Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әлеуметтік геометрия – социолог Дональд Блэк ұсынған, әлеуметтік өмірдегі мінез-құлықтың өзгерістерін түсіндіру үшін көп өлшемді модельді пайдаланатын әлеуметтанулық түсіндірудің теориялық стратегиясы. Блэктің өзінің осы идеяны қолдануы мен жүзеге асыруы бойынша, әлеуметтік геометрия – Таза социологияның бір мысалы болып табылады.
Social geometry is a theoretical strategy of sociological explanation, invented by sociologist Donald Black, which uses a multi dimensional model to explain variations in the behavior of social life. In Black's own use and application of the idea, social geometry is an instance of Pure Sociology.
Өзгергіштер
Әлеуметтік геометрия басқа элементтерді де (немесе оның орнына) қамтуы мүмкін болса да, Блэктің модельді түсіндіруі бес өзгермелі аспектіні қамтиды: көлденең / морфологиялық (қатысушылар арасындағы өзара әрекеттесудің ауқымы мен жиілігі), тік (ресурстардың теңсіз бөлінуі), корпоративтік (ұйымдастыру деңгейі немесе жеке тұлғалардың ұйымдарға бірігуі), мәдени (символдық өрнектердің мөлшері мен жиілігі) және нормативтік (бұрын әлеуметтік бақылауға түсу деңгейі). Блэк осы көп өлшемді қоспаны "әлеуметтік кеңістік" деп атайды.
While social geometry might entail other elements as well (or instead), Black's own explanation of the model includes five variable aspects: horizontal/morphological (the extent and frequency of interaction among participants), vertical (the unequal distribution of resources), corporate (the degree of organization, or of integration of individuals into organizations), cultural (the amount and frequency of symbolic expressions), and normative (the extent of previously being the target of social control). Black refers to this multi dimensional amalgam as "social space".
Алдын ала өнімдер
Блэктің модельінің әрбір элементі, әлеуметтануда бұрынғы бір нәрсенің бөлігін кеңейту болып табылуы мүмкін. Мысалы, вертикаль кеңістік марксистік көңіл-күйде, морфологиялық – Эмиль Дюркгеймді, ал мәдени – Пьер Бурдьені еске салады. Дегенмен, Блэктің ұстанымдарының бірнеше аспектілері бұрынғы теоретиктерден өзгеше. Біріншіден, олар көбінесе бір өлшемді модельге баса назар аударды: мысалы, Маркс тек экономикалық мәртебеге (және оның туындыларына, негізден үстіңгі құрылымға дейін) тоқталып өтті, ал Дюркгейм мен Вебер экономикалық айырмашылыққа мән бермеді. Екіншіден, бірнеше өлшемді қосу арқылы Блэктің моделі әрбір айнымалыны қарастыруға мүмкіндік береді, ал қалғандарын өзгермейтін күйде ұстап тұрады. Яғни, теориялық тұжырымдамалар ceteris paribus шартында қолданылады, бұл ғылымға тән ықтималдық тәсіл және әлеуметтанудағы детерминистер мен ғылымға қарсы тұратындар арасындағы қарама-қайшылыққа қарсы келеді. (Блэктің "Әлеуметтік бақылаудың бастапқы формалары" сияқты кейінгі еңбектері әлеуметтік ортаның және қақтығыстарды басқару үлгілерінің типологиясын жасау үшін бір уақыттағы өлшемдер ретінде бірнеше өлшемді басқаша пайдаланады.) Бұдан әрі, осы айнымалыларды бір модельге енгізу айнымалылар арасындағы өзара әсердің болу мүмкіндігін, сондай-ақ олардың арасындағы корреляцияны қамтамасыз етеді, кез келген айнымалы басқа кез келгенін түсіндіру үшін қолданылуы мүмкін. Блэк өзі нормативті мінез-құлықтағы өзгерістерді түсіндіру үшін әрбір өлшемді пайдаланады, бірақ қарым-қатынастық немесе мәдени мінез-құлық та басқа өлшемдермен бірлесіп түсіндірілуі мүмкін. Ең маңыздысы, Блэктің әлеуметтік геометриясы жекелеген түсіндірулерге, телеологияға және тіпті жеке тұлғаларға сенуден эпистемологиялық үзілісті талап етеді. Яғни, бұл таза социологияның бір мысалы, сондықтан ол бұрынғы еңбектерінен алынған немесе туындаған идеяларынан өзгеше логика мен тілді қолданады.
Each element of Black's model is arguably an extension of part of something earlier in sociology. For example, vertical space is reminiscent of Marxist concerns, morphological of Émile Durkheim, and cultural perhaps of Pierre Bourdieu. However, several aspects of Black's approach differ from those previous theorists. First, they emphasized a largely unidimensional model: Marx, for example, emphasized solely economic status (and derivatives of it, from base to superstructure) while Durkheim and Weber de emphasized economic differentiation. Second, by including multiple dimensions, Black's model allows for consideration of each variable while holding others constant. That is, the theoretical propositions hold under a condition of ceteris paribus, a probabilistic approach characteristic of science generally and contrary to the general cleavage of sociology between purported determinists and those who are anti scientific. (Later versions of Black's work, such as "The Elementary Forms of Social Control", utilize multiple dimensions in a different way as simultaneous dimensions, to generate a typology of social settings and conflict management patterns.) Further, the inclusion of these variables within the same model allows for the possibility of both interaction effects between variables as well as correlation between them, with any one variable being used to explain any other. Black himself uses each of the dimensions to explain variation in normative behavior, but relational or cultural behavior might also be jointly accountable by the other dimensions. Most significantly, Black's Social Geometry entails an epistemological departure from reliance on individualistic explanations, teleology, and even individuals as such. That is, it is an instance of pure sociology, and thus uses a different logic and language than any precursors from whose work Black's ideas may said to be extended or derived.
Өлшемдер
Модель осы өлшемдер бойынша әртүрлі өлшеулерді жүргізуге мүмкіндік береді. Біріншіден, орналасу: Мысалы, кез келген жағдай (жеке тұлға, топ, т.б.) өзінің байлығы арқасында тік кеңістікте орналасуы мүмкін. Екіншіден, арақашықтық: Мысалы, кез келген екі жағдай (жеке тұлғалар, ұйымдар, т.б.) салыстырмалы байлықтары бойынша өлшенуі мүмкін. Үшіншіден, бағыт: Мысалы, заң көбінесе төмен бағытта (бай жағдайдан кем бай жағдайға) қолданылады, ал керісінше – сирек. Блэк "Құқық мінез-құлқы" (1976) еңбегінде, әсіресе, осыған қатысты мысалдар келтіреді, олар әлеуметтік кеңістіктегі қозғалысты көрсетеді, мысалы, қоғамның қабаттануы немесе этностық топтың мәртебесінің (және ұжымдық жауапкершілігінің) уақыт өте келе өзгеруі.
The model allows for several different kinds of measurement along these dimensions. First, location: For example, any case (individual, group, etc.) can be located in vertical space by their wealth. Second, distance: For example, any two cases (individuals, organizations, etc.) can be measured according to their relative wealth. Third, direction: Law, for example, is more likely in a downward direction (from a wealthier case to a less wealthy one) than upward (the reverse). Black also cites examples – particularly in The Behavior of Law (1976) – which indicate movement through social space, such as a society becoming more stratified, or the status (and collective liability) of an ethnic group changing over time.