Соңғы Тоқпанның өткен орны – Иерусалимдегі Ценaкл бөлмесі. Апостолдармен Исаның соңғы тамағы, Әулие Рухтың түсуі осы жерде болған. Тарихы, маңызы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Соңғы кешкі аспен байланысты ғимарат
Building associated with the Last Supper
Соңғы кешкі ас орналасқан жер
the location of the Last Supper
Соңғы кешкі ас үйі (латынша wikt:cenaculum, "асхана" мағынасында), сондай-ақ Жоғарғы бөлме (койне грекше anagaion және hyperōion, екеуі де "жоғарғы бөлме" дегенді білдіреді) деп аталады. Бұл бөлме Иерусалимдегі Сион тауында, Ескі қала қабырғаларының сыртында орналасқан. Дәстүр бойынша, осы жерде Иса пайғамбар елшілерімен Соңғы кешкі ас өткізген. Христиандық Киелі кітапқа сәйкес, Соңғы кешкі астан кейін елшілер осы бөлмеде жиналатын болған, және осы жерде Киелі Рух Елуінші күнде он бір елшіге түсті. Қазіргі таңда бұл орынды Израиль билігі басқарады және ғимараттың бірінші қабатында "Дәуіт қабірі" орналасқан.
The Cenacle (from the Latin [[wikt:cenaculum, "dining room"), also known as the Upper Room (from the Koine Greek anagaion and hyperōion, both meaning "upper room"), is a room in Mount Zion in Jerusalem, just outside the Old City walls, traditionally held to be the site of the Last Supper, the final meal that, in the Gospel accounts, Jesus held with the apostles. According to the Christian Bible, the Cenacle was a place in which the apostles continued to gather after the Last Supper, and it was also the site where the Holy Spirit alighted upon the eleven apostles on Pentecost. The site is administered by the Israeli authorities, and is part of a building holding the so called "David's Tomb" on its ground floor.
Этимология
"Cenacle" сөзі латынша ceno сөзінен туындаған, ол "мен тамақтанамын" дегенді білдіреді. Иероним өзінің латынша "Вулгата" аудармасында екі грек сөзін де латынша "коенакулум" деп қолданды. "Жоғарғы бөлме" Марк және Лұқа Евангелияларында кездеседі, екеуінде де койне грекшесі: анагайон (ἀνάγαιον, Марк 14:15 және Лұқа 22:12) қолданылған, ал Елшілердің істерінде койне грекшесі гиперōion (ὑπερῷον, Елшілердің істері 1:13) қолданылады, екеуі де "жоғарғы бөлме" деген мағынаны білдіреді.
"Cenacle" is a derivative of the Latin word ceno, which means "I dine". Jerome used the Latin coenaculum for both Greek words in his Latin Vulgate translation. "Upper room" is derived from the Gospel of Mark and the Gospel of Luke, which both employ the Koine Greek: anagaion (ἀνάγαιον, Mark 14:15 and Luke 22:12), whereas the Acts of the Apostles uses the Koine Greek hyperōion (ὑπερῷον, Acts 1:13), both with the meaning "upper room".
Шолу
Ғимарат көптеген қирату мен қайта жарату циклдерін бастан өткізіп, бүгінде тұрған готикалық құрылысқа жетті.
The building has experienced numerous cycles of destruction and reconstruction, culminating in the Gothic structure which stands today.
Апостолдық дәуірге қатысты теориялар
Кейде бұл Иерусалимде апостолдардың болған жері деп есептеледі. Елшілердің істері кітабындағы тіл, апостолдар бұл бөлмені уақытша тұруға пайдаланғандарын көрсетеді (Койне грекше: οὗ ἦσαν καταμένοντες, hou ēsan katamenontes).
It is sometimes thought to be the place where the apostles stayed in Jerusalem. The language in Acts of the Apostles suggests that the apostles used the room as a temporary residence (Koine Greek: οὗ ἦσαν καταμένοντες, hou ēsan katamenontes),
Мәриямның ұйқыға түсуі
Соңғы құдалықтың (Ценaкл) жалпы орналасқан жері, сонымен қатар, Қыз Марияның елшілермен бірге өмірінің соңына немесе көтерілуіне дейін тұрған үйімен де байланысты, осы оқиға жақын жердегі Ұйықтау шіркеуінде тойланады.
The general location of the Cenacle is also associated with that of the house where the Virgin Mary lived among the apostles until her death or dormition, an event celebrated in the nearby Church of the Dormition.
Ертедегі құрылыс
Иерусалимге саяхатшылар 4-ші ғасырдан бері Сион тауындағы Соңғы Тоқсанға арналған құрылысты көргендерін хабарлайды. Кейбір ғалымдар бұл құрылыстың іс жүзінде ертерек заманнан қалған синагога болғанын айтады. 333 жылы Францияның Бордо қаласынан келген анонимді саяхатшы осындай синагоганы көргенін мәлімдеген. 4-ші ғасырдың апокрифтік «Пилат хабарламасында» («Anaphora Pilati») христиандық синагога туралы айтылады; бейнелеуі фантастикалық және сенімділігі күмәнді болғанымен (хабарламада Исаның өлімінен кейін басқа барлық синагогалар Құдайдың ашуымен бірден қиратылғаны айтылады), ғимараттың еврей тегіне қатысты күмән туындады.
Pilgrims to Jerusalem report visiting a structure on Mount Zion commemorating the Last Supper since the 4th century AD. Some scholars would have it that this was the Cenacle, in fact a synagogue from an earlier time. The anonymous pilgrim from Bordeaux, France reported seeing such a synagogue in 333. A Christian synagogue is mentioned in the apocryphal 4th century Anaphora Pilati ("Report of Pilate"); although the depiction is fantastic and of questionable reliability (the report claims that all of the other synagogues were destroyed by divine wrath immediately after Jesus's death), a Jewish origin for the building has come under serious question.
"Дәуіт патшаның қабірі"
Cenacle термині тек жоғарғы бөлмеге қатысты болса да, сол ғимараттың төменгі деңгейінде орналасқан ниша дәстүр бойынша Дәуіт патшаның жерленген жерімен байланысты, ол 12 ғасырға жататын үлкен кенотаф саркофагымен белгіленді, бірақ бұрын 10 ғасырдағы «Constantini өмірі» еңбегінде де айтылған. Көпшілік Дәуіттің «Дәуіт қаласында» жерленгенін, ежелгі Иерусалимнің шығыс төбесінде жерленгенін қабылдайды, бұл бүгінгі күні Сион тауы деп аталатын, ежелгі қаланың батыс төбесінен өзгеше.
While the term Cenacle refers only to the Upper Room, a niche located on the lower level of the same building is associated by tradition with the burial site of King David, marked by a large cenotaph sarcophagus that dates to the 12th century, but earlier mentioned in the 10th century Vita Constantini. Most accept the notice in that says that David was buried "in the City of David", identified as the Eastern hill of ancient Jerusalem, as opposed to what is today called Mount Sion, the Western hill of the ancient city.
Теориялық Византияға дейінгі құрылыс
Асхананың алғашқы тарихы белгісіз; ғалымдар археологиялық, көркемдік және тарихи дереккөздерге сүйене отырып, уақыт белгісін анықтауға тырысты. 1948 жылы Джейкоб Пинкерфельд жүргізген сараптамаға негізделген Пикснер, бастапқы ғимараттың синагога болған, кейіннен оны яһуди христиандары пайдаланған деп санайды. Дегенмен, төменгі қабір бөлмесінде колонналар, отыру орындары немесе ерте синагогаларға тән басқа да жабдықтар сияқты архитектуралық элементтер жоқ. IV ғасырдың соңында Саламис епископы Эпифанийдің мәлімдемесіне сәйкес, Тит Иерусалимді қиратқанда (б.з. 70 ж.) ғимарат және оның төңірегі зардаптан қорғалған. Пикснер болжамы бойынша, Сион тауындағы орын бірінші ғасырдың соңында бұзылып, қайта салынған. Пинкерфельд солтүстік, шығыс және оңтүстік қабырғалардың ең төменгі қатарындағы тас қаптамаларды (құрылыс тастарын) Рим дәуірінің соңына (135-325 жж.) жатқызады. Ал Пикснер оларды Ирод дәуіріндегі тас қаптамалар деп есептейді, соның салдарынан ғимараттың құрылысын одан да ертерек мерзімге жатқызады.
The early history of the Cenacle site is uncertain; scholars have attempted to establish a chronology based on archaeological, artistic and historical sources. Based on the survey conducted by Jacob Pinkerfeld in 1948, Pixner believes that the original building was a synagogue later probably used by Jewish Christians. However, no architectural features associated with early synagogues such as columns, benches, or other accoutrements are present in the lower Tomb chamber. According to Epiphanius, bishop of Salamis writing towards the end of the 4th century, the building and its environs were spared during the destruction of Jerusalem under Titus (AD 70). Pixner suggests that the Mount Zion site was destroyed and rebuilt in the later first century. The lowest courses of ashlars (building stones) along the north, east and south walls are attributed by Pinkerfeld to the late Roman period (135 325). Pixner believes that they are Herodian period ashlars, dating the construction of the building to an earlier period.
Византия дәуіріндегі ғимарат немесе ғимараттар
Көптеген ғалымдар, алайда, қабырғалардың ең алғашқы құрылысын Византия кезеңімен байланыстырады және Асхананы қазір жоқ болған Hagia Sion ("Киелі Сион") базиликасының қалдықтары деп санайды. Император Феодосий I бес қанатты Hagia Sion базиликасын салған, бұл шамамен 379 және 381 жылдар аралығында болған болуы мүмкін. VI ғасырдың көркем бейнелеулері, мысалы, Иорданияның Мадаба қаласындағы ("Мадаба картасы") және Римдегі Санта-Мария-Маджоре базиликасында табылған мозаикалар, базиликаның оңтүстігінде кішірек құрылысты көрсетеді. Кейбір зерттеушілер осы кішірек құрылысты Асхана деп санайды, осылайша оның базиликадан тәуелсіздігін және, мүмкін, базиликадан бұрын салынғанын көрсетеді. Базилика (және, мүмкін, Асхана) 614 жылы парсы шапқыншыларынан зардап шекті, бірақ патриарх Модест оны қалпына келтірді. 965 жылы шіркеу мұсылман халықтың патриарх Иоанн VII-ні өлтіруінен кейін, ал 1009 жылы Фатимид халифасы Әл-Хаким Иерусалимдегі барлық христиан шіркеулерін қиратуға бұйрық берген кезде өртке түсті. Бұл оқиғаны араб христиан ақыны Сулейман әл-Газзи қайғымен еске алды.
Many scholars, however, date the walls' earliest construction to the Byzantine period and identify the Cenacle as the remains of a no longer extant Hagia Sion ("Holy Zion") basilica. Emperor Theodosius I constructed the five aisled Hagia Sion basilica, likely between 379 and 381. 6th century artistic representations, such as the mosaics found in Madaba, Jordan (the "Madaba Map") and at the Basilica of Santa Maria Maggiore in Rome, depict a smaller structure to the south of the basilica. Some have identified this smaller structure as the Cenacle, thus demonstrating its independence from, and possible prior existence to, the basilica. The basilica (and possibly the Cenacle) was later damaged by Persian invaders in 614 but restored by the patriarch Modestus. In 965 the church was burned down after a Muslim mob killed patriarch John VII and then again in 1009 when Fatimid caliph Al Hakim ordered the destruction of all Christian churches in Jerusalem, an event lamented by Arab Christian poet Sulayman al Ghazzi.
Крестоносцы дәуіріндегі ғимарат
Бірінші крест жорығынан кейін, жаңадан құрылған Иерусалим Корольдігінің басшысы Годфри Буйон шіркеуді латын аббаттығы ретінде қайта іске қосты, ал XII ғасырда базилика жаңартылды.
After the First Crusade, the leader of the newly established Kingdom of Jerusalem, Godfrey of Bouillon, re founded the church as a Latin abbey and in the twelfth century the basilica was rebuild.
Монастырь
Сириялық христиандар 1337 жылға дейін Ғашықтар бөлмесін сақтап келді, содан кейін ол шамамен екі ғасыр бойы осы құрылысты басқарған Францискан монахтар орденінің қамқорлығына өтті.
Syrian Christians maintained the Cenacle until 1337 when it passed into the custody of the Franciscan Order of Friars who managed the structure for almost two centuries.
Мешіт
1524 жылы Сүлеймен Зорлықшылдың билігі кезінде Осман билігі Соңғы Тоқсанды (Ценaкл) иелікке алып, оны мешітке айналдырды: Masjid an Nabī (al Nabī) Dāwūd (مسجد النبي داوود). 1551 жылы францискандар айналасындағы ғимараттардан толықтай қуылды. Мұсылман емес адамдарға кіруге тыйым салынды, алайда Даджани әулетінің қарауылдарына пара берсе кіруге болатын. Тек 1831 жылы ғана христиандарға Соңғы Тоқсан ішінде қайтадан қасирет етуге рұқсат берілді, бірақ Мельхиор де Вогю сияқты сапарлар қарауылшының ықыласына байланысты болды.
In 1524, during Suleiman the Magnificent's rule, Ottoman authorities took possession of the Cenacle, converting it into a mosque: the Masjid an Nabī (al Nabī) Dāwūd (مسجد النبي داوود ). By 1551 the Franciscans had been fully evicted from their surrounding buildings. Non Muslims were banned from entering though it was possible by bribing the custodians of the Dajani family. Only in 1831 were Christians again allowed to celebrate mass in the cenacle though visits, such as that of Melchior de Vogüé, were dependant on the goodwill of the guardian.
Британдық мандат және Израиль
Британдық мандат кезінде христиандар мен яһудилерге кешендегі тиісті қасиетті орындарына баруға көбірек мүмкіндік берілді. Тарихи ғимарат қазір Израильдің Ішкі істер министрлігі басқаруында. Папа Иоанн Павел II 2000 жылы Израилге жасаған қажырлы сапарында Соңғы Тоқсан бөлмесінде мисса өткізді.
During the British Mandate, Christians and Jews were allowed greater freedom in visiting their respective holy sites in the complex. The historical building is currently managed by the Israeli Ministry of the Interior. Pope John Paul II celebrated mass in the Cenacle during his pilgrimage to Israel in the year 2000.
Жазалау бағанасы
IV ғасырда бұл жерге келген паломник Эгерия, Соңғы тоқсанның асханасында Жақсы жұма күні таңертең қастерленген Шегелеу бағанасының бар екенін айтқан. 14 ғасырда Шегелеу бағанасы Соңғы тоқсаннан алынып, Киелі қабір шіркеуіне көшірілді. Аз ғана құжаттама мен құрылымдық өзгерістердің болуы осы мерзімдердің ешқайсысын сенімді түрде растамайды.
Pilgrim Egeria, who visited the site in the 4th century, described the presence in the Cenacle of the Column of the Flagellation, which was venerated there at dawn on Good Friday. In the 14th century, the Column of the Flagellation was removed from the Cenacle and taken to the Church of the Holy Sepulchre. Scarce documentation and disturbed structural features offer little strong support for any of these dates.
Қазіргі заманғы бағалаулар
Француз археологтары Ценaклды алғашқы жаңа заманғы кезеңдегі ең маңызды бағалауларын жасады. Алғашқы толыққанды бағалауды 1860 жылы Эжен Мелхиор де Воге жүргізді. Осы бағалау Камил Энларт пен Луи Хью Винсент / Феликс Мари Абельдің еңбектеріне дейін көптеген зерттеушілер тарапынан қабылданып келді.
The primary early modern assessments of the Cenacle were recorded by French archaeologists. The first detailed assessment was by Eugène Melchior de Vogüé in 1860. This was largely followed by other commentators until the work of Camille Enlart and Louis Hugues Vincent / Félix Marie Abel.
Орналасу
Қазіргі күйінде, Ценaкл алты қабырғалы күмбезді ұяға бөлінген. Бұл ұялар екі жаққа бөлетін үш жеке тұрған бағанамен, сондай-ақ қабырғалардың бойымен орналасқан алты тіреу бағанамен сүйеніп тұр. Батыстағы ең шеткі жеке тұрған бағананың жоғарғы бөлігі Ценaклдің ішкі қабырғасымен деңгейлес болса, бағананың өзі қабырғадан толығымен тәуелсіз, бұл факті ғалымдарды осы қабырғаның ғимараттың бастапқы құрылысына жатпағанын қарастыруға жетеледі.
In its current state, the Cenacle is divided into six rib vaulted bays. The bays are supported by three freestanding columns which bilaterally divide the space, as well as six pillars flanking the side walls. While the capital of the westernmost freestanding column is flush with the Cenacle's interior wall, the column shaft itself is completely independent of the wall, leading scholars to consider the possibility that this wall was not original to the building.
Басты әріптер мен бағандар
Бағаналар мен бағана бас жақтарын талдау қазіргі ғимараттың шығу тегінің құпиясын ашуға көмектеседі, бірақ оған жауап бермейді. Асхананың екінші және үшінші аралықтарындағы Коринф стиліндегі бас жақтары стильдік тұрғыдан бірнеше географиялық аймақтар мен уақыт кезеңдерін көрсетеді. Бұл бас жақтың тікенекті жапырақтары, олар орамаларға айналуға дейін бағананың көлемін тығыз қамтиды, 1187 жылы Саладиннің басып алуына дейінгі жылдары Иерусалимдегі ғибадатхана орнындағы 12-ші ғасыр мүсіншілер шеберханасының кең таралған туындыларымен үйлеседі. Бұл шеберхана сәндік элемент ретінде бұрғылауды да жиі қолданған. Иерусалим шеберханасына Батыс аймақтарынан келген сан алуан суретшілер кірді, олар өздерінің туған елдерінен стильдік ерекшеліктер әкелді. Бұл шеберхана көптеген крест жорығы жобалары және басқа да құрылыстар үшін мүсіндер жасады, мысалы, Әл-Ақса мешіті. Бұл салыстыру Асхананың 12-ші ғасырға жатсатындығын растауға мүмкіндік береді. Дегенмен, Оңтүстік Италиядағы шеберханаларда жасалған ұқсас бас жақтары да бар, бұл ғимаратты Киелі Рим императоры Фридрих II және 1229 жылғы Алтыншы крест жорығымен байланыстыруды қалайтын ғалымдарды қызықтырады. Мысалы, Италияның оңтүстігіндегі Бари қаласына жақын орналасқан Биттонтодағы романдық соборды және 1260 жылы Апулияда туған мүсінші Никола Пизано жасаған Пиза баптистериясының уағыз мінбері бағаналарын қарастыруға болады. Алайда, тұрқы жоқ бағаналардың бас жақтары толықтай бірдей емес. Бірінші және екінші аралықтарындағы бас жақ қатты тозығынан зардап шеккен немесе беткі қабатпен ойылған сияқты көрінеді, ал оның көлемі қалғандарынан ерекшеленеді. Ол кері пірамйда емес, тік цилиндр түрінде бағанадан көтеріледі, содан кейін ғана абакуспен қиылысу алдында кеңейеді. Үшінші бас жақ, қазір Асхананың батыс қабырғасын жантайып тұр, үш бас жақтың арасында ерекше. Ол гүлдік мотивтермен безендірілмеген, керісінше, орамалар көлемінің негізінен шығады. Энларт Фридрих II Апулияда салған ғимараттармен салыстыруды ұсынды. Осы бағана бас жақтарын талдау оларды 14-ші ғасырмен және францискандық құрылыспен байланыстыратын маңызды дәлелдерді көрсетпейді, сонымен қатар оларды 12-ші немесе 13-ші ғасырмен де нақты мерзімдеуге болмайды. Бұл ғимарат әлі де түсініксіз, бірақ қызықты құпия болып қала береді.
An analysis of the column and pillar capitals offers clues, but not a solution, to the mystery of the current building's origin. The Corinthianesque capital between the second and third bays of the Cenacle is stylistically indicative of multiple geographical regions and chronological periods. This capital's spiky leaves, which tightly adhere to the volume of the column before erupting into scrolls, are in congruence with common outputs of the 12th century sculpture workshop at the Temple site in Jerusalem in the last years before Saladin's conquest in 1187. The workshop also frequently utilized drilling as an ornamental device. The Jerusalem workshop included artists from diverse regions in the West, who brought stylistic traits with them from their native countries. The workshop produced sculpture for many Crusader projects and other structures, such as the al Aqsa mosque. This comparison allows for the support of the 12th century date of the Cenacle. There are also, however, similar capitals which originated in workshops in southern Italy, a draw for scholars who wish to associate the building with Holy Roman Emperor Frederick II and the Sixth Crusade in 1229. Examples can be seen in the Romanesque cathedral in Bitonto, a small city near Bari, in southern Italy, and on the columns of the pulpit in the Pisa Baptistery, carved by the Apulian born sculptor Nicola Pisano in 1260. The capitals of the freestanding columns are not identical. The capital between the first and second bays seems either severely weathered or shallowly carved, and its volume is a marked contrast from the others. It rises from the shaft in a straight cylinder, rather than in an inverted pyramid, and then flares only just before it intersects with the abacus. The third capital, which now flanks the Cenacle's western wall, is also unique among the three. It is not decorated with a floral motif, rather, scrolling crockets spring from the base of the volume. Enlart has proposed a comparison to buildings constructed by Frederick II in Apulia. Analysis of these column capitals does not yield significant evidence to link them to the 14th century and a potential Franciscan construction, nor does it definitively date them to the 12th or 13th century. The building remains a frustrating, but intriguing, mystery.
Мұсылман сәулет элементтері
Мұсылман үстемдігі кезеңінің сәулеттік куәліктері сақталған, оның ішінде Соңғы кешкі ас залындағы әсем михраб, қабырғалардағы арабша жазулар, баспалдақ үстіндегі кубба, және шатырдың үстіндегі минарет пен күмбез.
Architectural evidence remains of the period of Muslim control including the elaborate mihrab in the Last Supper room, the Arabic inscriptions on its walls, the qubba over the stairwell, and the minaret and dome atop the roof.
Әндердегі сілтемелер
Жоғарғы бөлме бірнеше христиан әндерінде маңызды орынға ие, мысалы, Фред Пратт Гриннің 1973 жылы жазған "Жоғарғы бөлмеде Иеміз дайындады" және Джордж Уоллес Бриггстің "Кел, қайта тірілген Иеміз, біздің қонағымыз бол" ("Олар жоғарғы бөлмеде кездескендей, біз де кездесеміз") әндерінде көрсетілген.
The upper room is a focus of reference in several Christian hymns, for example in "An upper room did our Lord prepare", written by Fred Pratt Green in 1973, and in "Come, risen Lord, and deign to be our guest" ('We meet, as in that upper room they met '), written by George Wallace Briggs.
Баламалы орын
Иерусалимнің Ескі қаласындағы Армян ауданы маңындағы Киелі Марк монастыры кейбір адамдар үшін Соңғы Тоқпанның нағыз орны саналады. Сирия православие шіркеуіне қарасты монастырь шіркеуінде осы орынға деген құрметті куәландыратын ерте христиандық тас жазуы бар.
The Monastery of Saint Mark in the Old City of Jerusalem near the Armenian Quarter is considered by some as the authentic site of the Last Supper. The monastery church, belonging to the Syriac Orthodox Church, contains an early Christian stone inscription testifying to reverence for the spot.