Кіріспе

Франциядағы католик шіркеуі. Кафедральдық собордың жоспарланған кемесі ешқашан салынбады. 10-шы ғасырдағы роман стиліндегі бұрынғы собордың қалдығы, "Басс Œuvre" ("Төменгі жұмыс") деп белгілі, әлі күнге дейін кемеге арналған жерді алып тұр.

Тарих

Жұмыс 1225 жылы Нантеуль епископы Мило басшылығымен, оның отбасының қаржыландыруымен, ескі ағаш шатыры бар базиликадағы өрттердің үшіншісінен кейін басталды. Өртке дейін үш жыл бұрын ғана алтарь қайта освященген болатын. Хор 1272 жылы екі кезеңде аяқталды, Луи IX-пен болған тартыс тудырған қаржы дағдарысы салдарынан (1232–38) жұмыс уақытша тоқтатылды. Екі кезеңнің айырмашылығы жұмыстың осінің сәл ығысуымен және стильдік ерекшеліктерімен көрінеді. Епископ Гийом де Грец тұсында биіктігі 4,9 метрге арттырылып, ол Еуропадағы ең биік күмбезді соборға айналды. Хордың ішкі бөлігіндегі күмбездің биіктігі сол кезде салынып жатқан Амиен соборының нефінен әлдеқайда жоғары, Бове соборын барлық готикалық соборлардың ең биік күмбезіне айналдырды. Римдегі Әулие Петр базиликасының нефінен де сәл биік. Бұрын жиі айтылған 1247 жылғы басталу күні Бове тарихшысының қатесіне негізделген. 1284 жылы жаңадан аяқталған хордың күмбездерінің бір бөлігі құлап, жұмыс тоқтатылды. Бұл құлау француз шеберлердің готикалық стильде жұмыс істеудегі жігерінің әлсіреуіне әкелген апат деп есептелді. Құлау демографиялық төмендеу, Жүз жылдық соғыс және XIII ғасырмен байланысты жалпы алғанда кішігірім құрылымдар дәуірінің басталуын да белгіледі. Дегенмен, ірі готикалық жобалар жалғасты, хор сол биіктікте қайта салынды, бірақ апсида мен хорда бағандардың саны көбейтілді, төрт бөлікті күмбез алты бөлікті күмбезге ауыстырылды. Трансепт 1500–1548 жылдары салынды. 1573 жылы 153 метрлік (502 фут) орталық мұнараның құлауы жұмысты қайта тоқтатты. Мұнара шіркеуді әлемдегі ең биік құрылымға айналдырды (1569–1573). Содан кейін құрылыстық жағынан көп толықтырулар енгізілмеді. Хор әрқашан зор құрметке ие болды, Евгений Виолет ле Дюк Бове хорын «француз готикасының Парфеноны» деп атады. Ол Чикаго маңындағы Фермилабтың бас әкімшілік ғимаратына үлгі болды, ол 1960 жылдан бері әлемдегі жетекші жоғары энергиялық физика зертханасы болып табылады. Ғимарат қазірде оның негізін қалаушы директоры және эстетикалық тұрғыдан жағымды болуын талап еткен мүсінші Роберт Р. Уилсонның құрметіне Уилсон залы деп аталады. Оның қасбеттері, әсіресе оңтүстік жағы, соңғы готикалық стильдің барлық байлығын көрсетеді. Солтүстік және оңтүстік порталдардың оюлы ағаш есіктері тиісінше готикалық және Ренессанс шеберлігінің шедеврлері болып табылады. Шіркеуде нео-готикалық стильдегі күрделі астрономиялық сағат (1866) және XV-XVII ғасырлардағы гобелендер бар, бірақ оның басты көркемдік қазынасы – XIII, XIV және XVI ғасырлардағы боялған шыны терезелер, олардың ең әдемісі Ренессанс суретшісі Энгран Ле Принстің қолынан шыққан, ол Боведе туған. Оған сондай-ақ қаланың екінші шіркеуі Сен-Этьендегі шыны терезелердің бір бөлігі де тиесілі, бұл готикалық және Ренессанс стильдері арасындағы кезеңнің қызықты мысалы. Орта ғасырларда 14 қаңтарда Есектер мерекесі Бове соборында Египетке қашуды еске алу үшін жыл сайын тойланды.

Құрылымдық жағдайы

13 ғасырда ең биік соборды салуға бәсекелестік кезінде Сен-Пьер-де-Бёвей соборын салғандар технологияны шегіне дейін сынап көрді. Құрылыс биік болғанымен, соборға максималды жарық түсуі үшін тіреулер жұқарақ жасалды. 1284 жылы, құрылысы аяқталғаннан кейін он екі жыл өткен соң, хордың бір бөлігі және бірнеше ұшқыш тіреулер құлады. Қазіргі таңда бұл құлаудың себебі – жоғары желдің салдарынан туған резонанстық дірілдер деп есептеледі. Суретте ұшқыш тіреулер арасындағы темір тіректер көрсетілген; аталған сыртқы байланыстыру таяқшалары қашан орнатылғаны белгісіз. Бұл технология бастапқы құрылыс кезінде қолжетімді болған, бірақ 1284 жылғы құлаудан кейін немесе одан кешікпей қосымша қолдау қажет деп есептелмеген болуы мүмкін. 1960 жылдары байланыстыру таяқшалары алынып тасталды, олар әдемі емес және қажетсіз деп саналды. Бірақ желдің тудырған дірілдер күшейіп, хор трансепттен ішінара ажырады. Кейін байланыстыру таяқшалары қайта орнатылды, бірақ бұл жолы болаттан жасалған таяқшалар қолданылды. Болат темірге қарағанда икемсіз болғандықтан, құрылым беріктелді, мүмкін, қосымша жарықтар пайда болды. Собордың бастапқы жобасында ешқашан салынбаған кеме де қарастырылған. Сондықтан, кеме берген иық тіреуінің болмауы собордың құрылымдық әлсіздігіне себепкер болды. Уақыт өте келе басқа да мәселелер пайда болды, кейбіреулеріне күшті шаралар қабылдау қажет болды. Солтүстік трансептте қазір 1990 жылдары орнатылған төрт үлкен ағаш және болат жақтаулар бар, олар трансептті құлаудан сақтау үшін қойылған (суретке қараңыз). Сонымен қатар, трансепттің едені 45 градус бұрышпен көтерілетін үлкен тірекпен бөлінген. Бұл тірек – әлемдегі ең биік күмбезді ұстап тұрған бағаналарға қосымша қолдау беру үшін төтенше жағдайға байланысты орнатылған шара. Бұл уақытша шаралар тұрақты шешімдер табылғанға дейін күшінде болады. Құрылымды сақтау үшін не істеу керектігін анықтау мақсатында түрлі зерттеулер жүргізілуде. Колумбия университеті ғимараттың лазерлік сканерлерін пайдалана отырып жасалған үш өлшемді модельді зерттеп, ғимараттағы нашарлықтарды және оларды жою жолдарын анықтауға тырысуда. 2022 жылдың қыркүйегінен бастап француз үкіметі соборды қайта жаңарту жұмыстарын бастайды, ол төбесінен басталып, ішкі тіректерді алып тастаумен жалғасады. 2010 жылы басталған жоба аясында шатырдың бір бөлігі талданды және қалпына келтірілді. Шатырды талдау кезінде "көп салалы зерттеу" жүргізілді, ол шатырды құраған қорғасын плиткаларды қамтыды.

Интерьер

Көптеген шапельдерде 13-шыдан 15-шы ғасырларға дейін жасалған ортағасырлық бояулы шыны терезелер сақталған. Солтүстік кіреберісіне жақын шапельде ортағасырлық сағат (14-15 ғасырлар) орналасқан, бұл Еуропадағы толыққанды сақталған және жұмыс істейтін ең көне механикалық сағат болуы мүмкін. Оның жанында 1866 жылы қозғалмалы фигуралары бар күрделі Бове астрономиялық сағаты орнатылды.