Кіріспе

Гьёрги Лазар (1924–2014) – венгр саясаткері, 1975 жылдан 1987 жылға дейін Министрлер Кеңесінің төрағасы қызметін атқарған. 1988 жылы саяси өмірден шықты.

Ерте өмір

1924 жылы 15 қыркүйекте Исаскег қаласында жұмысшы отбасында дүниеге келген. Әкесі ағаш шебер болған. Лазардың бастапқы мамандығы инженер еді. 1942-1944 жылдары техникалық суретші болып жұмыс істеді. Жебелі крест үкіметі кезінде 1944 жылы жарымәскери "Левенте" ұйымына күштеп алынды. 1945 жылдың қаңтар айында соғыс тұтқынына айналды. Содан кейін ол елдің батыс бөлігінде нацистер қолдаған Венгрия корольдік армиясына қарсы күрескен, Қызыл Армия қолдауымен құрылған венгр жауынгерлік бөлімдеріне қосылды.

Саяси мансап

Ол 1945 жылы Венгрия коммунистік партиясына (МКП) қосылды және оның іріктеуші партияларының мүшесі болды: 1948 жылдан бастап Венгрия жұмысшы халық партиясы (МДП) және 1956 жылдан бастап Венгрия социалистік жұмысшы партиясы (МСЖМП). 1948 жылдан бастап Ұлттық жоспарлау кеңесінде (ҰЖК) жұмыс істеді, 1953 жылдан кейін бөлім меңгерушісінің орынбасары және бөлім меңгерушісі болды. 1958-1970 жылдары аралығында ҰЖК төрағасының орынбасары болды. 1970 жылы Венгрия Социалистік жұмысшы партиясының Орталық комитетіне мүше болып тағайындалды және 1970 жылдан 1973 жылға дейін Еңбек министрі қызметін атқарды. 1973 жылы Премьер-министрдің орынбасары және Ұлттық жоспарлау кеңесінің төрағасы болды, сондай-ақ Мемлекеттік жоспарлау комитетінің басшысы болды. Лазар 1973-1975 жылдары аралығында Экономикалық өзара көмек жөніндегі кеңесте Венгрияның тұрақты өкілі болып қызмет етті. 1975 жылғы наурыз айында партияның 11-ші съезінен кейін Саяси комитет мүшесі болып сайланды. Женё Фоктің қызметтен шеттелуінен кейін ол Венгрияның Премьер-министрі (ресми түрде Венгрия Халық Республикасы Министрлер Кеңесінің төрағасы) болып тағайындалды. Сондай-ақ, ол маусым айында өткен Венгрия Ұлттық Ассамблеясының мүшесі болды. Ол Венгрия тарихында Виктор Орбан мен Кальман Тисадан кейін ең ұзақ қызмет еткен үшінші үкімет басшысы. Оның өкілеттігі 12 жыл 41 күнге созылды – 1975 жылғы 15 мамырдан 1987 жылғы 25 маусымға дейін. Ол Бас хатшы Янош Кадардың «ең адал серігі» деп еске алынды. Гёрги Лазар 1977 жылғы 16 қыркүйекте Будапештте келісімге қол қойды, ол Габчиково-Нагимарос су электр стансаларының даулы жобасын бастады. Премьер-министр болған кезінде, өзінің орынбасарлары Антал Апро және Гьёрги Ацельмен бірге, ол Венгрия Парламенті ғимаратында АҚШ Мемлекеттік хатшысы Сайрус Ванстан қайтарылған Киелі тәжді қабылдаған делегацияның құрамында болды. 1987 жылдың жазында партия және мемлекеттік органдардың жоғары лауазымдарындағы маңызды кадрлық өзгерістер кезінде (көптеген жоғары шенеуніктер басқа қызметке ауысса да, кадрлар өзгеріссіз қалды), Лазар Венгрия Социалистік жұмысшы партиясының Бас хатшысының орынбасары (яғни Кадардың орынбасары) болып тағайындалды. Карло Гроз оны Премьер-министр лауазымында алмастырды. Бұрынғы Бас хатшының орынбасары Кароли Немет зейнеткерлікке шыққан Пал Лосонцциден кейін Венгрия Президенттік Кеңесінің төрағасы болды.

Зейнетақы және кейінгі өмір

1988 жылдың мамыр айында партияның ұлттық конференциясында Кадар қызметтен алынған кезде, Лазар жаңа Орталық Комитетке сайланбаған бірнеше ескі саяси қайраткерлердің бірі болды. Ол партиядағы барлық лауазымдарынан шеттесті. Лазар 1988 жылы зейнетке шықты. Одан кейін ол көпшілік назарынан тыс өмір сүрді. 2011 жылы бұрынғы коммунистік басшылар мен жоғары лауазымды шенеуніктердің жоғары мемлекеттік зейнетақылары талқыға түсті. Оның аты «Хети Валаз» журналының тізімінде, Бела Биску мен Истван Ковач есімдерімен бірге жарияланды. 2014 жылдың 2 қазанында Будапештте 90 жасында дүние салды. Ол жарияланбастан жерленді, ал оның отбасы Лазардың қазасы туралы 2014 жылдың 30 қазанында «Népszabadság» газетіне хабарлады.