Чилидегі 1993 жылғы Президенттік сайлауы

Кіріспе

Чилиде 1993 жылғы 11 желтоқсанда Президент, Депутаттар палатасының мүшелері және Сенат мүшелерін сайлау үшін жалпы сайлау өтті. «Концертация» альянсының Эдуардо Фрей Руис Тагле президент болып сайланды, және альянс Депутаттар палатасында көпшілік орындарды жеңіп алды, сондай-ақ Сенаттағы көпшілігін сақтап қалды. Қазіргі уақытқа дейін бұл екінші турға өтпеген соңғы президенттік сайлау болып табылады.

Демократиялық партиялар концерті

1990 жылдан бері Патрисио Айлвинмен бірге үкім еткен Консертасия 1993 жылғы президент сайлауында өзінің президенттік кандидат ретінде қатысатын ізбасарды таңдау қажеттігіне келді. Партиялар кандидатты анықтау үшін алғашқы сайлау өткізуге келісті, бұл Чилиде саяси коалицияның өзінің жалғыз кандидатты таңдау үшін осы механизмді алғаш рет қолданғандықтан тарихи оқиға болды. Бұл сайлауға қатысу үшін сайлаушылардың бұрын тіркелуі қажет болды, оны реттеу үшін Сайлауды растау соты (Трисел) немесе Сайлау қызметі (Сервел) тарапынан заң немесе қолдау болған жоқ. Христиан-демократиялық партия (ХДП) бұрынғы президент Эдуардо Фрей Монтальваның ұлы Эдуардо Фрей Руис Тагледі өз кандидаттары деп таңдады. Фрей Руис Тагле 1989 жылғы президенттік сайлауда Консертасияның алдын ала кандидат ретінде қатысқан, бірақ сәтті болмаған. Одан кейін ол ХДП ішіндегі өзінің беделін нығайтуға күш салды және 1989 жылы Сантьяго-Ориенте сайлау округінде сенаторлыққа сайланып, 1990 жылы партияның төрағасы болды. Басқа кандидат – Рикардо Лагос Эскобар, Демократия партиясының (ДПП) белгілі көшбасшысы, ол 1988 жылғы референдумда «Жоқ» кампаниясына қатысқандығы үшін Социалистік партияның (СП) қолдауын алды. Лагос 1989 жылы Сантьяго-Пониенте сайлау округінен сенаторлыққа үміткер болды, бірақ екінші орынға ие болғанына қарамастан, биномдық сайлау жүйесінің нәтижесінде жеңіліске ұшырады. 1990 жылы ол Айлвин үкіметінде Білім министрі болды және 1992 жылға дейін осы лауазымда қалды, содан кейін президенттік науқанына қатысу үшін кетті. Радикалдық партияның сенаторы Ансельмо Суле мен Гуманистік-жасыл альянс партиясының төрағасы Кристиан Рейцкеге кандидат ретінде ұсынуға әрекет жасалды, бірақ ол сәтті болмады. Кейін Рейцке Консертасиядан оны алғашқы сайлаудан шығаруға тырысып жатқанын түсініп, партиядан шықты. 1993 жылдың 23 мамырында алғашқы сайлау өтті, онда Фрей дауыстардың 64% алып, 30 мамырда ресми түрде кандидат атанды. СП мен ДПП сайлау қорытындысын құрметтеді және таңдалған кандидатты қолдады.

The Concertación, which had governed with Patricio Aylwin since 1990, needed to choose a successor who would run as their presidential candidate in the 1993 elections. To determine their candidate, the parties decided to hold primary elections, marking a historic milestone as it was the first time in Chile that a political coalition used this mechanism to select its sole candidate. Participation in these primaries required prior registration of voters, and there was no law or support from the Election Certification Court (Tricel) or the Electoral Service (Servel) to regulate them. The Christian Democratic Party (PDC) chose Eduardo Frei Ruiz Tagle, the son of former President Eduardo Frei Montalva, as their candidate. Frei Ruiz Tagle had previously run as a pre candidate for the Concertación in the 1989 presidential election, but was unsuccessful. He then focused on strengthening his position within the PDC and achieved this by winning a senatorial election in the Santiago Oriente constituency in 1989 and becoming the party's president in 1990. The other pre candidate was Ricardo Lagos Escobar, a prominent leader of the Party for Democracy (PPD), who also had the support of the Socialist Party (PS) due to his participation in the "No" campaign in the 1988 plebiscite. Lagos had run as a senatorial candidate for the Santiago Poniente constituency in 1989, but despite finishing second, he lost due to the workings of the binomial electoral system. In 1990, he became Minister of Education in the Aylwin government, a position he held until 1992 when he left to begin his presidential campaign. An unsuccessful attempt was made to nominate Senator Anselmo Sule of the Radical Party (PR) and Cristián Reitze, president of the Humanist Green Alliance party, as candidates. Reitze later left the Concertación after realizing that there was a move to exclude him from the primary. On May 23, 1993, the primaries were held, and Frei won by 64% of the vote, officially becoming the candidate on May 30. The PS and PPD respected the outcome and supported the chosen candidate.

Чилидің прогрессі үшін одақ

1992 жылы сол кездегі ең ірі оңшыл партия Renovación Nacional (RN) екі президенттік үміткерді ұсынды: Сантьяго Ориенте Сенаторы Себастьян Пиньера және Лас Кондес, Витакура және Ло Барнехея округінің депутаты Эвелин Маттей. Бірақ сол жылы болған «Пинерагейт» саяси жанжалы олардың үмітін қиратты, RN жаңа кандидат іздеуге мәжбүр болды. Нәтижесінде Мануэль Фелиу таңдалды. Тәуелсіз демократиялық одақ (UDI) бастапқыда өз президенті Жовино Новоаны алдын ала кандидат ретінде көрсетті. Дегенмен, UDI және басқа оңшыл партиялардың қолдауын алған үшінші кандидат та пайда болды. Бұл Антофагастадан тәуелсіз сенатор Артуро Алессандри Беса еді, ол Хорхе Алессандри мен Артуро Алессандри Палма есімді екі бұрынғы президентпен туыс болды. 1993 жылдың 8 тамызында Диего Порталес ғимаратында коалицияның кандидатты анықтау үшін съезгілдік өткізілді. Бірнеше ай бойы партиялар жалғыз кандидатты таңдау механизмі, тіпті праймериздер мен оларға кім қатысатыны туралы дауласты. Аугусто Пиночет басқарған үкіметтегі бұрынғы Еңбек министрі және Сенатор Пиньераның інісі Хосе Пиньера Эченике, коалицияның кандидатты праймериз арқылы сайлау керек деп есептегендіктен, съезден бас тартты. Сонымен қатар, Франсиско Хавьер Эразуриз де кандидат ретінде қарастырылды, оны Орталық-Орталық Одақ (UCC), Ұлттық партия (PN) және Оңтүстік партиясы (SUR) қолдады. Бірақ парламенттік мандаттарды бөлу жөніндегі келіссөздер оны шешімінен қайтарды. Съезге коалициядан барлығы 1847 делегат қатысты, оның ішінде RN-нан 547, UDI-дан 449, UCC-ден 391, SUR-дан 46 және PN-нан 44 делегат болды. Бірінші дауыс беру нәтижесі дауыс беру ретімен келесідей болды:

Келісім бойынша, егер кандидаттың ешқайсысы дауыстардың үштен екісінен аспаса, екінші дауыс беру өткізілуі керек еді. Бірақ бірінші дауыс беру нәтижелері жарияланғаннан кейін Фелиу Алессандридің пайдасына өзінің кандидатурасын қайтарды. Барлық күш-жігерге қарамастан, Алессандридің президенттік науқаны сайлаушыларды қызықтыра алмады. Президенттік сайлауда жеңіске жетудің мүмкін еместігін түсінген оңшыл партиялар парламенттік сайлауға көшті, Концертацияның конституциялық реформаларын тоқтату үшін қажетті депутаттар санын алуына кедергі келтіру үшін экономикалық ресурстарын жұмылдырды.

Cristián Reitze Campos (AHV) (АҚШ)

Гуманистік жасыл альянс (AHV) Концертациядан шыққан соң, олар Кристиан Рейцеге кандидаттік ұсынды. Ол өзінің сайлауалды науқанын Силоның гуманистік принциптеріне және Ла Рейна мен Пеньялолен округтеріндегі бұрынғы AHV өкілі Лаура Родригестің парламенттік қызметіне негіздеді.

Алендистік демократиялық солшыл қозғалысы

Коммунистік партияның бастығымен құрылған "Альенистік демократиялық солшыл қозғалысы" (MIDA) шамамен 2000 адам қатысқан жиналыс ұйымдастырды. Олар бес үміткердің тізімінен өз кандидаттарын таңдады: Эдуардо Гутьеррес, Мануэль Кабизес, коммунистік көшбасшы Гладис Марин, депутат Марио Палестро (жиналыста дауыс беруге дейін бас тартқан) және дін қызметкері Эухенио Писарро. Дауыс беру қорытындысы төмендегідей болды:

Марин алғашқы жеңімпаз атанды, бірақ дауыстардың шамалы айырмашылығына байланысты екінші кезең талқылау өтті, нәтижесінде Писарро MIDA кандидаттығына ие болды. Оның кандидаттығы қол жинау арқылы Сервельде ресми тіркелді, бұл 18,700 заңына сәйкес кез келген тәуелсіз кандидат үшін қажетті шарт. Писарроның сайлау кампаниясы агрессивті және қатал тонмен ерекшеленді, ол Сальвадор Альенде басқарған Халықтық Бірлік үкіметінің саясатын қолдайтын солшыл қанатты бейнеледі.

Манфред Макс-Нейф (тәуелсіз)

Тәуелсіз эколог және экономист Манфред Макс Ниф әртүрлі әлеуметтік ұйымдар, мапуче қауымдастықтары және христиандық солшылдар, MAPU және Жұмысшылар партиясының қолдауымен сайлауға түсуші болды. Оның сайлау кампаниясының мақсаты – қоғамдық пікірде көтерілмейтін мәселелерге назар аудару, азаматтық қоғамды күшейту және басымдыққа ие деп саналатын неолиберализмге балама ретінде масштабты экономика құру болды. Сондай-ақ, ол өзін саяси спектрде толығымен бейтарап деп көрсетті, бұл оған Concertación, оңшылдар, MIDA және AHV-дан дауыс жинауға мүмкіндік берді.

Жозе Пиньера (тәуелсіз)

Жозе Пиньера қаңтар айында өзінің кандидатурасын ұсынды, бірақ Чили прогресі үшін одақ оған жол жапқаннан кейін, ол жеке жолмен жалғастырды. Ол бастапқыда саяси элитамен өзіндік байланысы жоқ адамдардың өкілі ретінде көрінді, бірақ кейіннен Пиночет және диктатурамен байланысты топтарды қолдады. Осының нәтижесінде, ол Моника Мадарияга және Серхио Мельник сияқты сол диктатураның қолдаушыларынан қолдау алды. Ол Алессандридің кандидатурасынан маңызды дауыстарды тартып алды.

Ұсынылған кандидатуралар қабылданбады

Пенсионерлер партиясының өкілі Хуан Антонио Торрес Арайя мүмкін кандидат ретінде қарастырылды, бірақ оның кандидатурасы қабылданылмады, себебі Сайлау қызметі (Servel) оның кандидатурасын тіркеу үшін ұсынған қолдардың жартысынан астамын мойындамады. Таунсенд диктатураның ісін қорғайтын Acción Pinochetista Unitaria ұйымын жалпы сайлауда өкілдік етуді көздеді. Бірақ екі аптадан кейін Servel кандидатураны жарамсыз деп жариялады, өйткені кандидатураны "саяси партияларға мүше жандардың 5% астамы" қолдаған. Сайлау агенттігі оның кандидатурасын қабылдамағаннан кейін Гонсало Таунсенд өтініш білдірді, бірақ ол қабылданбады. Ол бұл процесті өзінің кандидат ретінде қатысуына бөгет қою үшін жасалған амал деп айыптады және соңында президенттік сайлауда жарамсыз дауыс беруге шақырды.