеннен бері еуро банкноттары мен монеталарының жалғандану жағдайлары көбейді, бірақ АҚШ долларына қарағанда одан әлдеқайда аз. Жалған ақшаның қоғамға тигізетін зиянды әсерлеріне нақты ақшаның құнының төмендеуі; экономикадағы ақша айналымының артуы нәтижесінде бағалардың (инфляцияның) өсуі; ақша ұсынымының рұқсатсыз, жасанды артуы; қағаз ақшаға сенімнің төмендеуі; және банктер жалған ақшаны анықтаған кезде, тіпті ол тәркіленген жағдайда да, саудагерлерге өтемақы төленбеуіне байланысты шығындар жатады. Дәстүрлі түрде, жалған ақшаға қарсы шараларға банкноттардағы егжей-тегжейлі суреттер мен көтеріңкі интальгио басылымы кіреді, бұл мамандар емес адамдарға да жалған ақшаны оңай анықтауға мүмкіндік береді. Монеталардың шеттерінде ойықтар немесе тік жолақты (параллель ойықтармен белгіленген) жиектер жасалады, бұл құнды металлдың сырып алынбағанын көрсетеді.

Тарих

Алдамшылық тарих бойы кеңінен таралғандықтан, оны "әлемдегі ең көне кәсіптердің екіншісі" деп атаған. Ақшаның монетасы Лидия аймағында шамамен б.з.д. 600 жылы пайда болды. Қағаз ақшаның енгізілуіне дейін, жалған ақша жасаудың ең көп таралған әдісі қарапайым металдарды таза алтынмен немесе күміспен араластыру болды. Монетаның шетін "қыру" да жиі кездесетін практика еді. Бұл "жарып алу" деп аталады. Осылайша жиналған құнды металдар жалған монета жасауға пайдаланылуы мүмкін еді. Фурри – бұл ежелгі жалған монетаның бір түрі, оның металл ядросы құнды металлмен қапталған, сол арқылы ол толық металл монетаға ұқсайды. Қытайда 13-шы ғасырда қағаз ақша енгізілген кезде, жиде ағашының ағашы ақша жасауға қолданылды. Қағазға қолжеткізуді бақылау үшін күзетшілер жиде ормандарының төңірегіне орналастырылды, ал жалған ақша жасаушылар өлім жазасына кесілді. 13-шы ғасырда Данте Алигьери Мастро Адамоны Флоренция флоринінің жалғаншысы ретінде айтқан, ол асылып өлтірілді. 1690 жылдың 15 қазанында Томас және Энн Роджерс ағылшын жұбы "40 күміс монетаны қырқуы" үшін сотталды. Томас Роджерс асылып, кесіліп, төрт бөлікке бөлінді, ал Энн Роджерс тірідей өртеліп өлтірілді. Ақпарат беруші берген дәлелдер ағылшын монеташыларының соңғысы "Патша" Дэвид Хартлидің тұтқындалуына әкелді, ол 1770 жылы асылып өлтірілді. Жазаның осылай ауыр болуының себебі, жалған ақша жасау қарапайым қылмыс емес, мемлекетке немесе тәжге жасалған опасыздық ретінде қарастырылды. 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында Лондонға көшіп келген ирланд иммигранттары жалған ақшаны жұмсаумен байланысты болды, ал жергілікті тұрғындар көбінесе есіктердің артында жасалатын, қауіпсіз және пайдалы валюталық қылмыстарға қатысты, мысалы, жалған ақша жасау және оны көтерме саудаға сату. Америкада Бенджамин Франклин және басқалар басып шығарған колониялық қағаз ақшада көбінесе "жалған ақша жасау – өлім" деген сөздер жазылған. Дегенмен, 19-шы ғасырдың басында жалған ақшаның таралуы соншалықты кеңейді, сол кездегі жазушы Джон Нил сияқтылар, АҚШ айналысындағы ақшаның жартысы жалған екенін мәлімдеді. 1830-шы жылдары американдық газеттер жалған ақшаны анықтау жөніндегі нұсқауларды жариялай бастады. Ақша жеке банктер тарапынан шығарылғандықтан, 1860-шы жылдары АҚШ-та шамамен 5400 түрлі жалған вексель болды. Ұлттар соғыста жалған ақшаны қару ретінде пайдаланған. Мақсаты – жау экономикасын жалған банкноттармен толтырып, ақшаның нақты құнын төмендету. Ұлыбритания Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде Континенталдық доллардың құнын төмендету үшін осылай істеді. Британдықтар үшін жалған ақша жасағандар "шоверлер" деп аталды, бұл олардың жалған ақшаны айналымға енгізу қабілетіне байланысты болды. Революциялық соғыс кезінде британдықтардың ең танымал екі "шовері" Дэвид Фарнсворт пен Джон Блэр болды. Олар тұтқындалған кезде 10 000 долларлық жалған ақшамен ұсталды. Джордж Вашингтон олардың ісіне жеке қызығушылық танытып, олардан қосымша ақпарат алу үшін оларды пысықтауға бұйрық берді. Олар өз қылмыстары үшін ақырында асылып өлтірілді. Америка Азамат соғысы кезінде Конфедерация доллары Одақ тарапынан жеке мүдделермен, көбінесе Вашингтондағы Одақ үкіметінің санкциясысыз, қатты жалған жасалды. Конфедерацияның заманауи баспа технологиясына қолжеткізуі шектеулі болды, ал көптеген Солтүстік жасаған имитациялар заңсыз жолмен алынған жоғары сапалы банкнота қағазына басылды. Нәтижесінде, жалған оңтүстік банкноттары көбінесе нағыз Конфедерация ақшасынан сапасы жағынан кем емес, тіпті жоғары болды. 1834 жылы Бразилияда АҚШ-та жасалған жалған мыс монеталар американ туы бар бірнеше кемеден ұсталды. Осыдан кейін бұл практика тоқтаған сияқты.

Counterfeiting is sufficiently prevalent throughout history that it has been called "the world's second oldest profession". Coinage of money began in the region of Lydia around 600 B. C. Before the introduction of paper money, the most prevalent method of counterfeiting involved mixing base metals with pure gold or silver. A common practice was to "shave" the edges of a coin. This is known as "clipping". Precious metals collected in this way could be used to produce counterfeit coinage. A fourrée is an ancient type of counterfeit coin, in which a base metal core has been plated with a precious metal to resemble its solid metal counterpart. When paper money was introduced in China in the 13th century, wood from mulberry trees was used to make money. To control access to the paper, guards were stationed around mulberry forests, while counterfeiters were punished by death. In the 13th century, Mastro Adamo was mentioned by Dante Alighieri as a counterfeiter of the Florentine fiorino, punished with death by hanging. The English couple Thomas and Anne Rogers were convicted on 15 October 1690 for "Clipping 40 pieces of Silver". Thomas Rogers was hanged, drawn, and quartered while Anne Rogers was burnt alive. Evidence supplied by an informant led to the arrest of the last of the English Coiners "King" David Hartley, who was executed by hanging in 1770. The extreme forms of punishment were meted out because counterfeiting was regarded as a form of treason against the State or Crown rather than a simple crime. In the late eighteenth and early nineteenth centuries, Irish immigrants to London were particularly associated with the spending (uttering) of counterfeit money, while locals were more likely to participate in the safer and more profitable forms of currency crime, which could take place behind locked doors. These include producing the false money and selling it wholesale. Similarly, in America, Colonial paper currency printed by Benjamin Franklin and others often bore the phrase "to counterfeit is death". Counterfeiting nevertheless became so prevalent by the early nineteenth century that contemporary accounts like those from author John Neal claimed that as much as half of the US currency in circulation was counterfeit. By the 1830s, American newspapers began listing instructions for identifying counterfeits. Because currency was issued by individual banks, there were approximately 5,400 types of counterfeit bills in the US by the 1860s. Nations have used counterfeiting as a means of warfare. The idea is to overflow the enemy's economy with fake banknotes so that the real value of the money plummets. Great Britain did this during the American Revolutionary War to reduce the value of the Continental Dollar. The counterfeiters for the British were known as "shovers", presumably for the ability to "shove" the fake currency into circulation. Two of the most well known shovers for the British during the Revolutionary War were David Farnsworth and John Blair. They were caught with 10,000 dollars in counterfeits when arrested. George Washington took a personal interest in their case and even called for them to be tortured to discover further information. They were eventually hanged for their crimes. During the American Civil War, the Confederate States dollar was heavily counterfeited by private interests on the Union side, often without the sanction of the Union government in Washington. The Confederacy's access to modern printing technology was limited, while many Northern made imitations were printed on high quality banknote paper procured through extralegal means. As a result, counterfeit Southern notes were often equal or even superior in quality compared to genuine Confederate money. In 1834, counterfeit copper coins manufactured in the United States were seized from several ships with American flags in Brazil. The practice appeared to end after.

Іс-шаралар

Жалған ақшаның бір түрі – жалған нұсқауларға жауап ретінде заңды баспаханаларда құжаттар жасау. Мұндай жағдайдың мысалы – 1925 жылғы Португалия банкноталарының дағдарысы. Ол кезде британдық банкнота басып шығарушы компаниясы Waterlow and Sons Португалияның номиналды жалпы ішкі өнімінің 0,88%-ына тең банкноталар шығарды, олардың реттік нөмірлері қолданыстағы банкноталармен бірдей болды. Сол сияқты, 1929 жылы Исландия парламенті Альтингтің мыңжылдығына арналған пошта маркаларының шығарылымы басып шығару тапсырысына «1» санын қосу арқылы бұзылды, бұл рұқсат етілген маркалар санынан бұрын жасалды (қараңыз, Исландияның пошта маркалары мен пошта тарихы). 1925 жылдың желтоқсанында жалған ақша жасауға қатысты үлкен дау пайда болды, сол кезде Нидерландыда үш адам Венгрияда жасалған жалған француздық 1000 франк банкноттарын таратуға тырысқан кезде ұсталды. Келесі тергеулер бұл жоспарға Венгрия және Германия ұлтшылдарының кең қолдауы болғанын көрсетті, соның ішінде жоғары әскери және азаматтық лауазымдағы адамдардың демеушілігі де болды. 1926 жылдың мамырында Будапештте жиырма төрт адам сотталды. Көбінесе Венгрия премьер-министрі Иштван Бетленнің қасақана жасыруына байланысты жеңіл жазалар алды. Бұл оқиға 1929 жылдың сәуір айында жалған ақшаны жою жөніндегі халықаралық конвенцияны қабылдауға және Халықаралық қылмыстық полиция комиссиясының рөлін бекітуге әкелді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистер одақтастарға қарсы ұқсас жоспарды (Бернхард операциясы) жүзеге асыруға тырысты. Нацистер еврей суретшілерін Заксенхаузен концлагеріне әкеліп, оларды британ фунттары мен американдық долларларды жасауға мәжбүрледі. Жалған ақшаның сапасы өте жақсы болды, сондықтан оларды нағыз банкноттардан ажырату қиын болды. Нацистер жалған ақшаны Ұлыбританияға әуеден тастау жоспарын іске асыра алмады, сондықтан көптеген банкноттар жойылды және 1950 жылдарға дейін табылған жоқ. Бүгінде ең жақсы жалған банкноттардың кейбіреулері олардың жоғары сапасы мен АҚШ долларына ұқсастығы үшін «супердоллар» деп аталады. Мұндай суперноталардың көзі даулы, АҚШ билігі Солтүстік Кореяны айыптайды. АҚШ-тағы жалған валютаның көлемі 10 000 долларға 3 доллардан кем деп бағаланады, ал 100 000 долларға 3 доллардан кемін анықтау қиын. 2002 жылы валюта енгізілгеннен бері еуро банкноттары мен монеталарын жалғандастыру өсті. 2003 жылы Еуропалық Одақта 551 287 жалған еуро банкноты және 26 191 жалған еуро монетасы айналыстан алынды. 2004 жылы француз полициясы екі зертханадан жалпы құны 1,8 миллион еуро болатын 10 және 20 еуролық жалған ақшаны ұстады және 145 000 банкноттың айналысқа енгенін болжады. ХХІ ғасырдың басында АҚШ құпия қызметі жалған АҚШ валютасының санының азайғанын байқады, себебі жалған ақша жасаушылар еуроға көшті. Олардың сирек кездесетіндігіне байланысты, алтын және күміс сертификаттары кейде АҚШ-та жалған деп қате белгіленеді, бірақ олар шынайы болып шықты. Бұл банкноттардың құндылығы жоғары болғандықтан және коллекционерлер оларды іздейтіндіктен, eBay-де жалған үлгілер пайда болды. 2013 жылдың шілдесінде Австралияның Мельбурн қаласына 50 және 100 долларлық жалған банкноттар таратылды. 2013 жылдың 12 шілдесіне дейін Хайдельберг пен Эппингтің солтүстік аймақтарында 40 оқиға тіркелді. Полиция өкілдері бұқаралық ақпарат құралдарында ақша қағаздан жасалғанын түсіндірді (Австралия 1988 жылы полимерлік банкноттарды енгізді) және оны оңай анықтауға болады. Сондай-ақ, банкноттардың ішіндегі мөлдір терезе жалған банкноттарды анықтаудың оңай жолы болды, себебі «терезе екі мөлдір пластик бөлігінен жасалған сияқты, ал ортасында Оңтүстік крестін бейнелейтін жұлдыздар орналасқан». Полиция 2013 жылдың маусым айында Мельбурнның шығыс және батыс аймақтарында жалған ақша ұсталғанын хабарлады. Австралия Ұлттық банкінің мәліметтері бойынша, 2014–2015 жылдары айналыста табылған 50 долларлық жалған ақша саны өткен жылмен салыстырғанда екі есеге артты, ал 33 000-нан астам жалған банкнот айналыстан алынды. Бұл Виктория және Жаңа Оңтүстік Уэльс штаттарында айналып жүрген жалған валютаның аз бөлігі деп саналады. 2016 жылдың 31 мамырында АТК полициясы Канберрада соңғы айларда айналып жүрген жалған 50 долларлық банкноттарға назар аударуды ескертті. Полиция қызметкерлері соңғы екі айда жалған 50 долларлық банкноттарға байланысты 35-тен астам бизнеске барды. Австралия Федералдық полициясы екі адамды 16 465 долларлық жалған валюта жасады деген айыппен айыптады және оларды 1981 жылғы Қылмыстар (Валюта) заңы бойынша түрлі қылмыстарға тартыды. Полиция Австралия банкноттарын жалғандастыру қиын болғанымен, олар көптеген қауіпсіздік элементтерін қамтиды, бірақ ақша жұмсағанда оларды мұқият қарап тексеруге шақырады.

A form of counterfeiting is the production of documents by legitimate printers in response to fraudulent instructions. An example of this is the Portuguese Bank Note Crisis of 1925, when the British banknote printers Waterlow and Sons produced Banco de Portugal notes equivalent in value to 0.88% of the Portuguese nominal Gross Domestic Product, with identical serial numbers to existing banknotes, in response to a fraud perpetrated by Alves dos Reis. Similarly, in 1929 the issue of postage stamps celebrating the millennium of Iceland's parliament, the Althing, was compromised by the insertion of "1" on the print order, before the authorized value of stamps to be produced (see Postage stamps and postal history of Iceland). In December 1925 a high profile counterfeit scandal came to light, when three people were arrested in the Netherlands while attempting to disseminate forged French 1000 franc bills which had been produced in Hungary. Subsequent investigations uncovered evidence that plot had received widespread support in Hungarian and German nationalist circles including the patronage of high ranking military and civilian officials. Twenty four of the conspirators were tried in Budapest in May 1926. Most received light sentences in what is believed to have been a deliberate cover up by Hungarian Prime Minister István Bethlen. The affair facilitated the adoption of the International Convention for the Suppression of Counterfeiting Currency in April 1929 and formalized the role of the International Criminal Police Commission. During World War II, the Nazis attempted to implement a similar plan (Operation Bernhard) against the Allies. The Nazis took Jewish artists to the Sachsenhausen concentration camp and forced them to forge British pounds and American dollars. The quality of the counterfeiting was very good, and it was almost impossible to distinguish between the real and fake bills. The Nazis were unable to carry out planned aerial drops of the counterfeits over Britain, so most notes were disposed of and not recovered until the 1950s. Today some of the finest counterfeit banknotes are called Superdollars because of their high quality, and likeness to the real US dollar. The sources of such supernotes are disputed, with North Korea being vocally accused by US authorities. The amount of counterfeit United States currency is estimated to be less than $3 per $10,000, with less than $3 per $100,000 being difficult to detect. There has been a rapid growth in the counterfeiting of euro banknotes and coins since the launch of the currency in 2002. In 2003, 551,287 fake euro notes and 26,191 bogus euro coins were removed from EU circulation. In 2004, French police seized fake €10 and €20 notes worth a total of around €1.8 million from two laboratories and estimated that 145,000 notes had already entered circulation. In the early years of the 21st century, the United States Secret Service has noted a substantial reduction in the quantity of forged U. S. currency, as counterfeiters turn their attention towards the euro. As a result of their rarity, gold and silver certificates have sometimes been erroneously flagged as counterfeits in the United States when they have, in fact, been genuine. Due to the fact that these banknotes carry significant numismatic value and are sought after by collectors, counterfeit examples have surfaced on eBay via unscrupulous sellers. A batch of counterfeit A$50 and A$100 notes was released into the Australian city of Melbourne in July 2013. As of July 12, 2013, 40 reports had been made between the northern suburbs of Heidelberg and Epping. Police spokespersons explained to the public in media reports that the currency notes were printed on paper (Australia introduced polymer banknotes in 1988) and could be easily detected by scrunching up the note or tearing it. Additionally, the clear window within the notes was also an easy way to identify fake versions, as the "window appears to have been cut out with two clear plastic pieces stuck together with stars placed in the middle to replicate the Southern Cross". Police also revealed that fake notes had been seized in June 2013 in Melbourne's eastern and western suburbs. According to the Australian RBA figures, during 2014–15, the number of counterfeit $50 currency detected in circulation has more than doubled from the previous year, and more than 33,000 fake notes were removed from circulation. The officials believe this likely a fraction of the number of fake currencies currently flooding through in Victoria and NSW states. On 31 May 2016, the ACT police have warned people to keep an eye out for fake $50 notes, which is circulating throughout Canberra in recent months. The officers have been called out to more than 35 businesses over the past two months in connection to counterfeit $50 notes. Australian Federal Police have charged two persons alleging to have produced $16,465 notes of counterfeit currency and charged them with various offences under the Crimes (Currency) Act 1981. The police said that while Australian notes are hard to counterfeit, featuring many security features, they nonetheless urged people to take a close look each time they spend cash.

Қоғамға әсері

Жалған ақшаның қоғамға тигізетін кейбір зиянды әсерлері: Нақты ақшаның құны төмендеуі. Экономикада ақша айналымының ұлғаюы (инфляция) – ақша массасының рұқсатсыз, жасанды көбеюі. Ақшаға деген сенімсіздік пен қабылдану деңгейінің төмендеуі – төлем алушылар нақты ақшаны электрондық түрде аударуды немесе басқа валютада (тіпті алтын сияқты құнды металдармен) төлем жасауды талап етуі мүмкін. Сонымен қатар, айналыстағы ақшаның үлесі қағаз ақшадан аз елдерде, валютаның жалғандануының макроэкономикалық салдары айқын болмауы мүмкін. Дегенмен, валютаға деген сенім сияқты микроэкономикалық әсерлер зор болуы мүмкін.

Ақша өнері

Ақша өнері – валюта дизайнын немесе тақырыптарын қолданатын, жалған ақша жасаумен байланысты мәселе. Осы өнер туындыларының кейбіреуі нақты банкноттарға настолько ұқсайды ki, олардың заңдылығы күмәнді болуы мүмкін. Егер жалған ақша алдау ниетімен жасалса, ақша өнері одан өзгеше; алайда, заң олардың арасындағы айырмашылықты анықтауы мүмкін немесе анықтамауы мүмкін. Дж. С. Г. Боггс – америкалық суретші, ол АҚШ банкноттарының бір жақты қолмен салынған көшірмелерімен танымал, оларды банкнотаның номиналды құнымен сатқан. Банкноттардың пароди́ялары, көбінесе әзіл, сатиралық немесе жарнамалық мақсаттар үшін жасалады, олар "скет-ноттар" деп аталатын фантастикалық шығарылымдар болып табылады. (Скит-нот термині шамамен 19-ғасырдың ортасынан бері қолданылып келеді. Одан бұрын "flash note" термині қолданылған.) Көше суретшісі Бэнкси 10 фунттық банкноттар жасауымен танымал, онда Елизавета II-нің суретінің орнына принцесса Диананың суреті бейнеленген, ал "Англия Банкі" деген жазу "Англия Банксиі" деп өзгертілген. Суретшінің бастапқы ниеті оларды ғимараттан лақтырып тастау еді, бірақ бірнеше банкнот фестивальде түскеннен кейін, олар заңды төлем құралы ретінде қолданылуы мүмкін екенін түсініп, ойын өзгертті. 2012 жылға қарай Бэнксидің барлық 100 миллион фунттық ақшасы оның қолында болды. 2006 жылы америкалық суретші Джек Доуз металл өңдеушілерді жалдап, 1970 жылғы АҚШ пенниінің қалыбын жасап, оны 18 каратты алтынға құйды. Содан кейін ол тағы бір металл өңдеушіні жалдап, оны мыспен қаптады, нәтижесінде ол қарапайым пенни сияқты көрінді. 2007 жылдың 28 наурызында Доуз "пенниді" Лос-Анджелес халықаралық әуежайында (LAX) мақсатты түрде айналымға енгізді. Бұл мүсінді екі жарым жылдан кейін Бруклинде графикалық дизайнер және монета коллекционері Джессика Рид тапты, ол жергілікті дүкенде азық-түлік сатып алғанда оны байқады. Рид ақырында Даустың Сиэтлдегі өнер галереясы Грег Куцерамен байланысқа түсті, ал Даус оның жалған Пенни мүсінін тапқанын растады.

Оқу-жаттығу қаражаты

2017 жылдың мамыр айында Австралия валютасының оқулық банкноттары (қытай банктері банктік қызметкерлерді оқыту үшін пайдаланады) Солтүстік территорияның Дарвин қаласында қысқа мерзімге айналымға түсті. Солтүстік территория полициясы жеті дерек тіркеді, онда банкноттар нақты ақша ретінде ұсынылып, қабылданған. 100 австралиялық долларлық банкноттарда қытай тіліндегі әріптер басылған, бірақ түсі мен сезімі нақты банкноттардан ерекшеленбеген, ал қытай әріптерін банкнотты бүккенде жасыруға болады. Олар eBay арқылы сатылды, бірақ айналымға шығаруға болмайтыны туралы ескерту жасалған. Қытайда АҚШ-та бұрын кездескен 50 долларлық "оқу ақшасы" да бар.