Умберто Боччони: Суретші, мүсінші және футуризмнің көшбасшысы

Кіріспе

Италиялық суретші және мүсінші (1882–1916)

Умберто Боччони (/US//b//oʊ/'/tʃ//oʊ//n//i//, //b//ɒ/'/ //, //b//ɔː/'/, umˈbɛrto botˈtʃoːni; 19 қазан 1882 – 17 тамыз 1916) – әсерлі итальян суретшісі және мүсіншісі. Ол футуризм қозғалысының революциялық эстетикасын қалыптастыруға, оның негізгі тұлғаларының бірі ретінде үлкен үлес қосты. Өмірінің қысқа болғанына қарамастан, форманың динамикасына және қатты денелерді бөлшектеуге (деконструкцияға) қатысты оның көзқарасы, оның қайтысынан кейін де көптеген суретшілерге бағыт-бағдар берді. Оның туындылары көптеген мемлекеттік өнер мұражайларында сақталады, ал 1988 жылы Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында оның 100 туындысын қамтитын ірі ретроспективтік көрме ұйымдастырылды.

Әскери қызмет және қайтыс болу

Бірінші дүниежүзілік соғысқа Италияның қатысуы 1915 жылдың мамыр айының соңында Италияның Австро-Венгрияға соғыс жариялауымен басталды. Боччони құрамында болған "Ломбард батальоны ерікті велосипедшілер мен автокөлік жүргізушілері" маусым айының басында Миландан Галларатеге, содан кейін Трентино майданының тылындағы Песчиера-дель-Гардаға аттанды. 1915 жылдың шілдесінде еріктілер Ала және Гардесана аймағындағы майданның бір бөлігіне жіберілді. 1915 жылдың 24 қазанында Боччони Доссо Казина шайқасына қатысты. 1915 жылдың 1 желтоқсанында батальон жалпы қайта ұйымдастыру барысында таратылды; еріктілер уақытша босатылып, кейін әрқайсысы өз тобымен әскерге шақырылды. 1916 жылдың мамырында Боччони Италия армиясына қабылданып, Верона қаласының жанындағы Чиеводегі артиллерия полкіне тағайындалды. 1916 жылдың 16 тамызында атты әскерлік жаттығулар кезінде аттан құлап, аяқ астында қалды. Ол ертесі күні, отыз үш жасында Верона әскери госпиталінде қайтыс болды және сол қаланың Монументалды зиратына жерленді.

Ертедегі портреттер мен пейзаждар

1902 жылдан 1910 жылға дейін Боччони бастапқыда суреттерге ден қойды, содан кейін портреттерді сызып, суреттеді – анасы жиі үлгі болып келді. Ол пейзаждарды да суреттеді, көбінесе индустрияландырудың, мысалы, пойыздар мен фабрикалардың пайда болуын бейнеледі. Осы кезеңде ол поинтилизм мен импрессионизм арасында ойысты, ал Джакомо Балланың ықпалы мен дивизионизм техникалары ерте суреттерінде көрінеді (бірақ кейін көптеген жағдайларда тасталды). "Таң" (1909) "түстердің батыл және жастық күші" және "жарықпен тәжірибе жасаудың батыл әрекеті" деп аталып өтті. Оның 1909-10 жылдарғы "Үш әйел" атты туындысы, ортасында анасы мен әпкесі, сондай-ақ ұзақ жылдар бойы сүйіктісі Инес бейнеленген, зор сезімдерді – күштілік, реніш және махаббатты білдіреді деп айтылды.

Футуризмнің дамуы

Боччони 1910 жылғы "La città sale or The City Rises" атты үлкен (2м х 3м) картинасының үстінде шамамен бір жыл жұмыс істеді, ол оның футуризмге бет бұруының шешуші сәті саналды. "Мен еңбек, жарық және қозғалыстың синтезін жасауға тырыстым" деп досына жазды ол. 1911 жылғы мамыр айында Миланда көрмеге қойылған картина көптеген сын-пікірлерге ие болды, көбінесе мақтауға толы. 1912 жылға қарай ол Еуропаны аралап жүрген көрменің басты туындысына айналды, футуризмге кіріспе ретінде танылды. Сол жылы ол ұлы пианист Ферруччо Бусониге 4000 лираға сатылды, ал бүгінде Нью-Йорктегі Қазіргі заманғы өнер мұражайында суреттер бөлімінің кіреберісінде жиі көрсетіледі. "La risata" (1911, "Күлкі") Боччонидің нағыз футуристік туындысы саналады. Ол дивизионизмнен толықтай бас тартып, қазіргі өмірді бақылаудан туындаған сезімдерге назар аударды. Оның көпшілік тарапынан қабылдануы өте жағымсыз болды, "Үш әйелмен" салыстырғанда нашар бағаланды және бір келуші жаңа боялған бояудың үстінен саусақтарымен сызып бұзды. Кейінгі сын-пікірлер көбірек оңтайлы болды, кейбіреулер оны кубизмге жауап ретінде қарастырды. Оны Берлинде көрмеге қойылған 20 футуристік туындыны сатып алған неміс коллекционері Альберт Борхарт сатып алды, олардың ішінде "Көше үйге кіреді" (1911) картинасы бар, ол жұмбақ көшеге қарап тұрған балкондағы әйелді бейнелейді. Бүгінде біріншісі де Қазіргі заманғы өнер мұражайына, екіншісі Ганновердегі Спренгел мұражайына тиесілі. Боччони 1911 жылдың көп бөлігін "Stati d'animo" ("Көңіл күйлері") атты үш картинадан тұратын трилогияның үстінде жұмыс істеді, ол теміржол станциясынан келу мен кетуді бейнелейді – "Қоштасулар", "Кетушілер", "Қалғандар". Үш картинаның барлығын бастапқыда Маринетти сатып алған, бірақ кейін Нельсон Рокфеллер оларды оның жесірінен сатып алып, Нью-Йорктегі Қазіргі заманғы өнер мұражайына сыйға тартты. 1912 жылдан бастап "Elasticità" немесе "Серпімділік" атты картинасымен, аттың таза күшін, қарқынды түс гаммасымен бейнелей отырып, ол динамизм картиналарының сериясын аяқтады: "Dinamismo di un corpo umano" ("Адам денесінің динамизмі"), "ciclista" ("Велосипедші"), "Foot baller" ("Футболшы"), және 1914 жылға қарай "Dinamismo plastico: cavallo + caseggiato" ("Пластикалық динамизм: жылқы + үйлер"). Осы бағытта жұмыс істеумен қатар, ол портрет салуға деген бұрынғы қызығушылығын қайта жақтандырды. 1912 жылы "L'antigrazioso" ("Анти-әдемілік") картинасымен бастап, 1914 жылы "I selciatori" ("Көше төсеушілер") және "Il bevitore" ("Ішуші") картиналарымен жалғастырды. 1914 жылы Боччони өзінің "Pittura, scultura futuriste" ("Футуристік сурет және мүсін") атты кітабын жариялады, бұл оның және оның кейбір футурист әріптестері арасында жарылыс тудырды. Осының салдарынан, ол динамизмді зерттеуден бас тартып, түстер арқылы тақырыпты одан әрі ыдыратуға тырысты. 1915 жылы "Горизонтальді көлемдер" және 1916 жылы "Ферруччо Бусони портреті" арқылы ол бейнелі сурет салуға толыққанды оралды. Бұл соңғы картинаның оның алғашқы футуристік туындысы "Қала көтеріледі" картинасын сатып алған маэстроның портреті болуы орынды. 1906 және 1915 жылдар аралығында оның анасы Сесилия Форлани әртүрлі техникаларда кем дегенде қырық бес туындысында басты кейіпкер ретінде көрінді.

Boccioni worked for nearly a year on La città sale or The City Rises, 1910, a huge (2m by 3m) painting, which is considered his turning point into Futurism. "I attempted a great synthesis of labor, light and movement" he wrote to a friend. Upon its exhibition in Milan in May 1911, the painting attracted numerous reviews, mostly admiring. By 1912 it had become a headline painting for the exhibition traveling Europe, the introduction to Futurism. It was sold to the great pianist, Ferruccio Busoni for 4,000 lire that year, and today is frequently on prominent display at the Museum of Modern Art in New York, at the entrance to the paintings department. La risata (1911, The Laugh) is considered Boccioni's first truly Futurist work. He had fully parted with Divisionism, and now focused on the sensations derived from his observation of modern life. Its public reception was quite negative, compared unfavorably with Three Women, and it was defaced by a visitor, running his fingers through the still fresh paint. Subsequent criticism became more positive, with some considering the painting a response to Cubism. It was purchased by Albert Borchardt, a German collector who acquired 20 Futurist works exhibited in Berlin, including The Street Enters the House (1911) which depicts a woman on a balcony overlooking a busy street. Today the former also is owned by the Museum of Modern Art, and the latter by the Sprengel Museum in Hanover. Boccioni spent much of 1911 working on a trilogy of paintings titled "Stati d'animo" ("States of Mind"), which he said expressed departure and arrival at a railroad station – The Farewells, Those Who Go, and Those Who Stay. All three paintings were originally purchased by Marinetti, until Nelson Rockefeller acquired them from his widow and later donated them to the Museum of Modern Art in New York. Beginning in 1912, with Elasticità or Elasticity, depicting the pure energy of a horse, captured with intense chromaticism, he completed a series of Dynamist paintings: Dinamismo di un corpo umano (Human Body), ciclista (Cyclist), Foot baller, and by 1914 Dinamismo plastico: cavallo + caseggiato (Plastic Dynamism: Horse + Houses). While continuing this focus, he revived his previous interest in portraiture. Beginning with L'antigrazioso (The antigraceful) in 1912 and continuing with I selciatori (The Street Pavers) and Il bevitore (The Drinker) both in 1914. In 1914 Boccioni published his book, Pittura, scultura futuriste (Futurist Painting and Sculpture), which caused a rift between himself and some of his Futurist comrades. As a result, perhaps, he abandoned his exploration of Dynamism, and instead sought further decomposition of a subject by means of colour. With Horizontal Volumes in 1915 and the Portrait of Ferruccio Busoni in 1916, he completed a full return to figurative painting. Perhaps fittingly, this last painting was a portrait of the maestro who purchased his first Futurist work, The City Rises. Between 1906 and 1915 his mother Cecilia Forlani appeared as a key figure in at least forty five of his works, in various media.

Мүсіндік

1912 жылы 11 сәуірде жарық көрген «Manifesto tecnico della scultura futurista» (Футурист мүсін өнерінің техникалық манифесті) – Боччионидің мүсін өнеріне жасаған интеллектуалдық және физикалық серпілісі болды; ол мүсін өнерінде жұмыс істеуді бір жыл бұрын бастаған еді. 1913 жылдың соңына қарай ол өзінің шедеврі саналатын «Forme uniche della continuità nello spazio» (Ғарыштағы үздіксіздіктің бірегей формалары) туындысын балауызdan жасады. Оның мақсаты – Франтишек Купка мен Марсель Дюшан сияқты суретшілерде байқаған «талдамалық үзіліс» орнына, қозғалыстың «синтетикалық үздіксіздігін» бейнелеу болды. Ол тірі кезінде бұл туынды тек гипстен жасалған көшірме түрінде ғана сақталды. Алғаш рет 1931 жылы қоладан құйылды. Бұл мүсін туралы көп пікір айтылып, 1998 жылы Италияның 20 центтік евро монетасының артқы жағына бейнелену үшін таңдалды. Боччионидің 1916 жылы қайтыс болғаннан кейін (Миланда естелік көрме өткізілген соң) оның отбасы оны уақытша өзінің әріптесі, мүсінші Пьеро да Веронаға тапсырды; да Верона оның көмекшісінен оларды жергілікті қоқысқа тастауды сұрады. Маринеттидің мүсіндердің жойылғаны туралы ашулы айтқаны сәл өзгеше болды; ол өзінің естеліктерінде мүсіндерді «ашкөз, өткенге көз тіккен, тар көзқарасты мүсінші» оларды қойған бөлмені тазалау үшін жұмысшылардың жойғанын мәлімдеді. Осылайша, 1912 жылдың соңынан 1913 жылға дейінгі оның тәжірибелік жұмыстарының көп бөлігі жойылды, соның ішінде замандас суреттерімен байланысты туындылар да, олар туралы ақпарат тек фотосуреттер арқылы ғана белгілі болды. Сақталған санаулы туындылардың бірі – «Антиграциозо» (Анти Грациозный, сондай-ақ «Ана» деп те аталады). 2019 жылы Эсторик заманауи итальяндық өнер коллекциясы жойылған бірнеше мүсіндерді қайта құру көрмесін өткізді.