Футуризмнің суретшісі Фортунато Деперо

Кіріспе

Италиялық суретші

Фортунато Деперо (30 наурыз 1892 – 29 қараша 1960) – итальяндық футурист суретші, жазушы, мүсінші және графикалық дизайнер.

Өмірбаян

Деперо Фиондода немесе көршілес Малоско ауылында туған, бірақ басқа деректерге сәйкес (Италияның Трентино аймағында, сол кезде Австрия-Венгрия империясының Тироль графтығында) Роверетода өсті және алғаш рет өзінің туындыларын көрмеге қойды, бұл кезде ол бір мармар шеберінің шәкірті болған. 1913 жылы Флоренцияға сапарында ол «Ласерба» газетінің бір данасын және футуризм қозғалысының негізін қалаушылардың бірі Филиппо Томасо Маринеттидің мақаласын тапты. Депероға бұл ой шабыт берді, 1914 жылы ол Римге көшіп, футурист әріптесі Джакомо Балламен танысты. 1915 жылы Балламен бірге «Ғаламның футуристік қайта құрылысы» манифестін жазды, ол басқа футуристер ұсынған идеяларды кеңейтті. Олар ғаламның барлық нысандары мен элементтеріне абстрактілі теңдестік іздеді. Сол жылы ол балетке декорациялар мен костюмдер жасады. 1919 жылы Деперо Роверетода Футуристік өнер үйін құрды, ол футуристік стильдегі ойыншықтар, гобелендер мен жиһаз шығарумен айналысты. 1925 жылы ол футуристерді Халықаралық заманауи өнеркәсіп және декоративті өнерлер көрмесінде (International Exposition of Modern Industrial and Decorative Arts) және Монца биенналесіндегі Футуристік зал ұсынды. 1927 жылы ол өзінің досы, жарнама агенті және баспагер Феделе Азаримен (Динамо Азари) бірге «Деперо футуриста 1913–1927» деп аталатын «бөлшектелген кітапты» жасады. Ол Роверетодағы Меркурио баспаханасында оның тікелей қадағалауымен және қатысуымен басылды. «Деперо футуриста 1913–1927» – Депероның туындыларын насихаттау және құжаттау, сондай-ақ оны суретші ретінде бекіту үшін сатылатын коммерциялық кітап. Бұл 1913–1927 жылдарға қатысты көрнекі портфолио, сонымен қатар кітап түріндегі өнерде ерекше және жаңашыл туынды, идеологиялық декларация. Бұл Депероның суретші, графикалық дизайнер және қолөнерші екенін көрсететін жұмыс, Джакомо Балла мен Деперо 1915 жылғы «Ғаламның футуристік қайта құрылысы» манифестінде оны «толық бірігу» деп сипаттады. 1928 жылы Деперо Нью-Йоркке көшті. Осы жылдан бастап 1930 жылға дейін оның туындылары сәттілікке жетпеді. Қала әлі де Уолл-стриттегі құлдыраудың салдарынан күйреп жатқандықтан, оның картиналары сатылмады, ал оның алғашқы коммерциялық жобасы – Футурист үйі екі ай жұмыс істегеннен кейін жабылды. Кейін ол сахналық қойылымдарға костюмдер жасап, «MovieMaker», «The New Yorker» және «Vogue» сияқты журналдардың мұқабаларын жасап, сәттілікке жетті. Ол сонымен қатар интерьер дизайнымен айналысты, кейін Рокфеллер орталығы үшін жол ашу үшін бұзылған екі мейрамхананы безендірді. Ол сондай-ақ «New York Daily News» және «Macy’s» үшін жұмыс істеді және 23-ші көшеде үй салды. 1930 жылы Италияға оралды. 1930 және 1940 жылдары Деперо жұмысын жалғастырды, бірақ футуризм фашизммен байланысты болғандықтан, қозғалыс әлсіреп бара жатты. Бұл кезеңдегі қозғалыстың көркемдік дамуына оның және Балланың үлкен үлесі болды. Осы уақыт аралығында ол құрған және редакциялаған «Динамо» журналы оның жобаларының бірі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Деперо Еуропадағы билік органдарымен қиындыққа тап болды және 1947 жылы Нью-Йоркке қайта баруды шешті. Бұл жолы ол онша жылы қарсы алынбады. АҚШ-тағы екінші тұруында ол «Менің ойым – мен сурет салам» атты еңбегін жариялады, бұл оның 1940 жылы жарық көрген автобиографиясының аудармасы: «Fortunato Depero nelle opere e nella vita» (сөзбе-сөз, Фортунато Деперо, оның туындылары мен өмірі). 1947 жылдың қысынан 1949 жылдың қазан айының соңына дейін Деперо Коннектикут штатының Нью-Милфорд қаласындағы шағын үйінде тұрып, демалды және музей ашу туралы ұзақ уақыттан бері жоспарлаған жобасын іске асыруға тырысты. Оның қонағы – сол кездегі президент Гарри С. Трумэннің серіктесі Уильям Хиллман болды. Нью-Милфордтан кейін Деперо Роверетоға оралды, онда ол өмірінің соңына дейін өмір сүрді. 1959 жылдың тамызында оның ұзақ мерзімді мақсатының бірі – Галерея Музео Деперо ашылды. 1960 жылдың 29 қарашасында қант диабетінен ауырып, соңғы екі жыл бойы гемипарезден бояу жасай алмаған Деперо 68 жасында қайтыс болды.

Although born in Fondo or in the neighboring village of Malosco, according to other sources (in the Italian Trentino region, at that time the County of Tyrol in the Austrian Hungarian empire), Depero grew up in Rovereto and it was here he first began exhibiting his works, while serving as an apprentice to a marble worker. It was on a 1913 trip to Florence that he discovered a copy of the paper Lacerba and an article by one of the founders of the futurism movement, Filippo Tommaso Marinetti. Depero was inspired, and in 1914 moved to Rome and met fellow futurist Giacomo Balla. It was with Balla in 1915 that he wrote the manifesto Ricostruzione futurista dell’universo ("Futurist Reconstruction of the Universe") which expanded upon the ideas introduced by the other futurists. It sought the abstract equivalent for all forms and elements of the universe. In the same year he was designing stage sets and costumes for a ballet. In 1919 Depero founded the House of Futurist Art in Rovereto, which specialised in producing toys, tapestries and furniture in the futurist style. In 1925 he represented the futurists at the Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes (International Exposition of Modern Industrial and Decorative Arts), and presented a Futurist Hall at the Monza Biennial. In 1927, together with his friend, advertising agent and publisher Fedele Azari (Dinamo Azari), Fortunato Depero designed Depero futurista 1913–1927 – the so called "bolted book" – which was printed in letterpress with his direct supervision and involvement by the Mercurio print works of Rovereto. Depero futurista 1913–1927 was a commercial book to be sold, to promote and document the work of Depero, and to legitimise him as an artist. It was a showcase portfolio relating to a specific period (1913–1927), but also an atypical and pioneering artwork in the form of a book, an ideological declaration. It is a work that celebrates Depero the artist, graphic designer and artisan, a blend described as ‘total fusion’ by Giacomo Balla and Depero in their manifesto of 1915 Ricostruzione futurista dell’universo. 1928 saw Depero move to New York City. From this year to 1930, his works were not successful. The city was still reeling from the effects of the Wall Street crash so his paintings did not sell while the Futurist House, his first commercial enterprise there closed after barely two months of operations. He experienced a degree of success later on, doing costumes for stage productions and designing covers for magazines including MovieMaker, The New Yorker and Vogue, among others. He also dabbled in interior design during his stay, working on two restaurants which were later demolished to make way for the Rockefeller Center. He also did work for the New York Daily News and Macy's, and built a house on 23rd Street. In 1930 he returned to Italy. In the 1930s and 40s Depero continued working, although due to futurism being linked with fascism, the movement started to wane. The artistic development of the movement in this period can mostly be attributed to him and Balla. One of the projects he was involved in during this time was Dinamo magazine, which he founded and edited. After the end of the Second World War, Depero had trouble with authorities in Europe and in 1947 decided to try New York again. This time he found the reception not quite as welcoming. One of his achievements on his second stay in the United States was the publication of So I Think, So I Paint, a translation of his autobiography initially released in 1940: Fortunato Depero nelle opere e nella vita (literally, Fortunato Depero, his works and his life). From the winter of 1947 to late October 1949 Depero lived in a cottage in New Milford, Connecticut, relaxing and continuing with his long standing plans to open a museum. His host was William Hillman, an associate of the then President, Harry S. Truman. After New Milford, Depero returned to Rovereto, where he would live out his days. In August 1959 Galleria Museo Depero opened, fulfilling one of his long term ambitions. On 29 November 1960, after being ill with diabetes and spending the last two years unable to paint due to hemiparesis, Depero died aged 68.

Шығармалары

Оның көптеген туындылары Тренто және Роверето қазіргі және заманауи өнер мұражайының (MART) тұрақты қорында сақталған. Италиядағы футуристік қозғалысқа арналған жалғыз мұражай – Casa d'Arte Futurista Depero, 3000-нан астам затты қамтиды және қазір MART-тың бөлімшесі болып табылады. Ұзақ жылдарға жабылып, толықтай қайта жаңартылғаннан кейін Casa d'Arte Futurista Depero 2009 жылы қайта ашылды. Деперомен бірге Касаның жобасында бірқатар маңызды суретшілер, ойшылдар және сәулетшілер жұмыс істеді, олардың көпшілігі осы өңірден шыққан, соның ішінде Фаусто Мелотти, Джина Поллини және Карло Белли. Депероның жарнама үшін жасаған дизайндары мен өнер туындылары көбінесе бір түсті немесе мәтінді ерекшелеу үшін бір ғана түс қолданылған. Оның толық түсті дизайндары футуристердің қызыл, қоңыр, сары және кейде ашық көк немесе бирюза түстерін қолданатын түстік схемаларын ұстанды.